Phân bón giả đang "bào mòn" những nỗ lực của các thương hiệu chân chính

Liên quan tới “vấn nạn” sản xuất, kinh doanh phân bón giả đang gây ra những thiệt hại vô cùng nặng nề cho người nông dân, ảnh hưởng đến an ninh lương thực, môi trường, làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín, thương hiệu của nhiều doanh nghiệp phân bón trong nước, phóng viên Thương hiệu và Công luận đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Duy Hải, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Vinacam về thực trạng này.

Thưa ông, thực trạng các đối tượng sản xuất, kinh doanh phân bón giả gây ảnh hưởng như thế nào đến ngành phân bón nói chung và Vinacam nói riêng?

Theo thống kê, mỗi năm, cả nước tiêu thụ khoảng 10 - 11 triệu tấn phân bón và phân bón chiếm từ 40% - 50% tổng chi phí đầu vào của mỗi vụ mùa. Đây là cơ hội mà các gian thương nhắm đến; chính vì vậy hàng năm các cơ quan chức năng đều phát hiện nhiều đường dây sản xuất và kinh doanh phân bón giả với số lượng hàng trăm, hàng nghìn thậm chí hàng chục nghìn tấn.

Mới đây nhất, ngày 2/11/2026, dưới sự chỉ đạo quyết liệt từ Bộ Công an, Công an TP. HCM đã triệt phá và thu giữ hơn 2.000 tấn phân bón giả nhãn hiệu, bắt giữ và truy tố hàng chục đối tượng là một minh chứng rõ nhất. Theo ước tính từ Hiệp hội Phân bón Việt Nam, tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng đang gây thiệt hại cho nền nông nghiệp lên đến hàng tỷ USD mỗi năm.

Thực trạng này đang gây ra hậu quả nghiêm trọng cho ngành nông nghiệp nước nhà. Trong đó, đối tượng bị ảnh hưởng trước tiên là người nông dân, họ mất thời gian, tiền của và công sức, nhưng thu lại hiệu quả không tương xứng, dẫn đến mất trắng vốn liếng; thậm chí nhiều người bị vỡ nợ phải bỏ xứ đi tìm việc mới.

Bên cạnh đó, phân bón giả còn khiến đất đai bị thoái hóa vì dư lượng chất cấm khiến năng suất cây trồng sụt giảm nghiêm trọng. Đáng nói, các đối tượng gian lận dùng mức chiết khấu cao bất thường – có khi lên tới 25 – 30% để lôi kéo đại lý nhỏ lẻ vùng sâu vùng xa tiêu thụ hàng kém chất lượng, gây nhiễu loạn thị trường và cạnh tranh bất bình đẳng với doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Đối tượng tiếp theo là các nhà sản xuất, kinh doanh phân bón chân chính. Những doanh nghiệp chân chính phải đầu tư công sức và tài chính để tuân thủ quy định, nâng cao chất lượng thì các gian thương lại trục lợi bằng việc lừa dối người tiêu dùng. Điều này khiến các doanh nghiệp chân chính mất thị phần, giảm doanh thu và phải tốn thêm chi phí để bảo vệ thương hiệu. Nguy hiểm hơn, khi niềm tin của người tiêu dùng bị mất, những mặt hàng chính thống có nguồn gốc rõ ràng cũng bị ảnh hưởng.

Đối với Vinacam – đơn vị nhập khẩu và phân phối hàng trăm nghìn tấn phân bón chất lượng cao mỗi năm với các dòng sản phẩm trụ cột như DAP, Kali, Urê – chúng tôi chịu nhiều tác động, như:

Nếu làm giả làm nhái sẽ gây ảnh hưởng đến uy tín của thương hiệu: Trải qua nhiều năm kinh doanh, Vinacam đã xây dựng được lòng tin của bà con nông dân bằng việc luôn cung cấp các sản phẩm chất lượng tốt, nguồn gốc rõ ràng. Chính vì vậy. sản phẩm của Vinacam có độ nhận diện cao, áp dụng nhiều lớp chống giả khác nhau nên dù luôn là đích ngắm của các đường dây làm giả nhưng nhiều năm gần đây qua soát xét không thấy có hàng giả mang thương hiệu vinacam xuất hiện trên thị trường.

