Đăng kiểm khí thải ôtô ‘đạp hết ga’: Có phản ánh đúng thực tế vận hành?

Phương pháp kiểm định khí thải đối với ô tô diesel, trong đó yêu cầu tăng ga đột ngột lên mức tối đa trong thời gian ngắn, đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới chuyên gia và doanh nghiệp vận tải.

Không sát điều kiện sử dụng

Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam vừa kiến nghị cơ quan quản lý điều chỉnh quy trình kiểm định khí thải đối với xe chạy dầu, theo hướng không yêu cầu nhấn bàn đạp ga đến mức tối đa khi đo.

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội, nhiều ý kiến từ hội viên và giới khoa học cho rằng quy định “đạp hết hành trình bàn đạp ga” trong khoảng 1 giây chưa phù hợp với thực tiễn vận hành.

Trong khai thác thực tế, động cơ diesel thường hoạt động hiệu quả ở dải vòng tua trung bình, khoảng 1.600–2.800 vòng/phút, trong khi vòng tua cực đại có thể lên tới 3.500–5.500 vòng/phút. Việc tăng ga đột ngột lên mức tối đa là trạng thái hiếm khi xảy ra trong điều kiện vận hành thông thường, đặc biệt trong môi trường đô thị.

Ngoài ra, theo khuyến cáo của nhà sản xuất, mỗi dòng xe đều có ngưỡng vòng tua tối ưu nhằm đảm bảo hiệu suất và độ bền động cơ. Khi vượt ngưỡng này, công suất không tăng tương ứng, thậm chí có thể giảm. Trên đồng hồ, vùng này thường được đánh dấu bằng dải màu đỏ, không khuyến khích sử dụng.

Hiệp hội dẫn ví dụ một mẫu xe diesel phổ biến có công suất cực đại khoảng 3.800 vòng/phút, trong khi vùng vòng tua nguy hiểm bắt đầu từ khoảng 4.500 vòng/phút. Việc đo khí thải ở mức “kịch ga” có thể tiềm ẩn rủi ro cho động cơ, trong khi kiểm tra tại ngưỡng công suất tối đa được cho là an toàn hơn và sát thực tế hơn.

Đồng quan điểm, một chuyên gia trong lĩnh vực đăng kiểm nhận định quy định “đạp hết ga” đang đẩy điều kiện kiểm định xa rời thực tế sử dụng. Động cơ diesel vận hành ổn định nhất ở dải vòng tua trung bình, chiếm phần lớn thời gian hoạt động. Với xe chạy khoảng 100km mỗi ngày, chủ yếu là chạy đều, việc tăng ga đột ngột lên mức tối đa hầu như không xảy ra.

“Không thể lấy một trạng thái cực đoan để đại diện cho toàn bộ quá trình vận hành”, chuyên gia nêu.

Phát thải cao chưa chắc là điển hình

Một vấn đề khác được đặt ra là phát thải cao nhất không đồng nghĩa với phát thải điển hình. Theo chuyên gia, tác động môi trường phụ thuộc vào tổng lượng khí thải tích lũy trong suốt quá trình sử dụng, chủ yếu phát sinh ở dải vận hành thông thường.

Do đó, nếu chỉ đo tại ngưỡng cao nhất, kết quả có thể đúng về mặt kỹ thuật nhưng chưa phản ánh đầy đủ bức tranh phát thải của phương tiện.

Tại một số quốc gia, phương pháp kiểm định đã được điều chỉnh theo hướng sử dụng thiết bị kết nối với hệ thống điều khiển động cơ để thu thập dữ liệu vận hành. Các thông số như vòng tua, tải động cơ, lịch sử hoạt động được ghi nhận và phân tích, giúp đánh giá toàn diện hơn thay vì dựa vào một thời điểm đơn lẻ.

Áp lực từ thực tế kiểm định

Liên quan đến việc một số trung tâm đăng kiểm yêu cầu chủ xe ký cam kết chịu trách nhiệm nếu phương tiện hư hỏng trong quá trình kiểm định, Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam đề nghị bãi bỏ yêu cầu này.

Theo Hiệp hội, cần làm rõ trách nhiệm của đơn vị đăng kiểm trong việc đảm bảo an toàn kỹ thuật trước khi thực hiện kiểm tra khí thải.

Đại diện một trung tâm đăng kiểm cho biết việc yêu cầu ký cam kết xuất phát từ rủi ro thực tế, do thao tác tăng ga đột ngột có thể gây sự cố kỹ thuật và phát sinh tranh chấp. Tuy nhiên, cam kết này chưa được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật, chủ yếu mang tính nội bộ và giá trị pháp lý hạn chế.

Một khó khăn khác là hệ thống đăng kiểm hiện chưa có đầy đủ dữ liệu về vòng tua tối đa của từng loại xe. Thông số phổ biến hiện nay là vòng tua tại công suất cực đại, trong khi vòng tua tối đa thực tế thường cao hơn khoảng 15–20%, khiến việc xác định ngưỡng tăng ga phần nào phụ thuộc vào kinh nghiệm của đăng kiểm viên.

Theo các chuyên gia, cơ quan quản lý cần sớm có phản hồi trên cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn. Việc giữ nguyên hay điều chỉnh quy trình kiểm định cần được lý giải rõ ràng, đảm bảo vừa kiểm soát phát thải hiệu quả, vừa phù hợp với điều kiện vận hành thực tế của phương tiện.

PV