Lời giải nào cho "bài toán hàng giả, hàng nhái" trên sàn thương mại điện tử, nền tảng số?

Hoạt động mua, bán vẫn công khai diễn ra

Cùng với sự bùng nổ của nền kinh tế số, bức tranh thương mại trong nước đang diễn ra vô cùng sôi động. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển "nóng" này, là tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ có dấu hiệu diễn biến hết sức phức tạp.

Đơn cử trên nhiều sàn thương mại điện tử (TMĐT) lớn, như: Shopee, TikTok Shop, Lazada, và nền tảng mạng xã hội facebook, hoạt động mua bán hàng giả, hàng nhái, kém chất lượng, vi phạm sở hữu trí tuệ vẫn ngang nhiên diễn ra, bất chấp nỗ lực kiểm tra, xử lý từ cơ quan chức năng và lời hứa siết chặt của các nền tảng.

Tại sàn TMĐT Shopee, Lazada, TiktokShop, chỉ cần gõ các từ khóa: “Đồng hồ Rolex”, “túi LV”, “giày Gucci”, “dép Adidas”…, thì ngay lập tức người tiêu dùng sẽ nhận được hàng loạt kết quả, với các sản phẩm hàng hiệu, nhưng có mức giá chỉ từ vài trăm, thậm chí từ vài chục nghìn – thấp hơn gấp hàng chục, thâm chí hàng trăm lần so với các sản phẩm chính hãng.

Đơn cử, trên sàn TMĐT Shopee, các loại đồng hồ Rolex nam có giá bán từ vài trăm đến vài triệu đồng; túi xách Gucci, Channel, Louis Vuitton... cũng có giá bán từ vài trăm đến vài triệu đồng.

Còn tại sàn TMĐT Lazada, dù số lượng các gian hàng đăng ít hơn, nhưng chỉ cần gõ tìm kiếm các sản phẩm, thì cũng lập tức hiện ra hàng trăm kết quả về các sản phẩm đồng hồ Rolex; túi xách Gucci, Channel, Louis Vuitton..., có giá vài triệu đến vài trăm ngàn đồng.

Đáng nói, nếu là đồng hồ Rolex chính hãng, thì có giá bán hàng chục triệu cho đến hàng trăm triệu đồng. Còn các loại túi xách Gucci, Channel, Louis Vuitton… chính hãng cũng có giá bán ra hàng chục triệu đồng.

Dù những sản phẩm này đều là hàng “nhái”, nhưng được bày bán công khai, với những clip mô tả sinh động, tường tận; những bộ ảnh chụp lung linh, “xịn sò”. Đặc biệt, địa chỉ liên hệ và số điện thoại thì được để công khai…

Để “lách luật” và tránh bị sàn TMĐT chặn khi kiểm duyệt, các chủ shop thường sử dụng "chiêu trò" viết tắt hoặc cố tình xuyên tạc tên thương hiệu. Đơn cử như, sản phẩm Louis Vuitton được ghi là “LV”, “Louis V”, hoặc “L V” (cách quãng); trong khi Dior sẽ bị biến tấu thành “Dì O”, “D10r” hay “D.or”; Gucci thì được viết thành “Gucc” hoặc “GC"; Rolex thì được viết thành “RX” hoặc “Role”…, miễn sao người mua có thể nhận biết và mua hàng.

Đáng nói, dù người bán và mua hiểu rõ, nhưng hệ thống thuật toán tự động của các sàn TMĐT lại không thể phát hiện và ngăn chặn vi phạm. Chính vì vậy, các loại hàng giả, hàng nhái vẫn 'chễm chệ" trên các gian hàng. Còn người bán, thì "ung dung" ngồi thu lợi nhuận từ hoạt động bán hàng giả hàng nhái, bất chấp những quy định của pháp luật và hoạt động kiểm tra, xử lý từ cơ quan chức năng.

Đặc biệt hơn, trên nền tảng Tiktok Shop, các loại đồng hồ Rolex, túi xách Gucci, Channel, Louis Vuitton và nhiều sản phẩm của các thương hiệu xa xỉ nhái thương hiệu, còn được bài bán công khai, không cần né tránh hay viết tắt như các gian hàng trên Shopee, Lazada. Người bán cứ bán, người mua cứ mua. 

Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra trên nền tảng mạng xã hội facebook, từ các loại giày dép, quần áo thể theo như Nike, Adidas, Yonex, Victor, Lining… đến những túi xách, đồng hồ “hàng hiệu” cũng được đăng clip, giới thiệu, chào bán la liệt. Ngoài đăng bán công khai trên các hội nhóm, nhiều tài khoản còn đăng hẳn clip công khai trên trang cá nhân (có địa chỉ cửa hàng, có số điện thoại để liên lạc) giới thiệu cụ thể sản phẩm 1 rep 1, với giá rẻ gấp nhiều lần so với các sản phẩm chính hãng…

Hàng loạt vụ vi phạm được phát hiện, xử lý

Trước Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ từ ngày 7 đến 30/5, lực lượng chức năng địa phương đã đồng loạt vào cuộc kiểm tra, phát hiện và xử lý hàng loạt vụ vi phạm lớn.

