Cẩn trọng khi lãi suất ngân hàng đồng loạt tăng

Lãi suất ngân hàng thời gian qua ghi nhận xu hướng đi lên. Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách, Trường Đại học VinUni, cho rằng việc lãi suất tăng không đơn thuần do biến động ngắn hạn mà phản ánh trạng thái vận động sâu hơn của nền kinh tế.

Theo TS. Tú Anh, lãi suất tăng chủ yếu từ hai nguyên nhân: nhu cầu tín dụng tăng mạnh trong khi lượng tiền gửi vào hệ thống ngân hàng suy giảm. Tính đến cuối tháng 10/2025, dư nợ tín dụng đã tăng hơn 20% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong 10 năm qua. Riêng dư nợ bất động sản tại 12 ngân hàng niêm yết tăng tới 26% trong 9 tháng đầu năm, cho thấy dòng vốn chảy vào lĩnh vực này rất mạnh.

Trong khi đó, các báo cáo của VARS và CBRE cho thấy thị trường bất động sản vẫn có thanh khoản tốt với hơn 6 vạn giao dịch trong 9 tháng đầu năm. Người mua chủ yếu là giới đầu cơ, nhóm có nguồn tiền nhàn rỗi lớn nhất trong nền kinh tế. Dòng tiền này rời khỏi hệ thống ngân hàng và chuyển sang tài sản, khiến nhu cầu gửi tiền giảm rõ rệt. Tuy nhiên, tiền sau khi vào thị trường bất động sản lại không quay về hệ thống tín dụng, do nhiều chủ đầu tư tiếp tục dùng dòng tiền đó để mở rộng dự án mới. Điều này làm thanh khoản tín dụng gặp khó dù giao dịch thị trường sôi động.

Thanh khoản yếu ở thị trường thứ cấp tạo ra sự đình trệ trong dòng vốn. Nhiều nhà đầu tư cá nhân khó bán lại cho người mua có nhu cầu thật, khiến vốn bị “giam” dài hạn. Chủ đầu tư không thu hồi được dòng tiền, doanh thu giảm, dòng tiền thuần âm kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán nợ vay. Sự tắc nghẽn này tác động lan tỏa sang tiêu dùng, đầu tư tư nhân và dòng vốn vào sản xuất kinh doanh. Với hệ thống tài chính, tính thanh khoản thấp của bất động sản làm tăng rủi ro định giá tài sản bảo đảm, buộc ngân hàng phải điều chỉnh lại giá trị tài sản cầm cố, tăng trích lập dự phòng và siết tiêu chuẩn cấp tín dụng. Khi chi phí rủi ro tăng, lãi suất cho vay buộc phải điều chỉnh để bù đắp.

Một yếu tố đáng chú ý khác là áp lực tỷ giá. Khi tỷ giá biến động mạnh, các ngân hàng thương mại có xu hướng chuyển sang mua vào ngoại tệ nhằm cân đối trạng thái. Để mua USD, ngân hàng phải sử dụng VND, khiến lượng lớn VND rút khỏi lưu thông và quay về Ngân hàng Nhà nước. Thanh khoản VND vì thế bị co lại nhanh chóng, đẩy lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng lên, đặc biệt ở kỳ hạn ngắn. Nếu tình trạng thiếu hụt VND kéo dài, áp lực sẽ lan sang thị trường, buộc ngân hàng tăng lãi suất huy động để hút tiền trở lại, qua đó kéo theo lãi suất cho vay tăng lên.

Tâm lý kỳ vọng tỷ giá tăng cũng khiến doanh nghiệp có nguồn thu ngoại tệ tạm thời găm giữ, làm nguồn cung ngoại tệ tự nhiên mỏng hơn. Ngân hàng Nhà nước phải duy trì mức độ can thiệp lớn hơn thông qua bán ngoại tệ kỳ hạn hoặc giao ngay, đồng nghĩa với việc lượng VND bị hút thêm khỏi hệ thống, làm áp lực lãi suất tiếp tục tăng.

Bên cạnh đó, nợ xấu cũng là nguyên nhân mang tính cấu trúc khiến lãi suất khó giảm. Khi nợ xấu tăng, ngân hàng buộc phải trích lập dự phòng nhiều hơn để đảm bảo an toàn hệ thống. Điều này làm chi phí vốn bình quân tăng và hạn chế khả năng hạ lãi suất cho vay. Nợ xấu tăng còn khiến ngân hàng phải tái định giá rủi ro đối với các khoản tín dụng mới, siết điều kiện vay và chỉ ưu tiên khách hàng có tình hình tài chính lành mạnh. Những khoản vay được giải ngân vì thế thường có lãi suất cao hơn. Khi nợ xấu gia tăng, dòng vốn tương ứng bị “giam” lại, không thể quay vòng cho các nhu cầu tín dụng mới. Khả năng cung ứng tín dụng của hệ thống bị thu hẹp trong khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp vẫn hiện hữu, khiến lãi suất tăng theo cơ chế thị trường.

Theo TS. Tú Anh, điều đáng lưu ý là những yếu tố tác động đến mặt bằng lãi suất hiện nay không phải những biến động ngắn hạn mà mang tính dài hạn. Nếu thị trường bất động sản tiếp tục mất thanh khoản, tỷ giá chịu áp lực và nợ xấu duy trì ở mức cao, mặt bằng lãi suất rất khó hạ nhiệt trong thời gian tới.

Phương Di