Bên cạnh đó, là gánh nặng chi phí bảo vệ thị trường: Doanh nghiệp phải trích một khoản ngân sách rất lớn hàng năm chỉ để đăng ký sở hữu trí tuệ, cải tiến tem nhãn, thực hiện nhiều lớp chống giả, bảo mật, thuê đội ngũ pháp lý và rà soát thị trường liên tục cùng các đại lý phân phối.

Vậy để xây dựng, bảo vệ thương hiệu sản phẩm, Vinacam đã triển khai những phương án gì thưa ông?

Trên thị trường hiện có hơn 29.000 sản phẩm phân bón được cấp phép lưu hành – một con số quá lớn khiến người nông dân băn khoăn – Vinacam chọn cách bảo vệ thương hiệu với các chiến lược sau:

Một là, đầu tư công nghệ đóng gói và nhận diện bảo mật: Vinacam kết hợp với đơn vị cung ứng bao bì đầu tư thiết kế mẫu bao bì với in ấn chất lượng cao với họa tiết vi mô chống sao chép. Trên từng bao sản phẩm đưa vào các đặc điểm và tem chống giả công nghệ mới, lưu tại công ty.

Theo đó, người nông dân hay cán bộ địa phương khi phát hiện sản phẩm nghi ngờ có thể liên lạc với Vinacam và có thể kiểm tra ngay lập tức các thông tin: Tàu nhập khẩu, ngày đóng bao, số lô kiểm định và hàm lượng dưỡng chất tiêu chuẩn đúng với công bố hợp quy, đối chiếu với sản phẩm đã mua để biết chắc sản phẩm là chính hiệu hay bị làm nhái, làm giả.

Tập trung các nguồn hàng chất lượng và lựa chọn các đại lý phân phối uy tín: Vinacam luôn ưu tiên nhập hàng từ các đối tác truyền thống và uy tín trên thế giới. Đồng thời tuyển chọn và quản lý chặt chẽ mạng lưới đại lý phân phối, không đánh đổi uy tín bằng bất cứ giá nào.

Hai là, chúng tôi thiết lập cam kết hợp đồng: 100% bao phân bón xuất từ kho Vinacam đều có hóa đơn, chứng từ truy nguyên lô hàng. Bất kỳ đại lý nào bị phát hiện có hành vi tráo ruột hoặc trà trộn hàng nhái Vinacam sẽ lập tức bị hủy tư cách đối tác vĩnh viễn và chuyển hồ sơ cho cơ quan chức năng.

Thưa ông, dưới góc độ là đơn vị sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu phân bón, Vinacam có kiến nghị, đề xuất gì tới cơ quan quản lý về công tác quản lý, chế tài xử lý đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón giả?

Qua theo dõi các đợt kiểm tra liên ngành, lực lượng chức năng phát hiện nhiều vụ phân bón giả. Tuy nhiên, thực tế này chứng tỏ tình trạng vi phạm vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt do kẽ hở pháp lý và chế tài chưa tương xứng. Vinacam xin gửi tới các cơ quan quản lý 3 kiến nghị cấp bách:

Thứ nhất, cần tăng hình phạt, thậm chí đổi từ xử phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi gian lận. Theo đó, nhiều vụ vi phạm lớn chỉ bị xử phạt vài chục đến vài trăm triệu đồng theo Nghị định hành chính. Khoản tiền này quá nhỏ so với mức siêu lợi nhuận hàng tỷ đồng mà việc sản xuất phân bón giả, nhái, gây ngộ nhận cho người sử dụng mang lại. Vì vậy, cần tăng mạnh mức xử phạt, đưa hành vi sản xuất, phân phối phân bón nhái, phân bón giả gây hậu quả nghiêm trọng sang xử lý hình sự.

