Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn: Động lực tăng trưởng mới của Việt Nam

Năm 2026 được xem là thời điểm tăng tốc chuyển đổi mô hình phát triển, với sự tham gia ngày càng rõ nét của doanh nghiệp, cùng sự dẫn dắt mạnh mẽ từ chính sách và quản trị quốc gia.

Xu hướng tất yếu trong bối cảnh mới và các mô hình tiêu biểu

Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là hai trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững toàn cầu. Nếu kinh tế xanh nhấn mạnh đến giảm phát thải, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên, thì kinh tế tuần hoàn hướng đến tối ưu hóa vòng đời sản phẩm, giảm thiểu chất thải và tái sử dụng tài nguyên.

Tại Việt Nam, các cam kết quốc tế về giảm phát thải ròng về “0” vào năm 2050 đã tạo áp lực nhưng đồng thời mở ra cơ hội lớn để tái cấu trúc nền kinh tế. Năm 2026, các chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh, sản xuất sạch, tiêu dùng bền vững đang được cụ thể hóa mạnh mẽ hơn trong thực tiễn.

Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý là chuyển đổi sang kinh tế xanh không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là câu chuyện về năng lực cạnh tranh quốc gia. Doanh nghiệp nào đi trước sẽ nắm lợi thế lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt khi các thị trường như EU, Mỹ áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe về carbon và môi trường.

Một trong những điểm sáng là sự chuyển biến rõ nét trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, từ nhận thức sang hành động cụ thể.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị thành viên như EVNNPC, EVNHANOI đang thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời áp mái và điện gió. Nhiều địa phương miền Bắc đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể số lượng hệ thống điện mặt trời trong khu công nghiệp và khu dân cư.

Việc tích hợp các giải pháp lưu trữ năng lượng (BESS) cũng đang được triển khai, giúp tối ưu hóa nguồn điện tái tạo, giảm áp lực lên hệ thống truyền tải.

Một số doanh nghiệp sản xuất lớn đã tiên phong áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Chẳng hạn, trong ngành vật liệu xây dựng, nhiều doanh nghiệp đã tái sử dụng chất thải công nghiệp (tro xỉ, xỉ lò cao) làm nguyên liệu đầu vào, vừa giảm chi phí, vừa giảm phát thải.

Trong lĩnh vực thực phẩm - dinh dưỡng, các doanh nghiệp như Nutricare đã đầu tư vào quy trình sản xuất sạch hơn, tối ưu hóa sử dụng nguyên liệu và bao bì thân thiện môi trường.

Các doanh nghiệp công nghệ như MISA đang cung cấp giải pháp quản trị số giúp doanh nghiệp kiểm soát tiêu hao năng lượng, nguyên vật liệu và phát thải. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng mô hình sản xuất tuần hoàn.

Trong khi đó, các nền tảng thanh toán số như VNPAY góp phần giảm sử dụng tiền mặt, giảm chi phí vận hành và phát thải gián tiếp, thúc đẩy tiêu dùng xanh

Tại một số địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, các khu công nghiệp sinh thái đang được triển khai thí điểm, nơi chất thải của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu của doanh nghiệp khác. Mô hình này giúp giảm đáng kể chi phí xử lý chất thải và tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều hợp tác xã đã áp dụng mô hình sản xuất tuần hoàn: sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi, phân bón hữu cơ, hoặc sản xuất năng lượng sinh học. Điều này không chỉ giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao giá trị sản phẩm, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh.

Các mô hình kinh tế chia sẻ, tái chế và tái sử dụng cũng đang phát triển mạnh, đặc biệt tại các đô thị lớn. Việc tái chế rác thải nhựa, sản xuất vật liệu tái chế, hay các nền tảng trao đổi - tái sử dụng hàng hóa đang góp phần hình thành hệ sinh thái tuần hoàn.

“Chuyển đổi xanh là cuộc đua dài hạn”

Theo các chuyên gia kinh tế, điểm mấu chốt của kinh tế xanh và tuần hoàn là thay đổi tư duy phát triển.

Một chuyên gia từ Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhận định: “Chuyển đổi xanh không thể làm theo phong trào. Đây là cuộc đua dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư bài bản và đồng bộ từ thể chế, doanh nghiệp đến người tiêu dùng”.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, chi phí ban đầu cho chuyển đổi xanh có thể cao, nhưng lợi ích dài hạn là rất lớn, bao gồm giảm chi phí vận hành, tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế và nâng cao giá trị thương hiệu.

Từ góc độ quản lý nhà nước, năm 2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế xanh và tuần hoàn.

Các bộ, ngành đang xây dựng và triển khai nhiều chính sách như: Cơ chế tín dụng xanh, ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch; Quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR); Tiêu chuẩn, quy chuẩn về sản phẩm xanh, vật liệu tái chế; Lộ trình áp dụng thuế carbon và thị trường carbon nội địa

Một lãnh đạo cơ quan quản lý cho biết: Nhà nước không chỉ đóng vai trò kiến tạo mà còn là “người dẫn dắt” thị trường thông qua chính sách, tiêu chuẩn và công cụ kinh tế. Mục tiêu là tạo ra hệ sinh thái thuận lợi để doanh nghiệp chuyển đổi”.

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh và tuần hoàn vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Đó là chi phí đầu tư cao: Công nghệ xanh, dây chuyền sản xuất mới đòi hỏi vốn lớn.

Thiếu đồng bộ về hạ tầng: Hệ thống thu gom, phân loại, tái chế còn hạn chế.

Nhận thức chưa đồng đều: Một bộ phận doanh nghiệp và người tiêu dùng chưa sẵn sàng thay đổi.

Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực môi trường và công nghệ xanh

Trong bối cảnh năm 2026 được xác định là năm tăng tốc cải cách thể chế và phục hồi kinh tế, kinh tế xanh và tuần hoàn sẽ là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng.

Để thúc đẩy quá trình này, các chuyên gia đưa ra một số khuyến nghị các giải pháp sau:

Đẩy mạnh truyền thông và nâng cao nhận thức về tiêu dùng xanh;

Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa;

Phát triển thị trường carbon và các công cụ kinh tế xanh;

Thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn;

Tăng cường vai trò của báo chí trong lan tỏa các mô hình tốt, tạo áp lực dư luận tích cực.

Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu hướng, mà đang dần trở thành “chuẩn mực mới” trong phát triển. Năm 2026 là thời điểm bản lề, khi Việt Nam chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai trên diện rộng.

Với sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, quá trình “xanh hóa” nền kinh tế không chỉ giúp bảo vệ môi trường, mà còn mở ra không gian tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Quan trọng hơn, đây không chỉ là câu chuyện của hiện tại, mà là sự đầu tư cho tương lai - nơi phát triển kinh tế đi đôi với trách nhiệm môi trường và sự thịnh vượng bền vững.

Minh Anh