Theo thống kê, từ ngày 7/5 đến 13/5, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra và phát hiện nhiều vụ việc kinh doanh hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam, như: Nike, Adidas, Puma, Louis Vuitton, Hermes, Vespa…

Đặc biệt, từ thông tin thu thập được trên môi trường mạng, Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra đột xuất cửa hàng tại số 475 Phúc Diễn, phường Xuân Phương, TP. Hà Nội, do ông Phạm Thanh Tuấn làm chủ kinh doanh. Kết quả: cơ sở không đăng ký kinh doanh, có dấu hiệu sử dụng mạng xã hội để đăng tải, giới thiệu và kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Lực lượng chức năng đã tạm giữ 16.760 sản phẩm là các mặt hàng thời trang thể thao.

Tương tự, từ ngày 7/5 đến 20/5/2026, lực lượng Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh đã kiểm tra, xử lý 138 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả mạo nhãn hiệu và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; tạm giữ 7.287 đơn vị sản phẩm, tổng trị giá ước tính hơn 4,6 tỷ đồng. Trong đó, 86 vụ đã bị xử phạt với tổng số tiền hơn 831 triệu đồng; toàn bộ hàng hóa vi phạm bị buộc tiêu hủy.

Đặc biệt, chỉ sau 1 tuần triển khai Công điện số 38, Chi cục Quản lý thị trường Gia Lai đã phát hiện và xử lý 8 vụ vi phạm về giả mạo nhãn hiệu. Trong đó, đáng chú ý có 2 vụ việc có dấu hiệu tội phạm đã được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính là hơn 89,25 triệu đồng, trị giá tang vật vi phạm bị thu giữ lên tới hơn 3,48 tỷ đồng. Ngoài ra, cơ quan chức năng đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để xử lý 5 vụ việc khác với dự kiến mức phạt gần 100 triệu đồng.

Tại Đà Nẵng, ngày từ đầu tháng 5/2026, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường, Công an TP. Đà Nẵng đồng loạt kiểm tra 3 cơ sở kinh doanh có dấu hiệu vi phạm sở hữu trí tuệ trên địa bàn.

Qua đó, phát hiện hàng trăm sản phẩm túi xách, ví, giày dép, quần áo có dấu hiệu giả mạo nhiều thương hiệu nổi tiếng như Dior, Prada, Gucci, Burberry, Hermes… Riêng tại hộ kinh doanh STARFIELD (phường Hải Châu), công an thu giữ 378 sản phẩm, giá trị ước tính hơn 300 triệu đồng. Chủ các cơ sở chưa xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa.

Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) cho rằng, buôn lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng dịch chuyển rất mạnh lên môi trường số.

Nếu trước đây hàng giả chủ yếu tiêu thụ qua chợ truyền thống hoặc các đại lý nhỏ lẻ, thì nay các đối tượng tận dụng livestream, tài khoản ảo, quảng cáo trên nền tảng số, dịch vụ chuyển phát nhanh và trung gian thanh toán để giao dịch.

“Có thể thấy, hàng giả hiện nay không còn xuất hiện theo kiểu nhỏ lẻ như trước, mà đã hình thành những chuỗi hoạt động có tổ chức, tận dụng rất mạnh môi trường TMĐT và mạng xã hội để tiêu thụ hàng hóa vi phạm”, ông Sinh nhận định.

Các sàn TMĐT, nền tảng số cần có công cụ kiểm soát đủ mạnh

Tại chương trình "Tick xanh trách nhiệm thương mại điện tử", do Sở Công Thương TP. HCM phát động (cuối tháng 6/2025), hàng loạt các nền tảng TMĐT có thị phần lớn, như: TikTok Shop, Lazada, Tiki và một số nhà sản xuất khác đã “tiên phong” đặt bút, ký vào bản cam kết ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đơn cử, phía Shopee cho biết đã triển khai chương trình đối tác bảo vệ thương hiệu, hợp tác trực tiếp với các nhãn hàng quốc tế để xử lý khiếu nại nhanh chóng. Hệ thống nhận diện thông minh của sàn này đã phát hiện và ngăn chặn được khoảng 99% các vi phạm sở hữu trí tuệ một cách chủ động thông qua công nghệ học máy.

Lazada cũng tập trung vào việc ngăn chặn từ gốc với tỷ lệ đại đa số sản phẩm vi phạm bị gỡ bỏ trước khi có bất kỳ giao dịch nào diễn ra.

