Những người giữ an toàn cho bữa ăn của 14 triệu dân TP.HCM - Kỳ 3: Kiên quyết không để heo nhiễm chất cấm lên bàn ăn

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, đã chia sẻ với Tạp chí Thương hiệu và Công luận về công tác kiểm soát động vật, sản phẩm động vật lưu thông vào thành phố, đồng thời nhấn mạnh quyết tâm ngăn chặn thực phẩm không an toàn trước khi đến tay người tiêu dùng.

+ Ông Trần Phú Cường: Vấn đề chúng tôi trăn trở nhất là hoạt động lưu thông, vận chuyển động vật và sản phẩm có nguồn gốc động vật.

Nếu động vật xuất phát từ cơ sở đang có dịch bệnh hoặc được vận chuyển không rõ nguồn gốc, mang mầm bệnh, tồn dư hóa chất hoặc kháng sinh, nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng là rất lớn.

TP.HCM có địa bàn rộng, dân số đông và nhu cầu tiêu thụ thực phẩm cao. Trong khi đó, nguồn cung tại chỗ chưa đáp ứng đầy đủ. Lượng giết mổ trong thành phố hiện chỉ đáp ứng khoảng trên dưới 50% nhu cầu, phần còn lại phải nhập từ các tỉnh, thành khác. Điều đó đồng nghĩa hoạt động kiểm soát không thể chỉ thực hiện tại các trang trại hoặc cơ sở giết mổ trên địa bàn thành phố, nguy cơ có thể phát sinh từ địa phương khác rồi theo các phương tiện vận chuyển đi vào TP.HCM.

+ Trong bảy tháng đầu năm 2026, lượng gia cầm sống từ các tỉnh đưa về thành phố giết mổ đạt hơn 14,8 triệu con, bình quân gần 70.000 con mỗi ngày.

Lượng heo hơi đưa về là hơn 691.000 con, bình quân khoảng 3.262 con/ngày. Ngoài ra còn có trâu, bò sống, thịt heo, thịt trâu bò và các sản phẩm gia cầm được vận chuyển vào thành phố để tiêu thụ.

Trong bảy tháng đầu năm, các cơ sở giết mổ trên địa bàn thành phố đã xử lý hơn 1,9 triệu con heo, bình quân trên 9.000 con mỗi ngày; hơn 30,9 triệu con gia cầm, bình quân trên 146.000 con mỗi ngày; cùng hàng chục nghìn con trâu, bò, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và cung ứng thực phẩm của thị trường.

Vì vậy chỉ cần một tỷ lệ rất nhỏ không được kiểm soát cũng có thể tạo ra nguy cơ đáng kể đối với an toàn thực phẩm và công tác phòng, chống dịch bệnh.

+ Những người vi phạm có thể lựa chọn khung giờ đêm, thay đổi phương tiện, tuyến đường, địa điểm tập kết hoặc chia nhỏ lô hàng để né tránh kiểm tra. Do đó, bên cạnh hoạt động kiểm tra thường xuyên, chúng tôi phải tổ chức các đợt kiểm tra đột xuất, tiếp nhận và xác minh tin báo, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng như Cảnh sát giao thông, Cảnh sát kinh tế, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên ngành.

Trong vụ việc ba xe heo vừa qua, ngay sau khi nhận được tin báo của quần chúng, chúng tôi đã chủ động xây dựng phương án, huy động Đoàn kiểm tra liên ngành do UBND TP.HCM thành lập và phối hợp các đơn vị liên quan triển khai kiểm tra.

Không kể ngày nghỉ hay ngoài giờ hành chính, lực lượng vẫn phải túc trực trên các tuyến giao thông trọng điểm. Khi phát hiện phương tiện có dấu hiệu nghi vấn, chúng tôi tiến hành kiểm tra nhanh chất cấm, lấy mẫu phục vụ xét nghiệm định lượng và đồng thời kiểm tra các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên động vật.

+ Từ đầu năm đến nay, chúng tôi đã thành lập 16 đoàn kiểm tra việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, kiểm tra 122 cơ sở, gồm cả cơ sở chăn nuôi và cơ sở giết mổ, đồng thời lấy 211 mẫu nước tiểu để xét nghiệm. Kết quả cho thấy toàn bộ 211 mẫu đều âm tính với Salbutamol. Bên cạnh đó, 20 mẫu thức ăn chăn nuôi được lấy kiểm tra cũng đều đạt yêu cầu theo các chỉ tiêu quy định.

