Gốm Bát Tràng khẳng định vị thế trên bản đồ thủ công mỹ nghệ thế giới

Nằm bên tả ngạn sông Hồng, cách trung tâm Hà Nội hơn 10 km, làng gốm Bát Tràng (xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội) từ lâu được biết đến là một trong những làng nghề gốm sứ nổi tiếng nhất của Việt Nam. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề gốm vẫn được người dân nơi đây gìn giữ, không ngừng đổi mới để thích ứng với nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Doanh thu hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm

Theo lãnh đạo UBND xã Bát Tràng, hiện nay làng nghề có gần 200 doanh nghiệp và khoảng 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.

Tổng giá trị sản xuất và kinh doanh của làng nghề đạt trên 2.000 tỷ đồng mỗi năm. Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 87-90 triệu đồng/người/năm, góp phần nâng cao đời sống kinh tế của người dân.

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, nghề gốm Bát Tràng vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những nghệ nhân làng nghề tiếp tục truyền dạy kỹ thuật, bí quyết tạo men, tạo dáng, qua đó bảo tồn những giá trị đặc trưng đã làm nên thương hiệu gốm Bát Tràng.

Các sản phẩm của làng nghề ngày càng đa dạng, từ đồ gia dụng như bát, đĩa, ấm chén đến các dòng gốm mỹ nghệ, gốm trang trí cao cấp. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, sản phẩm gốm Bát Tràng còn được xuất khẩu tới nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước châu Âu.

Sự phát triển của nghề gốm không chỉ góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo việc làm, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Sáng tạo để giữ lửa nghề

Theo các nghệ nhân làng nghề, sáng tạo luôn là yếu tố quan trọng giúp gốm Bát Tràng duy trì sức sống. Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển, việc ứng dụng kỹ thuật mới và tìm tòi ý tưởng sáng tạo đang mở ra nhiều hướng đi mới cho làng nghề.

Nghệ nhân tại Bát Tràng cho rằng việc giữ nghề không chỉ dừng lại ở việc kế thừa những kỹ thuật truyền thống, mà còn cần phát triển mẫu mã mới, cải tiến quy trình nung và hoàn thiện sản phẩm để phù hợp với thị hiếu của thị trường.

Một số nghệ sĩ trẻ cũng đang lựa chọn gốm Bát Tràng làm chất liệu sáng tác, tạo nên những thử nghiệm mới trong nghệ thuật. Các tác phẩm kết hợp giữa gốm và nghệ thuật ánh sáng, điêu khắc hay sắp đặt đã góp phần mang lại góc nhìn mới cho không gian làng nghề, đồng thời thu hút sự quan tâm của công chúng.

Sự kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo đang mở ra thêm nhiều cơ hội để phát triển du lịch làng nghề và quảng bá văn hóa Việt Nam.

Hướng tới phát triển bền vững

Không chỉ là nơi sản xuất, Bát Tràng hiện còn trở thành điểm đến văn hóa, du lịch hấp dẫn của Thủ đô. Mỗi năm, làng nghề đón hàng trăm nghìn lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm làm gốm và tìm hiểu lịch sử của nghề gốm truyền thống.

Trong quá trình phát triển, làng gốm Bát Tràng cũng từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Việc tham gia các mạng lưới hợp tác và giao lưu làng nghề quốc tế đã mở ra cơ hội quảng bá sản phẩm và trao đổi kinh nghiệm phát triển.

Các chuyên gia và nghệ nhân cho rằng phát triển làng nghề cần gắn liền với việc gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng và tính thẩm mỹ của sản phẩm.

Thời gian qua, người dân Bát Tràng đã từng bước chuyển đổi công nghệ sản xuất, đưa các loại lò nung hiện đại vào sử dụng, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm tác động tới môi trường.

Chính quyền địa phương cũng xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển làng nghề. Các hộ sản xuất được khuyến khích chuyển đổi hoàn toàn sang sử dụng lò gas hoặc lò điện thay cho lò than truyền thống nhằm giảm khói bụi và ô nhiễm không khí.

Song song với đó, địa phương đang triển khai quy hoạch các cụm công nghiệp làng nghề để di dời các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ vào khu vực tập trung, giúp quản lý chất thải và nước thải hiệu quả hơn. Phế thải gốm sứ cũng được thu gom, tái chế làm vật liệu xây dựng hoặc san lấp mặt bằng.

Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát ô nhiễm môi trường, tạo điều kiện để làng nghề Bát Tràng phát triển bền vững, đồng thời tiếp tục đưa các sản phẩm gốm truyền thống của Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

PV