Việt Nam chuyển lợi thế dân số vàng thành lực lượng lao động vàng trong kỷ nguyên AI

Việt Nam chuyển lợi thế dân số vàng thành lực lượng lao động vàng trong kỷ nguyên AI

Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao năng suất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả công nghệ, doanh nghiệp không chỉ cần đầu tư công cụ mà còn phải chú trọng đào tạo nhân lực, đổi mới phương thức quản lý và phát triển năng lực lãnh đạo.

Theo nghiên cứu năm 2026 do Amazon Web Services (AWS) ủy quyền, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng AI đạt 26%, tăng từ mức 18% của năm trước. Tuy nhiên, 61% doanh nghiệp đã ứng dụng AI vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Đáng chú ý, 87% nhà tuyển dụng tham gia khảo sát cho rằng đào tạo lại kỹ năng cho nhân viên hiện tại là yếu tố quan trọng trong chiến lược AI của doanh nghiệp.

Việt Nam cũng ưu tiên phát triển nguồn nhân lực thông qua Chương trình quốc gia phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo, được phê duyệt vào tháng 8/2026. Chương trình đặt mục tiêu trang bị kỹ năng AI cơ bản cho khoảng 10 triệu người lao động vào năm 2030, đồng thời phát triển nhân lực AI chuyên sâu và tăng cường giáo dục về AI.

Tiến sĩ Tan Hong Ming, Trợ lý hiệu trưởng phụ trách Vận hành số tại Trường Kinh doanh thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS Business School), cho rằng phát triển lực lượng lao động trong kỷ nguyên AI không thể chỉ dừng lại ở việc trang bị kỹ năng kỹ thuật.

“Hiểu biết về AI mới chỉ là điểm khởi đầu. Thách thức lớn hơn là liệu các tổ chức có biết cách tái thiết kế công việc xoay quanh AI hay không. Một doanh nghiệp có thể đào tạo tất cả nhân viên sử dụng các công cụ AI nhưng vẫn không đạt được nhiều cải thiện về năng suất nếu các quy trình và phương thức quản lý không thay đổi. Đây là lý do năng lực lãnh đạo cũng quan trọng không kém các kỹ năng kỹ thuật”, Tiến sĩ Tan chia sẻ tại buổi gặp gỡ báo chí ở Hà Nội.

AI đòi hỏi đổi mới quản trị

Khi các công cụ AI ngày càng dễ tiếp cận, doanh nghiệp phải xác định lĩnh vực ứng dụng phù hợp, điều chỉnh quy trình làm việc và xây dựng kế hoạch nâng cao kỹ năng cho nhân viên.

Theo Tiến sĩ Tan, AI có thể nâng cao năng suất nhờ tự động hóa nhiều tác vụ, nhưng việc sử dụng công nghệ rộng rãi cũng đặt ra yêu cầu xem xét tác động đối với quá trình học hỏi và phát triển chuyên môn của người lao động.

“Quá trình vượt qua khó khăn là một phần quan trọng của việc học. Chúng ta phát triển chuyên môn và khả năng phán đoán thông qua việc giải quyết những vấn đề khó, mắc sai lầm và tự tìm ra lời giải. AI hiện có thể loại bỏ phần lớn những khó khăn đó bằng cách đưa ra câu trả lời gần như ngay lập tức. Mặc dù điều này giúp nâng cao năng suất, chúng ta cần thận trọng để không vô tình loại bỏ những trải nghiệm giúp con người học hỏi và trưởng thành. Các tổ chức cần suy nghĩ lại về cách nhân viên phát triển những năng lực này trong môi trường làm việc có AI hỗ trợ”, ông cho biết.

Vì vậy, bên cạnh việc nâng cao hiểu biết về AI, doanh nghiệp cần chú trọng khả năng đánh giá thông tin do AI tạo ra, cách nhà quản lý tích hợp công nghệ vào quy trình làm việc và cơ chế giám sát việc sử dụng AI trong các quyết định kinh doanh.

Đào tạo nhân lực thích ứng với AI

AI ngày càng phổ biến cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức đào tạo, đặc biệt trong việc giúp người học tích lũy kinh nghiệm và phát triển khả năng phán đoán để đảm nhận những trách nhiệm phức tạp hơn.

Dù AI có thể hỗ trợ tổng hợp thông tin và đưa ra đề xuất, năng lực ra quyết định kinh doanh vẫn đòi hỏi người học biết chất vấn các giả định, đánh giá nhiều góc nhìn và giải quyết vấn đề trong điều kiện thông tin chưa đầy đủ.

Trường Kinh doanh NUS đang thí điểm mô hình mô phỏng kinh doanh ứng dụng AI, giúp học viên các chương trình Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) và MBA Điều hành (EMBA) rèn luyện những năng lực này.