Kết quả này cho thấy tại các cơ sở được kiểm tra trên địa bàn thành phố chưa phát hiện hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn còn hiện hữu. Một số cơ sở chăn nuôi nhỏ lẻ hoạt động không kê khai, thường xuyên thay đổi địa điểm hoặc sử dụng thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi theo kinh nghiệm. Việc mua bán sản phẩm qua mạng xã hội và các kênh không chính thức cũng gây không ít khó khăn cho công tác quản lý.

Đặc biệt, vụ phát hiện gần 35 tấn heo vừa qua cho thấy chất cấm hoàn toàn có thể được sử dụng ngoài địa bàn rồi theo động vật sống đi vào TP.HCM. Chính vì vậy, chúng tôi vừa phải tăng cường kiểm soát từ đầu nguồn, vừa không thể buông lỏng lớp kiểm tra tại các cửa ngõ của thành phố.

+ Qua công tác kiểm tra, Chi cục, các đơn vị trực thuộc và Đoàn kiểm tra liên ngành đã phát hiện 61 trường hợp vi phạm, ban hành 61 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 439 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến việc không có giấy chứng nhận kiểm dịch động vật xuất tỉnh, vận chuyển động vật và sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc hoặc không bảo đảm các điều kiện về vệ sinh thú y theo quy định. Bên cạnh việc xử phạt hành chính, lực lượng chức năng còn buộc tiêu hủy nhiều động vật và sản phẩm động vật vi phạm.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là những trường hợp được phát hiện và xử lý. Hoạt động vi phạm thường diễn ra lén lút, trong thời gian ngắn và có sự chuẩn bị để đối phó với cơ quan chức năng. Nếu không duy trì kiểm tra thường xuyên kết hợp kiểm tra đột xuất thì nguy cơ bỏ lọt các hành vi vi phạm là rất lớn.

+ Trước đây, các trường hợp vi phạm được phát hiện chủ yếu liên quan đến Salbutamol. Tuy nhiên, trong vụ việc vừa qua, kết quả xét nghiệm còn phát hiện Clenbuterol. Cả ba xe đều có mẫu dương tính với hai chất cấm này. Điều đó cho thấy phương thức sử dụng chất cấm có thể đã thay đổi. Thực tiễn này buộc hoạt động kiểm tra, giám sát cũng phải liên tục cập nhật, không thể chỉ dựa vào những kinh nghiệm hoặc chỉ tiêu kiểm tra đã áp dụng trước đây.

Kết quả thử nhanh tại hiện trường chỉ có giá trị định tính. Để có căn cứ pháp lý xử lý vi phạm, chúng tôi phải lấy mẫu gửi phòng thí nghiệm để phân tích định lượng. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra chất cấm, Chi cục còn chủ động lấy mẫu xét nghiệm bệnh dịch tả heo châu Phi và phát hiện một trong ba lô heo mang mầm bệnh.

Quan điểm của chúng tôi đã là chất cấm thì tuyệt đối không được phép sử dụng trong chăn nuôi. Khi phát hiện vi phạm phải xử lý nghiêm, đúng quy định của pháp luật, bảo đảm tính răn đe và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Sau khi hoàn tất việc tiêu hủy toàn bộ số heo vi phạm theo quy định, Chi cục tiếp tục phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM củng cố hồ sơ để điều tra, xử lý các tổ chức, cá nhân có liên quan.

+ Hiện nay, Chi cục có khoảng 440 cán bộ, nhân viên. Tính cả lực lượng thú y cấp xã, toàn ngành có hơn 700 người. So với địa bàn rộng, dân số đông và khối lượng động vật, sản phẩm động vật lưu thông mỗi ngày rất lớn thì lực lượng này vẫn còn khá mỏng. Vì vậy, công tác quản lý không thể chỉ dựa vào ngành thú y mà cần sự phối hợp của chính quyền địa phương, các sở, ngành, doanh nghiệp và đặc biệt là người dân.

