Trung Quốc vượt Nhật Bản, lần đầu dẫn đầu doanh số ô tô toàn cầu

Thị trường ô tô toàn cầu đang chứng kiến một sự thay đổi mang tính bước ngoặt sau hơn hai thập kỷ gần như không có xáo trộn về vị trí dẫn đầu. Theo tổng hợp từ Nikkei và dữ liệu của S&P Global Mobility dựa trên kết quả bán hàng 11 tháng đầu năm 2025, các hãng xe Trung Quốc được dự báo sẽ lần đầu tiên đứng đầu thế giới về doanh số bán xe mới, qua đó chấm dứt vị thế số một kéo dài hơn 20 năm của Nhật Bản.

Cụ thể, doanh số bán xe toàn cầu của các nhà sản xuất Trung Quốc trong năm 2025 được dự báo tăng khoảng 17% so với năm trước, đạt xấp xỉ 27 triệu chiếc. Trong khi đó, tổng doanh số của các hãng xe Nhật Bản được dự báo duy trì ở mức ổn định nhưng chỉ đạt dưới 25 triệu chiếc. Khoảng cách này đánh dấu sự đảo chiều rõ nét so với giai đoạn trước, đặc biệt khi vào năm 2022, Nhật Bản vẫn dẫn trước Trung Quốc tới khoảng 8 triệu xe.

Sự suy giảm lợi thế của các hãng xe Nhật càng trở nên đáng chú ý nếu nhìn lại giai đoạn đỉnh cao năm 2018, khi doanh số toàn cầu của ngành ô tô Nhật Bản từng tiệm cận mốc 30 triệu chiếc. Tuy nhiên, chỉ trong vòng vài năm, bức tranh cạnh tranh đã thay đổi nhanh chóng, phản ánh sự dịch chuyển sâu sắc trong xu hướng công nghệ và cấu trúc thị trường.

Động lực chính giúp Trung Quốc vươn lên vị trí dẫn đầu đến từ thị trường nội địa khổng lồ, nơi chiếm khoảng 70% tổng doanh số của các hãng xe nước này. Tại đây, xe điện (EV) và xe hybrid cắm điện (PHEV) – nhóm xe được xếp vào xe năng lượng mới – đang tăng trưởng với tốc độ rất cao, hiện chiếm gần 60% tổng doanh số xe chở khách. Sự phổ cập nhanh của các dòng xe này đã tạo nền tảng vững chắc cho các nhà sản xuất Trung Quốc mở rộng quy mô.

Cạnh tranh gay gắt trong nước cũng thúc đẩy các hãng xe Trung Quốc theo đuổi chiến lược giá quyết liệt. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, phân khúc xe điện phổ biến nhất hiện có giá từ 100.000 đến 150.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 14.000–21.000 USD, chiếm khoảng 23% tổng doanh số. Cuộc đua giảm giá, với sự tham gia của những tên tuổi lớn như BYD, đã góp phần mở rộng nhanh chóng tệp khách hàng, đồng thời làm gia tăng tình trạng dư thừa công suất trong nước.

Trước áp lực này, các hãng xe Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu và nhanh chóng mở rộng hiện diện tại các thị trường vốn được xem là “sân nhà” của ô tô Nhật Bản. Tại khu vực Đông Nam Á (ASEAN), doanh số xe Trung Quốc trong năm 2025 được dự báo tăng tới 49%, đạt khoảng 500.000 chiếc. Riêng tại Thái Lan, thị phần của các hãng xe Nhật đã giảm mạnh, từ khoảng 90% cách đây 5 năm xuống còn 69% tính đến tháng 11/2025.

Tại châu Âu, dù phải đối mặt với các biện pháp áp thuế bổ sung, doanh số xe Trung Quốc vẫn được dự báo tăng khoảng 7%, đạt 2,3 triệu chiếc. Để thích ứng, nhiều hãng đã chuyển trọng tâm sang các mẫu PHEV – dòng xe không thuộc diện chịu thuế cao như xe điện thuần túy – qua đó duy trì đà tăng trưởng tại thị trường này.

Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc cũng tạo ra sức ép lớn đối với các nhà sản xuất Nhật Bản. Việc chậm chuyển dịch sang xe điện khiến nhiều hãng Nhật đánh mất lợi thế cạnh tranh tại các thị trường trọng điểm. Trước thực tế đó, một số doanh nghiệp đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược. Nissan Motor đã triển khai xuất khẩu các mẫu xe điện giá rẻ được phát triển dưới sự hướng dẫn của các kỹ sư Trung Quốc. Trong khi đó, Toyota mở rộng việc mua sắm linh kiện từ các nhà cung cấp Trung Quốc tại Đông Nam Á nhằm tối ưu chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh về giá.

Song song với cạnh tranh thị trường, căng thẳng thương mại cũng gia tăng. Mỹ và Canada hiện áp thuế trên 100% đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc, trong khi Liên minh châu Âu áp mức thuế bổ sung lên tới 45,3% nhằm bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội địa. Những rào cản này được dự báo sẽ tiếp tục định hình cục diện cạnh tranh của ngành ô tô toàn cầu trong các năm tới.

Dù vậy, với lợi thế về quy mô thị trường, tốc độ đổi mới công nghệ và chiến lược giá linh hoạt, các nhà sản xuất Trung Quốc đang cho thấy khả năng thích ứng nhanh trong bối cảnh cạnh tranh và bảo hộ gia tăng. Việc vượt qua Nhật Bản để dẫn đầu doanh số toàn cầu năm 2025 không chỉ là một cột mốc mang tính biểu tượng, mà còn phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc của ngành công nghiệp ô tô thế giới trong kỷ nguyên xe năng lượng mới.

PV