Bán vàng “trả tiền trước - nhận vàng sau”: Không bị cấm nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro

Thời gian gần đây, trên thị trường xuất hiện hình thức giao dịch vàng theo kiểu “trả tiền trước - nhận vàng sau”. Theo đó, người mua và bên bán ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa, trong đó người mua thanh toán trước 100% giá trị và nhận vàng theo thời điểm thỏa thuận.

Theo các điều khoản phổ biến, sau khi chuyển tiền, bên mua sẽ nhận hợp đồng có xác nhận đã thu tiền từ cơ sở kinh doanh. Khoản tiền này được tính là thanh toán hoàn tất khi hai bên thực hiện giao nhận vàng trên thực tế.

Pháp luật không cấm, nhưng cần hiểu đúng bản chất

Theo các chuyên gia pháp lý, giao dịch này về nguyên tắc không bị pháp luật cấm. Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự cho phép các bên tự do thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa, trong đó vàng được xem là một loại hàng hóa hợp pháp.

Nếu các bên thực hiện đúng cam kết, việc “trả tiền trước - nhận vàng sau” vẫn được coi là hoạt động kinh doanh bình thường. Việc thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng trước cũng là do thỏa thuận giữa các bên, không mặc nhiên bị coi là hành vi huy động vốn trái phép.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “đặt cọc” và “thanh toán trước”. Việc gọi là “đặt cọc 100%” chưa chính xác, bởi đặt cọc chỉ nhằm bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, còn trong trường hợp này thực chất là thanh toán toàn bộ tiền trước khi nhận hàng.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cảnh báo rằng các doanh nghiệp kinh doanh vàng hiện chỉ được phép mua bán vàng vật chất, chưa được phép giao dịch vàng hình thành trong tương lai. Nếu việc giao dịch biến tướng, có thể tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật.

Rủi ro phát sinh khi chưa nhận tài sản

Các chuyên gia nhận định, rủi ro lớn nhất của hình thức này nằm ở khoảng thời gian giữa lúc thanh toán và thời điểm nhận vàng.

Trong khoảng thời gian đó, người mua đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính nhưng chưa nắm giữ tài sản, nên quyền lợi phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng thực hiện hợp đồng của bên bán.

Trong điều kiện thị trường biến động, có thể phát sinh các tình huống như chậm giao hàng, thiếu nguồn cung hoặc doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết. Nếu không có điều khoản bảo vệ rõ ràng, người mua có thể gặp bất lợi.

Trường hợp doanh nghiệp không giao vàng đúng hạn, đây có thể được xem là vi phạm hợp đồng. Khi đó, bên bán có trách nhiệm hoàn trả tiền. Nếu không thực hiện, người mua có quyền khởi kiện hoặc tố cáo khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý, nếu doanh nghiệp sử dụng tiền nhận được không đúng mục đích, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm pháp luật hình sự.

Giao dịch có xu hướng “tài chính hóa”

Một số chuyên gia cho rằng, hình thức “trả tiền trước - nhận vàng sau” đang khiến giao dịch vàng dần mang tính chất của một công cụ tài chính.

Khi người mua không nhận vàng ngay mà tham gia vào một cam kết giao dịch trong tương lai, bản chất đã chuyển từ mua bán vật chất sang nắm giữ kỳ vọng giá. Điều này có thể khiến thị trường xuất hiện tình trạng giao dịch vượt quá lượng vàng thực có nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Dù có thể mang lại lợi ích như giúp người mua chủ động chốt giá, hỗ trợ kế hoạch tài chính, song trong điều kiện thiếu minh bạch, hình thức này cũng tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng rủi ro niềm tin trên thị trường.

PV