Chuyên gia thuế: Liên tiếp phát hiện các vụ trốn thuế lớn từ người nổi tiếng trên không gian mạng

Từ ngày 1/1/2026, gần 5 triệu hộ kinh doanh trên cả nước sẽ chính thức chấm dứt cơ chế thuế khoán, chuyển sang nộp thuế theo phương thức kê khai. Đây được đánh giá là bước thay đổi lớn, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như thói quen thực hiện nghĩa vụ thuế của khu vực hộ kinh doanh.

Để chuẩn bị cho lộ trình này, ngày 31/10/2025, Cục Thuế đã ban hành quyết định triển khai kế hoạch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh”. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít hộ và cá nhân kinh doanh vẫn bỡ ngỡ, lo lắng do đã quen với phương thức quản lý thủ công, thiếu nền tảng số và kinh nghiệm kê khai.

Trong bối cảnh đó, chiều 16/12, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ KiotViet cùng các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo “Giải mã chuyển đổi mô hình và kê khai thuế: Từ thực tiễn hộ kinh doanh”, nhằm làm rõ quy định và tháo gỡ vướng mắc cho người nộp thuế.

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA), cho rằng việc chuyển sang tự kê khai, xuất hóa đơn và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế là bước đi “văn minh, tử tế hơn”, phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện đại.

Theo bà Cúc, dù áp dụng thuế khoán hay thuế kê khai theo doanh thu thì bản chất cách tính thuế không thay đổi, vẫn là doanh thu tính thuế nhân với tỷ lệ thuế trên doanh thu. Cụ thể, với lĩnh vực phân phối, cung cấp hàng hóa, tổng tỷ lệ thuế là 1,5%, gồm 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân. Ngành xây dựng áp dụng thuế giá trị gia tăng 5% và thuế thu nhập cá nhân 2%. Hoạt động cho thuê tài sản chịu thuế giá trị gia tăng 5% và thuế thu nhập doanh nghiệp 5%. Riêng các lĩnh vực như đại lý bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp, tỷ lệ thuế thu nhập cá nhân là 5%.

Chủ tịch VTCA nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở mức thuế suất mà ở việc kê khai doanh thu chưa đầy đủ. “Tảng băng chìm” trong kê khai doanh thu của hộ kinh doanh vẫn còn rất lớn. Thực tế tại Hà Nội, có những hộ chỉ kê khai doanh thu khoảng 5 tỷ đồng, trong khi doanh thu thực tế lên tới hàng trăm tỷ đồng. Không ít trường hợp hoạt động từ thiện rất tích cực nhưng lại không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, dẫn đến hành vi trốn thuế.

Bà Cúc cảnh báo, cơ chế thuế khoán tiềm ẩn nhiều rủi ro như không kê khai đủ doanh thu, thiếu chứng từ kế toán. Trong khi đó, theo quy định pháp luật, hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị xử lý hình sự, với mức phạt tù lên tới 7 năm, chưa kể truy thu thuế và phạt tiền.

“Thời gian gần đây liên tục xảy ra các vụ án liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, trốn thuế với số tiền lớn từ những người nổi tiếng trên không gian mạng như Quang Linh, Hằng Du Mục, Ngân 98, Mailisa. Ngoài công ty, các đối tượng còn lập hàng loạt hộ kinh doanh để nhập lậu, kinh doanh hàng giả, trốn thuế”, bà Nguyễn Thị Cúc cho biết.

Đáng chú ý, theo quy định hiện hành, trường hợp nợ thuế quá 3 tháng mà không thực hiện kê khai sẽ bị xác định là hành vi trốn thuế.

Trong quá trình chuyển đổi mô hình quản lý thuế, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng cơ quan thuế cần đóng vai trò đồng hành, hỗ trợ hộ kinh doanh và người dân. Việc xử lý vi phạm cần được phân loại rõ ràng; với những trường hợp vi phạm do thiếu hiểu biết hoặc vô tình, nên ưu tiên hướng dẫn, hỗ trợ để người nộp thuế tuân thủ đúng quy định. Đồng thời, bà kiến nghị không xử lý hồi tố và cần có chính sách hỗ trợ để khu vực hộ kinh doanh phát triển, mở rộng quy mô, hoạt động bài bản hơn.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó trưởng Thuế TP Hà Nội, cho biết hộ kinh doanh cần nắm rõ các ngưỡng doanh thu để tránh tâm lý lo lắng không cần thiết. Theo ông Minh, nếu doanh thu năm dưới 500 triệu đồng, hộ kinh doanh được miễn thuế. Trường hợp doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng mỗi năm, hộ kinh doanh có thể lựa chọn tính thuế thu nhập cá nhân theo hai phương pháp: tính trên thu nhập chịu thuế hoặc tính trực tiếp trên doanh thu tính thuế.

“Với phương pháp tính thuế theo doanh thu, cơ quan thuế không sử dụng hóa đơn, chứng từ đầu vào làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Do đó, các hộ kinh doanh có doanh thu từ 3 tỷ đồng trở xuống không nên quá lo ngại về vấn đề hàng tồn kho”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo đại diện Thuế TP Hà Nội, số hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Với nhóm này, cơ quan thuế sẽ triển khai khảo sát chuyên sâu về hàng tồn kho, nguồn gốc hàng hóa và các yếu tố liên quan, từ đó tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để ban hành hướng dẫn phù hợp.

Về lĩnh vực cho thuê nhà, bất động sản, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 10/12, từ năm 2026, ngưỡng doanh thu miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân với hộ kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng mỗi năm. Như vậy, người cho thuê nhà, bất động sản có doanh thu dưới mức này sẽ không phải nộp thuế, nhưng vẫn phải thực hiện kê khai theo quy định.

Phương Di