“Cuộc cách mạng” di dời hơn 860.000 dân Hà Nội và những kinh nghiệm đắt giá từ Paris, Seoul, Tokyo

Hà Nội đang đứng trước một bước ngoặt phát triển đô thị mang tính lịch sử với kế hoạch di dời hơn 860.000 người khỏi khu vực từ vành đai 3 trở vào. Đây được xem là một trong những quyết sách đô thị quy mô lớn nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh Thủ đô đối mặt cùng lúc với áp lực dân số, hạ tầng, môi trường và chất lượng sống tại khu vực lõi.

Mục tiêu của giãn dân không chỉ là “đưa người ra khỏi nội đô”, mà sâu xa hơn là tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, giảm sự lệ thuộc vào khu vực trung tâm lịch sử và tạo dư địa phát triển bền vững trong dài hạn.

Bài học từ các siêu đô thị trên thế giới

Lịch sử phát triển đô thị thế giới cho thấy, nhiều thành phố lớn từng phải trải qua những “cuộc cách mạng” giãn dân đầy tranh cãi trước khi đạt được diện mạo hiện đại như ngày nay.

Giữa thế kỷ XIX, Paris lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng do mật độ dân cư cao, hạ tầng xuống cấp và điều kiện vệ sinh kém. Cuộc cải tổ do Nam tước Haussmann khởi xướng, với việc phá bỏ hàng chục nghìn công trình cũ để mở đại lộ, xây dựng công viên và hệ thống hạ tầng mới, đã tạo nên cú sốc xã hội không nhỏ. Tuy nhiên, chính quá trình tái cấu trúc quyết liệt này đã đặt nền móng cho một Paris hiện đại, có sức hút toàn cầu.

Với Seoul, bài toán giãn dân được giải bằng cách hình thành các “thành phố mới” như Bundang, Ilsan. Thay vì chỉ di dời dân cư, Chính phủ Hàn Quốc đồng thời chuyển dịch việc làm, dịch vụ công và các trung tâm kinh tế ra khu vực mới, giúp người dân ổn định cuộc sống và giảm áp lực quay trở lại nội đô.

Ở quy mô lớn hơn, Bắc Kinh lựa chọn hướng tiếp cận giãn dân gắn với tái phân bố chức năng vùng thông qua việc xây dựng Tân khu Hùng An, cách trung tâm hơn 100 km. Đây không chỉ là nơi tiếp nhận dân cư, mà còn đảm nhận vai trò chia sẻ chức năng hành chính, giáo dục và công nghiệp công nghệ cao.

Trong khi đó, Tokyo theo đuổi mô hình đa trung tâm trong thời gian dài. Các khu vực quanh nhà ga lớn được quy hoạch thành những trung tâm phụ với đầy đủ việc làm, thương mại và dịch vụ. Nhờ hệ thống giao thông công cộng phát triển, giãn dân diễn ra tự nhiên, ít gây xáo trộn xã hội.

Giãn dân Hà Nội từ yêu cầu thực tiễn

Theo các đánh giá quy hoạch, hệ thống quy hoạch Thủ đô hiện nay đang bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp với bối cảnh phát triển mới, cần được điều chỉnh để đồng bộ với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch ngành.

Thực tế hơn 20 năm qua cho thấy, diện tích đô thị Hà Nội mở rộng rất nhanh. Từ quy mô khoảng 100 km² đầu những năm 2000, không gian đô thị hiện đã trải rộng hàng trăm km², kéo dài từ Hòa Lạc, Bắc sông Hồng đến các khu vực phía Nam Thủ đô. Tuy nhiên, mở rộng không gian đô thị không đồng nghĩa với giãn dân hiệu quả tại khu vực trung tâm.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, chỉ ra rằng trong khi một số khu vực như phố cổ đã giảm dân số, thì nhiều nơi khác, đặc biệt là hành lang thoát lũ sông Hồng, dân cư không những không giảm mà còn tăng nhanh, đi ngược lại các mục tiêu quy hoạch đã đặt ra từ hơn một thập kỷ trước.

Ở góc độ quản lý, đại biểu Quốc hội Trương Xuân Cừ cho rằng quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn dài hạn là cần thiết để giải quyết căn cơ những hạn chế tồn tại tại khu vực nội đô. Hạ tầng chật hẹp, giao thông quá tải, điều kiện sống thiếu thốn vẫn đang là thực trạng tại nhiều khu dân cư lâu đời, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.

Theo các chuyên gia, nếu thiếu quyết tâm chính trị và lộ trình thực hiện rõ ràng, việc giãn dân khó tạo ra đột phá thực chất. Ngược lại, nếu được triển khai đồng bộ giữa di dời dân cư, phát triển hạ tầng, tạo việc làm và bảo đảm sinh kế, đây sẽ là cơ hội để Hà Nội tái cấu trúc đô thị theo hướng cân bằng hơn.

Trong bối cảnh Thủ đô đặt mục tiêu phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững, kế hoạch di dời hơn 860.000 dân không chỉ là thách thức lớn về quản lý và nguồn lực, mà còn là phép thử quan trọng cho tầm nhìn phát triển dài hạn của Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới.

PV