Trong khi đó, Amazon đã thiết lập tiêu chuẩn vàng với các chương trình cho phép thương hiệu tự phục vụ gỡ bỏ hàng giả mà không cần chờ sàn phê duyệt. Họ cũng ứng dụng mã hóa sản phẩm duy nhất lên từng đơn vị hàng hóa để đảm bảo chỉ hàng chính hãng mới được nhập kho…

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dù nhiều sàn TMĐT đã triển khai các biện pháp kỹ thuật để phát hiện, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm. Hệ thống kiểm duyệt nội dung sản phẩm và cảnh báo tự động cũng đã được áp dụng, đặc biệt đối với những sản phẩm có dấu hiệu vi phạm nhãn hiệu, giả mạo thương hiệu. Tuy nhiên, các công cụ kỹ thuật này vẫn chưa đủ mạnh, để chặn đứng hàng giả, hàng nhái "núp bóng" trên sàn. Bởi, phần lớn các sản phẩm vi phạm chỉ bị phát hiện và xử lý khi có phản ánh của người tiêu dùng hoặc sau khi cơ quan chức năng vào cuộc...

​Đáng nói, khi các công cụ kỹ thuật của sàn TMĐT vẫn chưa đủ mạnh, để chặn đứng hàng giả, hàng nhái "núp bóng", kênh mua bán truyền thống chịu sự kiểm soát mạnh từ phía lực lượng chức năng, thì hoạt động gian lận thương mại lại đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các nền tảng TMĐT, mạng xã hội.

Cần sự vào cuộc tổng thể

Chuyên gia TMĐT Trương Võ Tuấn cho biết, để kiểm soát hiệu quả tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trên các sàn TMĐT, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa 3 bên: cơ quan quản lý, nền tảng TMĐT và người tiêu dùng. Trong đó, cơ quan chức năng nên đóng vai trò dẫn dắt bằng việc xây dựng các quy chuẩn về truy xuất nguồn gốc hàng hóa và kết nối dữ liệu với các sàn.

Để để góp phần hạn chế hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, ông Trần Văn Trọng, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng, người tiêu dùng cần trang bị kiến thức và kỹ năng khi mua sắm online; đồng thời thể hiện trách nhiệm với cộng đồng bằng cách chia sẻ thông tin khi xảy ra sự cố.

Hiện nay, các cơ quan quản lý nhà nước đều có những kênh tiếp nhận thông tin, VECOM cũng có các kênh hỗ trợ; nếu người mua sắm gặp rủi ro, chẳng hạn nền tảng không ổn hoặc doanh nghiệp có vấn đề, thì hoàn toàn có thể gửi phản ánh về hiệp hội để được hỗ trợ tương tác, xử lý vụ việc.

Nhận định dưới góc độ pháp lý, Luật sư Vi Văn Diện, Giám đốc Công ty Luật Thiên Minh cho biết: Hiện nay, hệ thống pháp luật đã có đầy đủ quy định xử phạt hành chính, buộc tiêu hủy hàng hóa, bồi thường thiệt hại, thậm chí xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, hiệu quả răn đe trên môi trường số vẫn còn hạn chế, bởi người vi phạm có thể nhanh chóng xóa dấu vết, đổi tài khoản và tái lập gian hàng mới chỉ sau thời gian ngắn.

Theo đó, cơ quan chức năng cần truy được nguồn hàng, dòng tiền, kho hàng và tài khoản bán hàng; khóa được các gian hàng tái phạm; đồng thời công khai hành vi vi phạm và xử lý nghiêm các đường dây có tổ chức, quy mô lớn, thu lợi bất chính đáng kể.

Luật sư Diện cũng cho rằng, bên cạnh trách nhiệm của sàn và cơ quan quản lý, người tiêu dùng phải trở thành “lá chắn” đầu tiên để tự bảo vệ mình trên môi trường số. Người mua cần cảnh giác với các sản phẩm giá rẻ bất thường, ưu tiên gian hàng chính hãng hoặc đã được xác thực, không nên tin hoàn toàn vào quảng cáo trên livestream hay mạng xã hội. 

Đồng thời, cần lưu lại đầy đủ chứng cứ giao dịch như hình ảnh sản phẩm, tin nhắn, mã đơn hàng và video mở hàng để làm căn cứ khi phát sinh tranh chấp.

Liên quan tới công tác chống hàng giả, hàng nhái, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, Cục sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với công an, hải quan và chính quyền địa phương để tăng cường kiểm tra, kiểm soát trên cả thị trường truyền thống và môi trường thương mại điện tử, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm với tinh thần "không có vùng cấm", không có ngoại lệ.

Cũng theo các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh và hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm ngăn chặn thất thu ngân sách hay bảo vệ người tiêu dùng, mà còn là yêu cầu cấp thiết để giữ môi trường cạnh tranh lành mạnh, củng cố niềm tin thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuấn Ngọc