Team chống hàng giả: Còn là "lá chắn" hiệu quả trong cuộc chiến chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu?

"Lá chắn" trên tuyến đầu chống hàng giả

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội, hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả không còn bó hẹp trong các chợ truyền thống mà đã dịch chuyển mạnh lên môi trường số. Chỉ với một tài khoản mạng xã hội hay một gian hàng trên sàn thương mại điện tử, các đối tượng có thể tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng. Khi bị phát hiện, họ nhanh chóng đổi tên tài khoản, lập gian hàng mới hoặc chuyển sang nền tảng khác để tiếp tục hoạt động.

Trước thực trạng đó, bên cạnh lực lượng quản lý thị trường, công an và các cơ quan chức năng, nhiều doanh nghiệp đã xây dựng bộ phận bảo vệ thương hiệu hoặc phối hợp với các đơn vị chuyên trách để giám sát thị trường, phát hiện dấu hiệu vi phạm và hỗ trợ cơ quan chức năng xử lý. Những nhóm chuyên trách này thường được gọi là "team chống hàng giả".

Các team chống hàng giả không có chức năng điều tra hay xử phạt mà chủ yếu theo dõi thị trường, rà soát các kênh bán hàng trực tuyến, thu thập thông tin, xác minh dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền. Thực tế, nhiều vụ việc sản xuất, kinh doanh hàng giả được phát hiện từ nguồn tin do doanh nghiệp hoặc các đơn vị bảo vệ thương hiệu cung cấp.

Theo Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP), doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, ứng dụng công nghệ chống giả và phối hợp chặt chẽ với lực lượng thực thi để nâng cao hiệu quả đấu tranh với hàng giả.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng về số lượng và mức độ tinh vi của các hành vi vi phạm, những "lá chắn" này cũng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn.

Khi "lá chắn" không thể hoạt động đơn độc

Nếu như trước đây, việc giám sát chủ yếu tập trung tại các điểm bán truyền thống thì nay phạm vi theo dõi đã mở rộng sang hàng nghìn gian hàng trực tuyến, tài khoản mạng xã hội và các phiên livestream mỗi ngày. Trong khi đó, các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, sử dụng nhiều tài khoản, hội nhóm kín hoặc quảng cáo bằng những cụm từ như "hàng nội địa", "xách tay", "auth", "full box"... để né tránh sự kiểm soát.

Đáng chú ý, các team chống hàng giả chỉ có thể phát hiện, thu thập chứng cứ và kiến nghị xử lý, còn việc điều tra, xử phạt vẫn thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng. Điều này khiến nhiều đơn vị rơi vào tình trạng "đuổi theo vi phạm", trong khi hàng giả liên tục xuất hiện với những hình thức mới.

Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP), cho rằng quy mô sản xuất, kinh doanh hàng giả ngày càng lớn, nhiều đường dây hoạt động có tổ chức, thậm chí mang tính xuyên biên giới với thủ đoạn liên tục thay đổi. Theo ông, doanh nghiệp cần chủ động quản lý hệ thống phân phối, ứng dụng công nghệ chống giả và phối hợp chặt chẽ với lực lượng thực thi để nâng cao hiệu quả bảo vệ thương hiệu.

Xu hướng chống hàng giả hiện nay cũng đang chuyển từ tem vật lý sang xác thực điện tử. Thay vì chỉ dựa vào một con tem, doanh nghiệp kết hợp mã QR, truy xuất nguồn gốc và hệ thống dữ liệu để theo dõi quá trình xác thực sản phẩm. Khi một mã bị quét bất thường hoặc xuất hiện ở nhiều địa điểm khác nhau, hệ thống có thể phát cảnh báo, hỗ trợ doanh nghiệp phát hiện nguy cơ làm giả.

Đại diện đơn vị cung cấp giải pháp xác thực cho rằng tem chống giả chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được kết nối với hệ thống dữ liệu phía sau. Nếu chỉ dựa vào tem vật lý, việc sao chép hình thức gần như không thể tránh khỏi. Chống hàng giả ngày nay không còn là câu chuyện của một con tem mà là bài toán của công nghệ và quản trị dữ liệu.

Có thể thấy, các team chống hàng giả vẫn giữ vai trò là "tai mắt" của doanh nghiệp trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của hàng giả trên môi trường số, những đội ngũ này khó có thể trở thành "lá chắn" nếu hoạt động đơn lẻ. Muốn nâng cao hiệu quả chống hàng giả, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, cơ quan thực thi, nền tảng thương mại điện tử và các giải pháp công nghệ. Chỉ khi đó, cuộc chiến chống hàng giả mới có thể chuyển từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa ngay từ gốc.

Minh Thành