Hải quan thử nghiệm mô hình ‘một đầu mối’ xử lý thủ tục xuất nhập khẩu

Từ ngày 1/6/2026, Cục Hải quan sẽ triển khai thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III (Hải Phòng). Đây được xem là bước đi mới trong lộ trình cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa quản lý và thúc đẩy chuyển đổi số của ngành hải quan.

Theo Cục Hải quan, trước yêu cầu quản lý hiện đại và phù hợp thông lệ quốc tế, việc nghiên cứu mô hình thông quan tập trung là cần thiết. Mô hình này đã được áp dụng tại Liên minh châu Âu, cho phép doanh nghiệp khai báo tại một quốc gia thành viên nhưng hàng hóa có thể được kiểm tra ở quốc gia khác.

Từ tháng 9/2025, Cục Hải quan bắt đầu xây dựng đề án thông quan tập trung và hoàn thiện cơ sở pháp lý, điều kiện kỹ thuật để triển khai thí điểm từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Theo mô hình mới, thay vì xử lý tại nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu như hiện nay, việc tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ sẽ được thực hiện tập trung tại Đội Thông quan. Mô hình này hướng tới tăng tính chuyên sâu, tinh gọn bộ máy và cắt giảm biên chế.

Cục Hải quan cho biết thủ tục sẽ được thực hiện theo nguyên tắc “xuôi chiều”, tức đơn vị nào kết thúc thủ tục sẽ xử lý toàn bộ phát sinh liên quan. Quy trình được định hướng phi giấy tờ, hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và công chức hải quan nhằm giảm phiền hà, tiêu cực.

Ngành hải quan cũng chuyển mạnh từ kiểm tra trong thông quan sang kiểm tra sau thông quan theo hướng quản trị rủi ro hiện đại. Theo đánh giá của cơ quan này, mô hình thông quan tập trung sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Để chuẩn bị triển khai, nhiều đơn vị chuyên môn đã được phân công xây dựng quy trình và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Ban Giám sát quản lý về hải quan chịu trách nhiệm ban hành quy trình thủ tục và theo dõi thực hiện thí điểm. Ban Quản lý rủi ro tăng cường thu thập thông tin, phân tích rủi ro và xây dựng hồ sơ doanh nghiệp trọng điểm phục vụ phân luồng, kiểm tra.

Trong khi đó, Ban Công nghệ thông tin và thống kê hải quan được giao điều chỉnh hệ thống công nghệ thông tin, xây dựng chức năng số hóa chứng từ, chuẩn bị hạ tầng mạng, máy chủ và hỗ trợ xử lý sự cố kỹ thuật trong quá trình triển khai.

Theo kế hoạch, Đội Thông quan tập trung sẽ trực thuộc Chi cục Hải quan khu vực III, có chức năng trực tiếp thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu; thực hiện pháp luật về thuế và các khoản thu khác liên quan.

Đội Thông quan có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản tại Kho bạc Nhà nước. Ngoài thực hiện thủ tục hải quan, đơn vị này còn đảm nhiệm các nhiệm vụ như quản lý thuế, tham vấn trị giá, quản lý rủi ro, xử lý vi phạm hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ trong hoạt động nghiệp vụ.

Chi cục Hải quan khu vực III là đơn vị chủ trì triển khai thí điểm, đồng thời tổ chức tập huấn cho công chức, hỗ trợ doanh nghiệp và thông báo kế hoạch thực hiện mô hình mới trên địa bàn quản lý.

Theo Cục Hải quan, chủ trương triển khai mô hình mới được thực hiện trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng về quy mô và mức độ phức tạp. Đồng thời, yêu cầu đổi mới bộ máy quản lý nhà nước, đẩy mạnh điện tử hóa và hướng tới thủ tục hải quan phi giấy tờ cũng đặt ra nhiều nhiệm vụ mới cho ngành hải quan.