Thực tế cho thấy nguồn tin từ người dân có vai trò rất quan trọng. Trong vụ việc 35 tấn heo nhiễm chất cấm vừa qua, chính thông tin do người dân cung cấp đã giúp lực lượng chức năng nhận diện nguy cơ, triển khai kiểm tra và kịp thời ngăn chặn các lô heo trước khi được đưa vào cơ sở giết mổ.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở giết mổ, chế biến và phân phối thực phẩm, đây là mắt xích quan trọng trong việc xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn. Các đơn vị cần kiểm soát chặt nguồn động vật đầu vào, chỉ tiếp nhận những lô hàng có nguồn gốc rõ ràng, giấy tờ hợp lệ và chịu sự giám sát của cơ quan thú y.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tăng cường truy xuất nguồn gốc, kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện các dấu hiệu bất thường trong quá trình thu mua, giết mổ hoặc phân phối sản phẩm.

Ngoài công tác kiểm tra, giám sát, Chi cục cũng đã tham mưu UBND TP.HCM ban hành kế hoạch bố trí hệ thống cơ sở giết mổ động vật đến năm 2030 theo hướng tập trung, hiện đại, bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, thành phố cũng tăng cường liên kết vùng nhằm xây dựng nguồn cung thực phẩm ổn định và được kiểm soát xuyên suốt từ khâu chăn nuôi đến tiêu thụ.

+ Trước hết, việc kiểm soát phải bắt đầu từ cơ sở chăn nuôi. Người chăn nuôi cần thực hiện đầy đủ việc kê khai hoạt động, ghi chép quá trình sử dụng thuốc thú y, thức ăn, phụ gia và tuân thủ nghiêm thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán vật nuôi.

Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi, nhất là trên môi trường mạng, cần được tăng cường kiểm tra và truy xuất nguồn gốc. Không thể để các sản phẩm không rõ xuất xứ hoặc các loại phụ gia ngoài danh mục lưu hành được bán trực tiếp cho người chăn nuôi.

Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh liên thông dữ liệu kiểm dịch giữa các địa phương. Cơ quan tiếp nhận cần có khả năng kiểm tra nhanh thông tin về đàn vật nuôi, cơ sở xuất phát, kết quả xét nghiệm, chủ hàng, phương tiện vận chuyển và địa điểm tiêu thụ cuối cùng. Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, việc kiểm soát sẽ hiệu quả hơn và hạn chế được các hành vi gian lận.

Cùng với đó là yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành. Lực lượng thú y không thể thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập. Trong quá trình kiểm tra trên các tuyến giao thông cần có sự phối hợp của lực lượng Cảnh sát giao thông; khi vụ việc có dấu hiệu sử dụng chất cấm, gian lận hồ sơ hoặc đưa thực phẩm không bảo đảm an toàn ra thị trường thì cần sự vào cuộc của lực lượng Cảnh sát kinh tế để điều tra, xử lý. Ngoài ra, sự tham gia của lực lượng quản lý thị trường, cơ quan an toàn thực phẩm, chính quyền cơ sở và các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng là vô cùng cần thiết.

Cuối cùng, người tiêu dùng cũng là một mắt xích quan trọng trong hệ thống kiểm soát thực phẩm. Việc ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm soát thú y và có khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần tạo áp lực tích cực đối với thị trường, hướng các cơ sở sản xuất, kinh doanh đến việc tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm.

+ Đối với người tiêu dùng, tôi mong mọi người ưu tiên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đặc biệt là các sản phẩm động vật đã được cơ quan thú y kiểm soát theo quy định. Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường trong hoạt động giết mổ, vận chuyển hoặc kinh doanh thực phẩm, người dân cần chủ động phản ánh đến cơ quan chức năng để kịp thời kiểm tra, xử lý.

Đối với doanh nghiệp, đầu tư vào chuỗi sản xuất an toàn, minh bạch không chỉ là trách nhiệm tuân thủ pháp luật mà còn là cách bảo vệ uy tín, thương hiệu và niềm tin của khách hàng. Những doanh nghiệp làm ăn chân chính luôn là đối tác quan trọng của cơ quan quản lý trong việc xây dựng thị trường thực phẩm an toàn và bền vững.

Vụ phát hiện 35 tấn heo nhiễm chất cấm vừa qua một lần nữa cho thấy công tác bảo vệ bữa ăn của người dân không thể chỉ thực hiện ở một khâu riêng lẻ. Việc kiểm soát phải được thực hiện xuyên suốt từ chăn nuôi, vận chuyển, kiểm dịch, giết mổ cho đến phân phối.

Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời đồng hành cùng những tổ chức, cá nhân chấp hành đúng quy định. Để ngăn chặn thực phẩm không an toàn lọt ra thị trường, rất cần sự chung tay của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chính người tiêu dùng.

Nhóm phóng viên VP TP.HCM