EU điều chỉnh lệnh cấm xe xăng: Tham vọng xanh vấp thực tế thị trường

Tham vọng loại bỏ hoàn toàn xe chạy bằng động cơ đốt trong vào năm 2035 từng được xem là một cột mốc lịch sử trong chiến lược chống biến đổi khí hậu của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, lộ trình này đã bộc lộ nhiều điểm thiếu khả thi, buộc khối phải điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt hơn.

Theo thông tin từ Ủy ban châu Âu, kế hoạch cấm bán ô tô mới sử dụng động cơ xăng và dầu diesel từ năm 2035 trên thực tế đã được rút lại. Thay vì yêu cầu giảm 100% lượng khí thải CO2 sau mốc thời gian này, các nhà sản xuất ô tô hiện chỉ phải đạt mức giảm 90%. Điều chỉnh này mở ra khả năng các dòng xe sử dụng động cơ đốt trong vẫn tiếp tục được lưu hành sau năm 2035, dù với số lượng và điều kiện kiểm soát chặt chẽ hơn.

Quyết định trên phản ánh những lo ngại ngày càng lớn liên quan đến khả năng chi trả của người tiêu dùng và sự sẵn sàng của hạ tầng xe điện. Dù xe điện được coi là giải pháp quan trọng để giảm phát thải, nhưng thực tế cho thấy mạng lưới trạm sạc tại châu Âu vẫn chưa phát triển đồng đều, đặc biệt tại các khu vực nông thôn và vùng xa trung tâm. Điều này khiến nhiều người tiêu dùng còn e ngại khi chuyển đổi hoàn toàn sang xe điện.

Chi phí cũng là rào cản lớn. Giá xe điện tại châu Âu vẫn cao hơn đáng kể so với xe chạy xăng dầu, ngay cả khi đã có các chính sách hỗ trợ. Trong bối cảnh kinh tế nhiều bất ổn, lạm phát cao và ngân sách hộ gia đình bị thắt chặt, việc yêu cầu người dân chi thêm tiền để mua xe điện được đánh giá là khó khả thi trong ngắn hạn.

Áp lực không chỉ đến từ phía người tiêu dùng mà còn từ chính các nhà sản xuất ô tô. Trong hơn một năm qua, nhiều hãng xe và các nhóm vận động hành lang đã liên tục kêu gọi EU xem xét lại lệnh cấm, cho rằng mục tiêu đặt ra quá tham vọng so với năng lực hiện tại của ngành. Một số doanh nghiệp lo ngại việc chuyển đổi quá nhanh có thể làm suy yếu sức cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nhà sản xuất Trung Quốc.

Bên cạnh đó, những biến động trong chuỗi cung ứng toàn cầu và sự trỗi dậy nhanh chóng của các hãng xe điện giá rẻ từ châu Á đã khiến nhiều doanh nghiệp châu Âu gặp khó khăn trong việc cân đối chiến lược đầu tư. Không ít hãng đã buộc phải điều chỉnh kế hoạch, quay lại đầu tư vào động cơ đốt trong và xe hybrid để duy trì doanh thu và lợi nhuận trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo khuôn khổ điều chỉnh mới, các nhà sản xuất ô tô vẫn có thể đưa ra thị trường một số dòng xe phát thải sau năm 2035, với điều kiện phải bù đắp lượng khí thải thông qua cơ chế tín dụng carbon. Các tín dụng này có thể đến từ việc sử dụng vật liệu sản xuất carbon thấp trong EU hoặc từ lượng nhiên liệu điện tử và nhiên liệu sinh học được đưa ra thị trường. Cách tiếp cận này nhằm phân bổ trách nhiệm giảm phát thải trên toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất phương tiện.

Việc nới lỏng lệnh cấm cũng được xem là một phần trong nỗ lực bảo vệ năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô châu Âu. Nhiều quốc gia thành viên, trong đó có Đức, Italy, Ba Lan và một số nước Trung và Đông Âu, đã lên tiếng ủng hộ việc điều chỉnh chính sách để tránh gây tổn hại tới tăng trưởng kinh tế và việc làm.

Các chuyên gia nhận định những hãng xe cao cấp có thể là nhóm hưởng lợi lớn từ thay đổi này, khi họ có đủ biên lợi nhuận để hấp thụ chi phí bù đắp phát thải và tiếp tục duy trì một số dòng xe động cơ đốt trong trong giai đoạn chuyển tiếp. Trong khi đó, các nhà sản xuất xe đại trà vẫn chịu áp lực phải đẩy nhanh điện khí hóa để cạnh tranh với các đối thủ đến từ Trung Quốc.

Động thái của EU cũng thu hút sự chú ý từ phía Mỹ, nơi một số bang từng đặt mục tiêu cấm bán xe động cơ đốt trong từ năm 2035. Việc châu Âu điều chỉnh lộ trình được xem là tín hiệu cho thấy các mục tiêu khí hậu cần gắn chặt hơn với thực tế thị trường và năng lực công nghiệp, thay vì áp dụng các mốc thời gian cứng nhắc.

Dù nới lỏng lệnh cấm, EU khẳng định không từ bỏ mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050. Việc điều chỉnh chính sách được mô tả là cách tiếp cận thực tế hơn, nhằm vừa duy trì định hướng chuyển đổi xanh, vừa giúp ngành công nghiệp ô tô có thêm thời gian thích ứng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.

VT