Thứ hai, cần quy hoạch và thanh lọc danh mục phân bón lưu hành. Với khoảng 29.000 tên sản phẩm được cấp phép lưu hành hiện nay, việc quản lý là rất khó. Sự bùng nổ quá mức này là mảnh đất màu mỡ cho các đối tượng lợi dụng đặt tên lập lờ, nhái các thương hiệu uy tín (ví dụ như: Mặt trước bao bì in chữ to, đậm, nổi bật như DAP, NPK với kỹ thuật, chất lượng quảng cáo đến từ Mỹ, châu Âu (Technology/Quality of US, EU) hay một dãy số bắt mắt như 25 – 5.5 – 5;

Toàn bộ là các hàng chữ tiếng anh kín đặc, bao bì trình bày ấn tượng và hiện đại gây lầm tưởng đây là một loại DAP, NPK cao cấp được nhập khẩu nguyên bao kiện, nhưng mặt sau tìm mỏi mắt mới thấy một cái tem bé tí in rất nhỏ với thành phần thực chất là Chlorua Amon (NH4Cl) với hàm lượng N 25% (trong khi hoạt chất Clorua nguy hại lên tới 66% về khối lượng); hoặc là NP, NK chứ không phải Diammonium Phosphate (DAP) in chình ình ở mặt trước.

Có mẫu bao bì mặt trước ghi Kali miểng (được hiểu hàm lượng K2O hữu hiệu tối thiểu là 60%) nhưng tem phụ bé tí mặt sau lại hoàn toàn khác… Có điều lạ, một số mẫu mã bao bì này thậm chí còn in cả số GPSX, GPLH.

Đề nghị Cục Bảo vệ thực vật siết chặt khâu cấp phép khảo nghiệm, thu hồi triệt để các sản phẩm kém hiệu quả và công khai cổng dữ liệu số quốc gia để mọi người dân có thể tra cứu nhanh mã số phân bón hợp pháp.

Bên cạnh đó, Vinacam kiến nghị bãi bỏ cơ chế cấp phép lưu hành để quản lý bằng hình thức hậu kiểm. Doanh nghiệp tự công bố chất lượng sản phẩm và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Song song với vấn đề này cần nâng mức chế tài để đảm bảo tính răn đe nếu phát hiện vi phạm.

Thứ ba, cần có chế tài nghiêm khắc với khâu bán lẻ và công khai danh tính vi phạm. Đại lý vật tư nông nghiệp cấp xã, ấp chính là "cửa ngõ" quyết định hàng giả có đến được tay người nông dân hay không.

Cần quy định đại lý kinh doanh phân bón giả ngoài việc nộp phạt sẽ bị tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn, đồng thời thông báo công khai trên hệ thống truyền thanh cơ sở. Khi cắt đứt kênh tiêu thụ ở chặng cuối, các xưởng sản xuất phân bón lậu sẽ tự triệt tiêu đường sống.

Thứ tư, cần siết chặt việc quản lý bao bì. Thay vì các thủ tục hành chính không cần thiết và thực tế không có tác dụng trong công tác quản lý như cấp quyết định công nhận lưu hành hay giấy phép đóng gói phân bón, hãy siết chặt và kiểm duyệt trực tiếp bao bì (doanh nghiệp đăng ký mẫu bao bì, cơ quan chức năng phê duyệt) để không thể gây ngộ nhận về sản phẩm; Hậu kiểm thông số ghi trên bao bì, nâng chế tài xử phạt lên mức khắc nghiệt. Phân bón lưu hành phải đúng mẫu bao bì đã duyệt; Nếu làm sai, gây ngộ nhận, doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Việc duyệt mẫu bao bì có thể giao cho Chi cục Bảo vệ thực vật địa phương để giảm áp cho Cục Bảo vệ thực vật. Chính sách quản lý phải phù hợp thực tế cuộc sống, khi nó đã lỗi thời, là rào cản thì cần mạnh dạn thay đổi.

Thứ năm, hiện nay, tất cả các doanh nghiệp đã được tích hợp thông tin lên hệ thống thông tin Quốc gia, do đó các Cơ quan đều dễ dàng nắm được nội dung đăng ký kinh doanh của các doanh nghiệp, hộ kinh doanh từ đó tiến hành việc kiểm tra, giám sát. Khi tần suất kiểm tra nhiều, các gian thương sẽ bị hạn chế cơ hội thực hiện các hàng vi sản xuất phân bón giả.

Trân trọng cảm ơn ông!

Tuấn Ngọc