Xăng dầu sắp đổi cơ chế giá: PLX, OIL có thể hưởng lợi?

Doanh nghiệp được chủ động hơn về giá bán

Thị trường xăng dầu đang đứng trước một thay đổi đáng chú ý khi dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 83/2014 và các văn bản sửa đổi được xây dựng theo hướng tăng tính thị trường trong cơ chế điều hành giá.

Theo Bộ Công Thương, mục tiêu của dự thảo là hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo lập thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Trong báo cáo phân tích về dự thảo, KBSV Research cho rằng thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cơ chế định giá và điều kiện đối với thương nhân đầu mối.

Theo cấu trúc dự thảo được KBSV Research phân tích, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ có quyền chủ động hơn trong việc thiết lập giá bán buôn, bán lẻ theo diễn biến thị trường, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế giá cơ sở do cơ quan quản lý công bố.

Cơ quan quản lý theo đó chuyển trọng tâm sang giám sát cách doanh nghiệp tính toán, công bố và thực hiện giá bán.

Một điểm đáng chú ý khác là chi phí kinh doanh định mức dự kiến được điều chỉnh hằng năm dựa trên chỉ số giá tiêu dùng và được rà soát định kỳ 3 năm một lần. Trong khi đó, mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít đang được sử dụng trong cơ chế tính giá cơ sở hiện hành được đề xuất loại bỏ.

Theo Bộ Công Thương, cơ chế hiện hành đang sử dụng các yếu tố như giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức và lợi nhuận trong công thức giá cơ sở. Mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít từng được quy định là một yếu tố để tính giá cơ sở.

Việc chuyển sang cơ chế để doanh nghiệp chủ động xác định biên lợi nhuận được KBSV Research đánh giá có thể giúp các doanh nghiệp phản ánh sát hơn chi phí thực tế và chủ động bảo vệ hiệu quả kinh doanh.

Theo đơn vị phân tích, dữ liệu giai đoạn 2014-2025 cho thấy biên lợi nhuận của một số doanh nghiệp lớn như Petrolimex và PVOIL chịu sức ép khi chi phí thực tế tăng nhưng các khoản định mức trong cơ chế giá chưa theo kịp.

Nếu cơ chế mới được ban hành, doanh nghiệp có thể linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh giá bán phù hợp với chi phí, nhu cầu thị trường và chiến lược kinh doanh.

KBSV Research dẫn trường hợp cải cách thị trường xăng dầu tại Ấn Độ từ năm 2014 như một ví dụ về việc chuyển sang cơ chế định giá thị trường có thể cải thiện hiệu quả hoạt động và thu hút nguồn vốn tư nhân, trong khi Nhà nước vẫn giữ vai trò điều tiết nguồn cung.

Siết điều kiện đầu mối, cuộc chơi có thể nghiêng về doanh nghiệp lớn

Cùng với thay đổi về giá, dự thảo Nghị định còn đặt ra những yêu cầu cao hơn về năng lực thực tế đối với thương nhân đầu mối.

Theo nội dung dự thảo được Bộ Công Thương công bố, thương nhân đầu mối phải sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu với tổng sức chứa của các bồn, bể thuộc các kho sở hữu tối thiểu 15.000 m³. Doanh nghiệp cũng phải có tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ xăng dầu thuộc sở hữu và tối thiểu 40 thương nhân phân phối xăng dầu thuộc hệ thống phân phối.

Một điều kiện đáng chú ý khác là doanh nghiệp phải có ít nhất 36 tháng liên tục hoạt động dưới hình thức thương nhân phân phối xăng dầu. Bộ Công Thương cho biết yêu cầu này nhằm bảo đảm thương nhân đầu mối có đủ kinh nghiệm và năng lực hoạt động.

Quy định về sở hữu hạ tầng được đánh giá có thể tạo ra rào cản gia nhập cao hơn đối với những doanh nghiệp chưa có năng lực kho chứa, hệ thống bán lẻ và mạng lưới phân phối đủ lớn.

Đây cũng là một trong những thay đổi được KBSV Research đánh giá có khả năng tác động trực tiếp tới cấu trúc cạnh tranh của thị trường.

Thay vì dựa nhiều vào việc thuê hoặc sử dụng hạ tầng của bên khác để đáp ứng điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp phải chứng minh năng lực hạ tầng thực tế. Cách tiếp cận này hướng tới hạn chế tình trạng sử dụng kho thuê hoặc các cấu trúc hạ tầng mang tính hình thức để đáp ứng điều kiện cấp phép.

Trên thực tế, Chính phủ đã có những bước điều chỉnh điều kiện kinh doanh xăng dầu theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục nhưng đồng thời yêu cầu thương nhân đầu mối đáp ứng các tiêu chuẩn về cảng, kho và hệ thống phân phối.

Petrolimex và PVOIL đứng trước cơ hội cải thiện biên lợi nhuận

Nếu các nội dung của dự thảo được giữ lại khi ban hành, tác động đáng chú ý có thể nằm ở nhóm doanh nghiệp đầu ngành đang sở hữu mạng lưới kho, cửa hàng và hệ thống phân phối lớn.

Theo KBSV Research, Petrolimex và PVOIL có thể hưởng lợi từ việc gia tăng quyền tự chủ về giá, đồng thời giảm áp lực cạnh tranh về chiết khấu nếu số lượng doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện đầu mối giảm xuống.

Với những doanh nghiệp lớn đã sở hữu sẵn hệ thống kho chứa, cửa hàng và mạng lưới phân phối, yêu cầu mới về năng lực hạ tầng có thể trở thành lợi thế tương đối.

Ngược lại, các doanh nghiệp quy mô nhỏ hoặc phụ thuộc nhiều vào hạ tầng thuê ngoài có thể phải tăng vốn đầu tư để đáp ứng điều kiện mới hoặc thu hẹp hoạt động nếu không đủ khả năng đáp ứng.

Theo số liệu được KBSV Research dẫn trong báo cáo, thị trường hiện có 26 thương nhân đầu mối. Petrolimex chiếm khoảng 47% thị phần, PVOIL khoảng 20%, Thanh Lễ khoảng 8% và Saigon Petro khoảng 6%.

Với cơ cấu thị trường như vậy, nếu các rào cản về hạ tầng và điều kiện đầu mối được nâng lên, lợi thế về quy mô của các doanh nghiệp dẫn đầu có thể được củng cố.

KBSV Research cho rằng các yêu cầu mới có thể giúp những doanh nghiệp lớn như Petrolimex và PVOIL gia tăng vị thế thương lượng, giảm áp lực chia sẻ chiết khấu với hệ thống đại lý và qua đó cải thiện lợi nhuận trên mỗi lít nhiên liệu bán ra.

Tuy nhiên, tác động thực tế vẫn phụ thuộc vào phiên bản cuối cùng của Nghị định, cách thức cơ quan quản lý giám sát giá bán và mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.

Đáng chú ý, việc trao quyền chủ động về giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn đặt doanh nghiệp trong khuôn khổ công bố giá, giám sát thị trường và các yêu cầu bảo đảm nguồn cung, qua đó hướng tới cân bằng giữa cơ chế thị trường và mục tiêu ổn định thị trường xăng dầu.

Nếu được ban hành theo hướng hiện tại, Nghị định mới có thể tạo ra bước chuyển đáng kể đối với ngành xăng dầu: doanh nghiệp có thêm quyền tự chủ về giá và biên lợi nhuận, trong khi điều kiện về năng lực hạ tầng trở thành yếu tố quan trọng hơn trong cuộc cạnh tranh giữa các thương nhân.

Phúc Thảo (t/h)