Xuất khẩu nông sản cần chủ động trong "luật chơi" MRL

Áp lực từ “chuẩn cao” ngày càng khắt khe

Những thay đổi trong dự thảo quy định mới của EU về mức dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc bảo vệ thực vật đang đặt ra một mặt bằng tiêu chuẩn mới đối với nông sản nhập khẩu.

Chia sẻ tại Hội nghị thông tin về dự thảo quy định mới của EU liên quan đến mức dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc bảo vệ thực vật trong nông sản thực phẩm, ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết, dự thảo đề cập đến việc điều chỉnh mức MRL của một số hoạt chất xuống 0,05 mg/kg, mức rất thấp, đặc biệt với các ngành hàng gia vị như hồ tiêu, quế, hồi.

Theo đặc thù sản xuất, nhóm sản phẩm này thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trực tiếp trong quá trình canh tác. Để dư lượng giảm xuống ngưỡng thấp như vậy, cần thời gian cách ly đủ dài và quy trình kiểm soát chặt chẽ. Nếu áp dụng ngay, mức MRL mới có thể tạo áp lực lớn lên cả doanh nghiệp lẫn người sản xuất.

Thực tế cũng cho thấy rủi ro không nhỏ. Năm 2025, ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam ghi nhận khoảng 53 cảnh báo từ thị trường quốc tế đối với các mặt hàng như quế, hồi, ớt. Con số này phản ánh mức độ nhạy cảm của nhóm hàng đối với các quy định về dư lượng.

Từ đó, ông Lê Việt Anh kiến nghị EU cần kéo dài thời gian góp ý để các bên liên quan có đủ thời gian nghiên cứu, đồng thời cân nhắc hài hòa giữa tiêu chuẩn của EU, Codex và điều kiện sản xuất thực tế của các nước xuất khẩu như Việt Nam.

Không chỉ ở góc độ doanh nghiệp, các địa phương cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong tổ chức sản xuất và kiểm soát chất lượng. Theo bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, khó khăn lớn nhất hiện nay là sản xuất còn phân tán, thiếu liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân. Trong khi doanh nghiệp thường chưa ký hợp đồng sớm, nông dân lại sản xuất theo biến động giá thị trường, khiến việc tuân thủ quy trình đồng bộ trở nên khó khăn.

Một vấn đề khác là công tác kiểm tra, giám sát vẫn chủ yếu dựa trên tiêu chuẩn trong nước. Các mẫu nông sản trước khi xuất khẩu được kiểm nghiệm theo quy định Việt Nam, trong khi mỗi thị trường lại có yêu cầu khác nhau. Điều này khiến địa phương khó chủ động kiểm soát theo từng thị trường cụ thể.

Để ứng phó, các địa phương xác định cần tăng cường phối hợp với doanh nghiệp, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn, hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm soát quy trình sản xuất ngay từ đầu. Tuy nhiên, hiệu quả của các giải pháp này phụ thuộc lớn vào việc hình thành liên kết sớm, bền vững giữa doanh nghiệp và người sản xuất – điều vốn là điểm yếu kéo dài nhiều năm.

Đáng chú ý, áp lực tuân thủ đang hiện hữu rõ hơn với các mặt hàng bước vào mùa thu hoạch như vải thiều. Khi xuất khẩu sang các thị trường tiêu chuẩn cao như thị trường EU, yêu cầu kiểm soát hoạt chất bảo vệ thực vật, đặc biệt ở giai đoạn cận thu hoạch, trở nên khắt khe hơn rất nhiều.

Không thể tiếp tục “đi sau” chính sách

Việc Liên minh châu Âu (EU) siết chặt các quy định về dư lượng và an toàn thực phẩm đang đặt ra một “chuẩn chơi” mới: không còn sự phân biệt giữa hàng nhập khẩu và hàng nội khối. Điều này đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm nông sản muốn vào thị trường EU đều phải đáp ứng cùng một mặt bằng tiêu chuẩn, không còn khoảng dung sai như trước.

Áp lực lên doanh nghiệp xuất khẩu là có thật. Nếu không kiểm soát ngay từ khâu canh tác, rủi ro bị cảnh báo, thậm chí mất thị trường là điều khó tránh. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, thách thức không phải là không thể vượt qua. Việc một số mặt hàng nông sản như thanh long, chanh leo không còn bị cảnh báo từ đầu năm 2026 là minh chứng rõ ràng rằng, khi tuân thủ nghiêm túc, nông sản Việt hoàn toàn có thể đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất.

Ở góc độ quản lý, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho rằng, những thay đổi từ EU là điều đã được dự báo, bởi đây luôn là thị trường có tiêu chuẩn cao và chặt chẽ. Các thay đổi không chỉ dừng ở MRL, mà còn liên quan đến hàng loạt quy định khác như kháng sinh, kiểm dịch… Những thông báo này được phát đi gần như hằng ngày, tạo áp lực lớn về cập nhật và phản ứng chính sách.

Hiện nay, Văn phòng SPS Việt Nam đã thực hiện sàng lọc các thông báo có khả năng ảnh hưởng đến xuất khẩu, đồng thời gửi tới các cơ quan liên quan để nghiên cứu, góp ý. Chu kỳ cập nhật dự kiến sẽ được rút ngắn từ hằng tháng xuống 2 tuần/lần nhằm tăng khả năng tiếp cận thông tin.

Tuy nhiên, vấn đề đáng lưu ý là mức độ tham gia góp ý của Việt Nam đối với các dự thảo quy định quốc tế vẫn còn hạn chế. Dù các cơ quan chuyên ngành đã tích cực tham gia, nhưng sự vào cuộc của địa phương và hiệp hội ngành hàng còn khá mờ nhạt. Do đó, các doanh nghiệp và địa phương cần thay đổi tư duy: không chỉ tuân thủ, mà phải chủ động tham gia góp ý ngay từ giai đoạn dự thảo.

Theo cơ chế của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam hoàn toàn có quyền góp ý đối với các dự thảo quy định của các nước thành viên, nếu có cơ sở cho rằng những quy định đó ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu.

Trên thực tế, nhiều quốc gia và hiệp hội ngành hàng đã tận dụng rất hiệu quả quyền này, tham gia sâu vào quá trình xây dựng chính sách nhằm bảo vệ lợi ích trong nước. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chưa khai thác tốt công cụ này.

Ông Nam nhấn mạnh, việc góp ý đòi hỏi phải có dữ liệu, phân tích và sự phối hợp giữa các bên, đặc biệt là vai trò của hiệp hội ngành hàng trong việc tập hợp ý kiến từ doanh nghiệp.

“Việt Nam từng phối hợp thành công trong việc góp ý để EU điều chỉnh một số mức MRL đối với hồ tiêu. Điều này cho thấy, nếu có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn, việc tác động đến quy định quốc tế là hoàn toàn khả thi”, ông Nam chia sẻ.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng cao, việc “đi sau” không chỉ khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí tuân thủ lớn hơn, mà còn đánh mất cơ hội định hình một phần luật chơi. Ngược lại, nếu tham gia từ sớm, doanh nghiệp không chỉ giảm rủi ro mà còn có thể bảo vệ lợi ích chính đáng của mình.

Trong cuộc chơi tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở khả năng tham gia chính sách. Khi “luật chơi” thay đổi nhanh hơn, việc chủ động từ sớm, từ xa sẽ quyết định liệu nông sản Việt đi theo hay có thể cùng góp phần định hình cuộc chơi trên thị trường quốc tế.

Theo Công thương