Rủi ro trục lợi, Cục Hải quan siết chặt nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng

Cục Hải quan (Bộ Tài chính) vừa có chỉ đạo đối với các đơn vị nghiệp vụ trực thuộc về việc tăng cường kiểm soát hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, trong bối cảnh xuất hiện nhiều rủi ro vi phạm, trục lợi chính sách.

Theo Cục Hải quan, thời gian qua, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng để phục vụ sản xuất trong nước tiềm ẩn nhiều nguy cơ vi phạm pháp luật. Một số doanh nghiệp đã lợi dụng chính sách cho phép nhập khẩu máy móc cũ để hợp thức hóa hồ sơ, đưa hàng về tiêu thụ thương mại trong nước nhằm thu lợi bất chính, gây ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh và công tác quản lý nhà nước.

Qua công tác kiểm tra thực tế, lực lượng Hải quan ghi nhận các vi phạm tập trung chủ yếu tại tuyến đường bộ và các cửa khẩu giáp Trung Quốc như Hữu Nghị (Lạng Sơn); cửa khẩu giáp Campuchia như Mộc Bài (Tây Ninh); các tuyến cảng biển Hải Phòng, Cát Lái, Cái Mép (TP. Hồ Chí Minh), Hà Tiên (An Giang), cũng như tại các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Từ hoạt động đấu tranh, chống buôn lậu và xử lý vi phạm, lực lượng Hải quan phát hiện tình trạng doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng nhưng không phục vụ sản xuất mà đưa vào tiêu thụ trên thị trường nội địa. Hành vi này vi phạm chính sách quản lý, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, nhiều máy móc, thiết bị đã qua sử dụng nhập khẩu vào Việt Nam không đáp ứng các yêu cầu về công suất, hiệu suất, mức tiêu hao nguyên vật liệu, năng lượng; không đạt các quy chuẩn về an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Việc sử dụng công nghệ lạc hậu làm gia tăng nguy cơ Việt Nam trở thành “bãi rác công nghiệp”, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Cụ thể, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) đã phát hiện một doanh nghiệp trong giai đoạn 2021–2025 mở tờ khai nhập khẩu 325 máy móc đã qua sử dụng, gồm máy cắt kim loại, máy cắt dây kim loại bằng tia lửa điện, máy đục lỗ bằng phương pháp phóng điện, máy khoan CNC và máy gia công trung tâm CNC, với tổng trị giá khai báo trên 18 tỷ đồng. Sau khi nhập khẩu, doanh nghiệp này đã bán 235 máy cho 140 doanh nghiệp khác, với tổng trị giá trên 23 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 8 tỷ đồng.

Tiếp tục mở rộng điều tra, trong năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện một doanh nghiệp khác mở 3 tờ khai nhập khẩu 48 máy móc đã qua sử dụng, trị giá khai báo 4,4 tỷ đồng. Doanh nghiệp này sau đó bán 13 máy cho 13 đơn vị, thu lợi bất chính gần 600 triệu đồng.

Nhận thấy hai vụ việc có dấu hiệu tội phạm, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã trao đổi với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 3) và ban hành hai quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với các doanh nghiệp liên quan.

Qua công tác kiểm tra, kiểm soát, lực lượng Hải quan cũng chỉ rõ một số phương thức, thủ đoạn phổ biến như khai sai tình trạng hàng hóa; khai báo nhập khẩu máy mới 100% để được phân luồng xanh, trong khi thực tế là máy đã qua sử dụng. Một số trường hợp nhập khẩu máy móc có thời gian sản xuất cách thời điểm khai báo từ 2–5 năm nhưng thực chất công nghệ đã lạc hậu 15–20 năm, được sơn sửa, làm sạch, đóng lại năm sản xuất, số khung, số máy để hợp thức hóa hồ sơ.

Bên cạnh đó, có doanh nghiệp không có nhà xưởng, không hoạt động sản xuất nhưng vẫn gian dối về mục đích nhập khẩu, lập khống hồ sơ, hợp đồng ủy thác nhập khẩu để thông quan, sau đó bán thương mại trong nước nhằm thu lợi bất chính. Một số trường hợp còn nhập khẩu rời rạc từng chi tiết, bộ phận máy móc để né quy định về nhập khẩu dây chuyền đồng bộ.

Trước thực trạng trên, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị nghiệp vụ tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại trong hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền đã qua sử dụng, góp phần bảo đảm tuân thủ pháp luật và bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh.

Phương Di