Mô hình sử dụng ScholAIstic, nền tảng AI tạo sinh do Trung tâm Công nghệ Giáo dục AI của NUS (AICET) phát triển. Tiến sĩ Emir Hrnjić, Giảng viên cao cấp ngành Tài chính tại Trường Kinh doanh NUS, phối hợp với AICET điều chỉnh và hoàn thiện các tính năng của nền tảng phục vụ đào tạo quản trị. Trong mô hình này, các nhân vật lãnh đạo doanh nghiệp được mô phỏng bằng AI sẽ tham gia phỏng vấn với học viên, trước khi học viên đưa ra khuyến nghị kinh doanh. Chi tiết được trình bày tại Phụ lục A.

Giáo sư Teo Chung Piaw, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh NUS, cho rằng sự phát triển của AI đòi hỏi các trường kinh doanh phải xem xét lại không chỉ nội dung đào tạo mà cả phương pháp giảng dạy và cách đánh giá năng lực người học.

“Vai trò của giáo dục kinh doanh đang thay đổi khi AI trở thành một phần trong cách các tổ chức vận hành và ra quyết định. Chúng ta không thể chỉ đơn giản đưa công nghệ mới vào các phương pháp giảng dạy hiện có và cho rằng việc học sẽ được cải thiện. Các trường kinh doanh cần xem xét sinh viên nên học gì, cách họ tiếp thu kiến thức và cách đánh giá năng lực vận dụng kiến thức đó. Cách tiếp cận của chúng tôi là sử dụng AI để tạo thêm cơ hội cho sinh viên tư duy phản biện, tiếp cận các quan điểm khác nhau và rèn luyện khả năng phán đoán độc lập”, Giáo sư Teo chia sẻ.

Không chỉ phục vụ sinh viên chuẩn bị gia nhập thị trường lao động, các chương trình sau đại học và đào tạo điều hành còn tạo cơ hội để người đi làm, nhà quản lý và lãnh đạo cấp cao cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực thích ứng với những thay đổi về công nghệ và tổ chức.

Bà Trần Thị Quỳnh Trang, Giám đốc quốc gia tại PYI Capital, học viên chương trình EMBA khóa 2026 của Trường Kinh doanh NUS, nhận định AI mở ra nhiều cơ hội nâng cao chất lượng ra quyết định, tái định hình mô hình kinh doanh và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, đặc biệt tại các thị trường mới nổi như Việt Nam.

Theo bà Trang, chương trình EMBA tại NUS giúp mở rộng tư duy chiến lược và củng cố sự tự tin trong việc ứng dụng AI vào chuyển đổi kinh doanh. Bà cho rằng lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ thuộc về những nhà lãnh đạo biết kết hợp hiệu quả công nghệ với khả năng phán đoán, tư duy thích ứng và sự am hiểu kinh doanh để tạo ra giá trị bền vững.

Cùng quan điểm, bà Phạm Kiều Oanh, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Fortune Media, cựu học viên chương trình MBA của NUS, nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy phản biện trong bối cảnh AI đang thay đổi cách thức vận hành của doanh nghiệp.

Theo bà Oanh, khả năng tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ, chất vấn những giả định sẵn có, đánh giá thông tin và đưa ra nhận định sáng suốt là những năng lực có giá trị lâu dài, không phụ thuộc vào một công nghệ cụ thể. Đây cũng là nền tảng giúp các nhà lãnh đạo định hướng doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh nhiều biến động.

Phát triển nhân lực cho mục tiêu 2045

Tầm nhìn Việt Nam đến năm 2045 nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, giáo dục đại học và đào tạo chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc trang bị năng lực cần thiết cho sinh viên, nhà quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp.

Theo Tiến sĩ Tan Hong Ming, lợi thế nhân khẩu học tạo nền tảng để Việt Nam phát triển nguồn nhân lực thích ứng với những thay đổi của công nghệ. Tuy nhiên, lực lượng lao động trẻ chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi được trang bị khả năng học hỏi liên tục, thích ứng và làm việc hiệu quả cùng AI.

“Lợi thế nhân khẩu học mang lại cho Việt Nam một cơ hội quan trọng, nhưng lực lượng lao động trẻ tự thân không bảo đảm thành công về kinh tế. Cơ hội thực sự nằm ở việc phát triển một lực lượng lao động có khả năng liên tục học hỏi, thích ứng và tạo ra giá trị cùng với AI. Nếu Việt Nam có thể kết hợp nguồn vốn con người với việc ứng dụng AI hiệu quả, đất nước có thể chuyển hóa lợi thế dân số vàng thành lực lượng lao động vàng”, ông chia sẻ.

Phương Thảo