Phát hiện khảo cổ tại Mexico: Góc nhìn mới về nền văn minh Maya

Khu tế lễ cổ có niên đại hơn 2.000 năm tại thị trấn Yaxché de Peón, bang Yucatán, góp phần cung cấp thêm những góc nhìn mới về đời sống tinh thần và tổ chức xã hội- chính trị của người Maya cổ đại.

Thông cáo của INAH cho biết nhóm khảo cổ do chuyên gia Manuel Pérez Rivas phụ trách đã tìm thấy địa điểm trên hồi tháng 1/2026 trong khuôn khổ Dự án khảo cổ cứu hộ tuyến đường sắt đa phương thức Mérida-Progreso,gắn với dự án tuyến tàu Tren Maya.

Theo Bộ Văn hóa Mexico, đây là một công trình tế lễ cổ hình chữ nhật có kích thước chiều dài 14m, rộng 10,8m và cao khoảng 0,45m, không có kiến trúc nhà ở phía trên và được thiết kế cho phép tiếp cận từ nhiều phía. Khu vực này được đặt tên là Monumento TC_17294.

Các đặc điểm đó cho thấy đây có thể là một không gian bán công cộng, đóng vai trò khu vực hội họp của cộng đồng người Maya cổ. Tại đây, cư dân có thể tập trung để thảo luận các quyết định chung hoặc tổ chức các nghi lễ, qua đó củng cố sự gắn kết xã hội.

Dưới lớp vật liệu xây dựng của cấu trúc, các nhà khảo cổ phát hiện hai bối cảnh nghi lễ như lễ vật khởi công được đặt trước khi công trình này được xây dựng.

Tại địa điểm nghi lễ thứ nhất, các nhà nghiên cứu phát hiện một chiếc bình gốm vỡ có hình quả bầu ở độ sâu 1,1m. Theo cơ quan văn hóa Mexico, trong vũ trụ quan Trung Mỹ cổ đại, hình tượng này gắn với sự sinh sôi và nguồn lương thực, qua đó cho thấy cộng đồng cư dân khi đó có nền tảng nông nghiệp.

Ngoài ra, nhóm khảo cổ còn phát hiện một hốc tự nhiên trong nền đá kích thước dài 1,1m, rộng 0,5m, bên trong có các mảnh xương được cho là của con hươu cùng các mảnh gốm và một mảnh vỏ ốc biển.

Các chuyên gia nhận định việc sử dụng các hốc tự nhiên để đặt lễ vật là một thực hành nghi lễ phổ biến, phản ánh quan niệm kết nối giữa thế giới con người và cõi âm trong tín ngưỡng của người Maya cổ.

Điều phối viên dự án bà Susana Echeverría Castillo cho rằng sự xuất hiện của xương hươu trong lễ vật mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện vai trò của loài vật này trong tư duy tôn giáo của người Maya cổ, như một sinh thể gắn với đời sống con người.

Trong khi đó, ở khu vực nghi lễ thứ hai được phát hiện cách đó khoảng 1 m về phía Tây, với nhiều hiện vật gốm thuộc thời kỳ Tiền cổ điển (khoảng năm 1000 trước Công nguyên đến năm 250 sau Công nguyên), xương hươu và một hạt trang sức hình tròn bằng đá vôi.

Bộ trưởng Văn hóa Mexico Claudia Curiel de Icaza nhấn mạnh mỗi phát hiện khảo cổ đều giúp làm sáng tỏ hơn chiều sâu lịch sử của các nền văn hóa đã hình thành nên lãnh thổ Mexico ngày nay.

Bộ trưởng Claudia Curiel nhận định khu vực tế lễ cổ được tìm thấy tại Yaxché de Peón cung cấp thêm manh mối về cách tổ chức cộng đồng, tư duy biểu tượng cũng như mối liên hệ giữa không gian sống, hoạt động nông nghiệp trong thế giới Maya cổ đại.