Giá vàng tăng kỷ lục, người dân lao vào “chợ đen”: Cẩn trọng trước bẫy lừa đảo

Thị trường “ngầm” bùng phát giữa cơn sốt giá

Chỉ cần vài cú nhấp chuột trên mạng xã hội, người mua có thể tìm thấy vô số nhóm giao dịch vàng tự phát với hàng chục nghìn thành viên. Hàng loạt bài đăng “cần mua” – “cần bán” xuất hiện liên tục, kèm theo số điện thoại, hình ảnh vàng miếng và mức giá thỏa thuận riêng.

Dù giá vàng miếng niêm yết trong hệ thống quanh mức 150 triệu đồng/lượng, trên các nhóm chợ đen, mức giá được đẩy lên 170–180 triệu đồng/lượng, thậm chí cao hơn. Nhiều người vẫn sẵn sàng chấp nhận để nhanh chóng sở hữu vàng mà không phải xếp hàng hoặc khai báo thông tin cá nhân.

Điều đáng lo ngại là các giao dịch này hầu hết không có hóa đơn, chứng từ, được thực hiện qua tin nhắn, chuyển khoản cá nhân hoặc gặp mặt tại quán cà phê, khiến nguy cơ lừa đảo, chiếm đoạt hoặc nhận vàng giả trở nên hiện hữu. Không ít người sau khi chuyển tiền đã không thể liên lạc lại với bên bán.

Tâm lý đầu cơ và nguồn cung khan hiếm

Giới chuyên môn nhận định, sự bùng nổ của thị trường chợ đen xuất phát từ sự mất cân đối cung – cầu. Nguồn vàng miếng trong nước đang hạn chế trong khi nhu cầu đầu cơ, tích trữ tăng mạnh do lo ngại lạm phát, biến động địa chính trị và tin đồn về gói kích thích kinh tế toàn cầu.

Nhiều cửa hàng vàng chính thức tại các thành phố lớn thường xuyên treo biển “hết hàng tạm thời”, càng khiến tâm lý “săn vàng” ngoài luồng lan rộng. Khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới hiện lên tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng, tạo điều kiện cho các dòng chảy ngầm và hoạt động giao dịch trái phép phát sinh.

Theo các chuyên gia tài chính, để thị trường vàng trong nước cân bằng trở lại cần thêm thời gian và điều chỉnh chính sách nhập khẩu. Quy trình xin cấp phép và phê duyệt hạn mức nhập vàng hiện khá phức tạp, có thể mất từ một đến ba tháng, khiến nguồn cung khó được cải thiện sớm. Dự kiến phải tới đầu năm 2026, tình hình mới có thể ổn định hơn.

Rủi ro pháp lý khi giao dịch vàng không phép

Theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025/NĐ-CP, mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng đều thuộc nhóm kinh doanh có điều kiện, phải được Ngân hàng Nhà nước cấp phép.

Điều này đồng nghĩa, các giao dịch vàng ngoài hệ thống — không được cấp phép, không có hóa đơn — là vi phạm pháp luật. Hành vi mua bán vàng miếng trái phép có thể bị xử phạt hành chính từ 300–400 triệu đồng với cá nhân, và gấp đôi đối với tổ chức, cùng các hình thức bổ sung như tịch thu tang vật, tước quyền kinh doanh.

Nếu hành vi có yếu tố xuyên biên giới, buôn lậu hoặc rửa tiền, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015.

Với trường hợp cá nhân mua bán nhỏ lẻ, Nghị định không điều chỉnh trực tiếp, tuy nhiên nếu việc trao đổi diễn ra thường xuyên, liên tục và có lợi nhuận, thì sẽ bị xem là kinh doanh không phép và vẫn bị xử lý theo quy định hiện hành.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng nghiêm cấm việc sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán, tức không được phép mua bán hàng hóa, dịch vụ bằng vàng. Đây là hành vi vi phạm có thể bị xử phạt nặng theo Khoản 4, Điều 19 Nghị định 24/2012/NĐ-CP.

Thận trọng trước các chiêu trò “vàng giá rẻ”

Thực tế, trong các giao dịch “chợ đen”, hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi. Nhiều đối tượng sử dụng hình ảnh vàng miếng thật để tạo niềm tin, sau đó giao hàng giả hoặc cố tình kéo dài thời gian nhận vàng sau khi người mua đã chuyển tiền.

Các chuyên gia cảnh báo, ngay cả khi vàng được giao đúng mẫu, người mua vẫn có thể gặp rủi ro nếu không có hóa đơn, chứng nhận kiểm định hoặc chứng từ hợp pháp. Một số vàng miếng bị mài mòn, thay vỏ bao, hoặc pha tạp chất mà mắt thường khó phân biệt.

Khi xảy ra tranh chấp, người mua không có cơ quan nào đứng ra bảo vệ, vì giao dịch không được pháp luật thừa nhận. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người “mất cả chì lẫn chài” trong các thương vụ tưởng như nhỏ lẻ.

Cần tăng cường quản lý và nâng cao nhận thức người tiêu dùng

Các chuyên gia cho rằng, sự xuất hiện và phát triển mạnh của thị trường vàng chợ đen là hệ quả tất yếu khi cung không đủ cầu và thông tin thị trường thiếu minh bạch. Do đó, cơ quan quản lý cần sớm có biện pháp điều tiết, đảm bảo người dân có thể tiếp cận vàng miếng hợp pháp với giá hợp lý.

Song song đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền và giám sát trên không gian mạng, phối hợp với các nền tảng trực tuyến để kịp thời phát hiện, xử lý hành vi gian lận, lừa đảo hoặc kinh doanh không phép.

Về phía người dân, việc chọn kênh mua bán chính thống, yêu cầu hóa đơn, chứng từ đầy đủ và tránh tâm lý đầu cơ theo đám đông là yếu tố quan trọng giúp giảm rủi ro. Trong bối cảnh thị trường biến động mạnh, vàng chỉ thật sự là kênh trú ẩn an toàn khi giao dịch minh bạch, hợp pháp và được kiểm soát.