Xung đột tại Trung Đông: Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu

Lo ngại nguy cơ gián đoạn sâu rộng đối với nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu đang gia tăng cùng với cuộc xung đột tại Trung Đông.

Giá của hai loại hàng hóa chiến lược này đã tăng mạnh và có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường, tăng trưởng kinh tế và lạm phát, đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với các nhà hoạch định chính sách.

Ngày 9/3, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo giá dầu tăng 10% trong 1 năm có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 40 điểm cơ bản, đồng thời làm giảm 0,1-0,2% sản lượng kinh tế toàn cầu.

Phát biểu tại hội thảo ở Tokyo (Nhật Bản), bà Georgieva cho biết trong hơn 6 năm giữ cương vị lãnh đạo IMF, bà đã chứng kiến nhiều biến động lớn như đại dịch COVID-19 và xung đột Nga-Ukraine.

Theo bà, sau khi xung đột kết thúc, thế giới vẫn có khả năng phải đối mặt với những cú sốc mới, do đó, các nhà hoạch định chính sách cần chuẩn bị cho những kịch bản khó lường.

IMF ước tính việc thúc đẩy liên kết thương mại khu vực chặt chẽ hơn trong nội khối châu Á, đặc biệt thông qua giảm các rào cản phi thuế quan, có thể giúp tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực tăng trung bình 1,8% trong dài hạn.

Trong khi đó, phân tích của các chuyên gia tại Wood Mackenzie ước tính giá dầu Brent có thể tăng “vượt xa” ngưỡng 100 USD/thùng nếu giao thông qua eo biển Hormuz không sớm khôi phục.

Theo JPMorgan Chase & Co., nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, các nhà sản xuất lớn trong khu vực có thể sớm chạm giới hạn lưu trữ tại các kho bãi trên đất liền và tàu chứa ngoài khơi. Áp lực này đã bắt đầu xuất hiện tại Iraq - nhà sản xuất lớn thứ hai của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), khi nước này buộc phải ngừng khai thác tại một số mỏ lớn do các kho chứa đã đầy.

Trước tình hình trên, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) có một số phương án chuyển hướng dầu thô thông qua các đường ống tránh eo biển Hormuz. Trong khi đó, Kuwait, Qatar và Bahrain hầu như không có lựa chọn nào khác ngoài việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz.

Trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng, ngày 9/3, các tập đoàn lớn của Hàn Quốc đã đồng loạt triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Các công ty lớn của Hàn Quốc như Samsung Electronics, SK Group, Hyundai Motor và Hanwha Group, đã tổ chức các cuộc họp khẩn cấp trong vài ngày qua để theo dõi biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu và tìm cách giảm thiểu tác động đối với hoạt động kinh doanh của mình.

Nhằm ổn định giá nhiên liệu, Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc Kim Jung Kwan kêu gọi các nhà máy lọc dầu lớn của nước này không nên tăng giá quá mức.

Phát biểu tại cuộc họp với đại diện ngành công nghiệp lọc dầu và các cơ quan liên quan tại Seoul, ông Kim yêu cầu việc thực hiện định giá dầu mỏ minh bạch và công bằng nhằm đảm bảo gánh nặng giá dầu quốc tế tăng cao do tình hình gần đây ở Trung Đông không bị chuyển đơn phương hoặc quá mức cho người tiêu dùng.

Chính phủ Hàn Quốc cũng đang tiến hành một chiến dịch trấn áp mạnh mẽ các hành vi thị trường không công bằng liên quan đến nguồn cung năng lượng, đồng thời xem xét áp dụng hệ thống trần giá dầu lần đầu tiên sau gần 30 năm.

Nhiều nước châu Á đang tìm cách bảo vệ nguồn cung nhiên liệu trong nước. Trung Quốc đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn tạm dừng xuất khẩu xăng và dầu diesel. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu tại Nhật Bản đã đề nghị chính phủ giải phóng một phần dự trữ dầu mỏ chiến lược.

Trong khi đó, các khách hàng châu Á cũng bắt đầu chuyển hướng sang nguồn dầu từ Mỹ, đẩy chi phí vận chuyển dầu thô xuất khẩu của Mỹ lên mức kỷ lục. Một số dấu hiệu cũng cho thấy các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đang quay lại mua dầu từ Nga sau thời gian hạn chế nhập khẩu do áp lực chính trị từ Washington.

Không chỉ dầu thô, nguồn cung nhiên liệu thành phẩm cũng đang chịu sức ép lớn. Giá các sản phẩm như dầu diesel, xăng, nhiên liệu phản lực và naphtha đồng loạt tăng mạnh. Giá xăng từ lâu được coi là một trong những chỉ báo rõ ràng nhất của lạm phát.

Trong khi đó, thị trường khí đốt toàn cầu đang đứng trước nguy cơ hứng chịu cú sốc lớn nhất kể từ khi cuộc xung đột tại Ukraine bùng phát. Giá khí đốt kỳ hạn tại châu Âu đã tăng gần gấp đôi chỉ trong vài ngày, sau khi xung đột tại Iran bùng phát, chạm mức cao nhất kể từ năm 2023.

Trung Đông là nguồn cung LNG quan trọng nhờ vai trò của Qatar - quốc gia sản xuất LNG lớn thứ hai thế giới vào năm 2025, sau Mỹ.

Nhà máy Ras Laffan mà QatarEnergy vừa phải tạm dừng hoạt động lần đầu tiên trong gần 3 thập kỷ - chiếm khoảng 1/5 nguồn cung LNG toàn cầu.

Phần lớn LNG từ Trung Đông được các nước châu Á thu mua. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn do vận tải hoặc sản xuất, sự cạnh tranh đối với LNG từ các khu vực khác sẽ trở nên khốc liệt hơn, qua đó đẩy giá khí đốt toàn cầu tăng cao.

Đây là tin không mấy tích cực đối với châu Âu. Mặc dù mùa Đông sắp kết thúc và nhu cầu sưởi ấm giảm bớt, khu vực này đang bước vào giai đoạn cuối mùa với lượng dự trữ khí đốt ở mức thấp kỷ lục. Điều đó đồng nghĩa châu Âu sẽ phải nhập khẩu lượng lớn LNG để bổ sung kho dự trữ - một nhiệm vụ sẽ trở nên đặc biệt tốn kém nếu phải cạnh tranh quyết liệt với châu Á.

Trong bối cảnh xung đột vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, các chuyên gia nhận định thị trường năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục đối mặt với nguy cơ biến động mạnh trong thời gian tới, khi chuỗi cung ứng dầu khí bị đặt dưới sức ép chưa từng có kể từ những cú sốc năng lượng gần đây.

Theo TTX