AI vào cuộc chống hàng giả, hàng nhái trong kỷ nguyên số

Sáng 17/4, tại TP. HCM, Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) tổ chức Diễn đàn “Bảo vệ thương hiệu Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên số”, hưởng ứng Tuần lễ Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2026. Sự kiện thu hút đông đảo đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế, luật sư và cộng đồng doanh nhân tham dự.

Chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát thông minh

Phát biểu tại chương trình, ông Vũ Tuấn Cương, Phó Giám đốc Trung tâm Giám sát chất lượng và phòng chống hàng giả (QSAC) cho biết, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hiện nay đang diễn biến đáng báo động với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Không chỉ xuất hiện tại các chợ truyền thống, hàng giả còn len lỏi trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nhiều khu vực giáp ranh, gây khó khăn lớn cho công tác kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng.

Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay bao gồm làm giả nhãn hiệu, bao bì, logo, tem chống giả và thông tin sản phẩm nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Hệ lụy không chỉ khiến người dân thiệt hại về tài chính mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt với các nhóm hàng thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm. Trong khi đó, doanh nghiệp làm ăn chân chính phải gánh chịu tổn thất nặng nề về doanh thu, uy tín và giá trị thương hiệu.

Theo ông Vũ Tuấn Cương, công tác kiểm tra truyền thống hiện đang đối mặt với nhiều thách thức như mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; hoạt động mua bán hàng giả trên không gian mạng khó truy vết; phương pháp kiểm tra thủ công tốn thời gian, nhân lực và dễ bỏ sót vi phạm.

Trước thực trạng này, QSAC đề xuất mô hình giám sát chất lượng ứng dụng AI với nhiều tính năng nổi bật. Cụ thể, hệ thống có khả năng phân tích dữ liệu lớn (big data) để nhanh chóng phát hiện dấu hiệu bất thường liên quan đến hàng giả, hàng nhái; nhận diện hình ảnh bao bì, nhãn mác, logo với độ chính xác cao; theo dõi và cảnh báo theo thời gian thực trên môi trường số.

Ngoài ra, giải pháp AI còn giúp giảm đáng kể chi phí vận hành so với phương thức kiểm tra truyền thống, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho lực lượng quản lý thị trường, công an và các cơ quan chức năng trong công tác phát hiện, xử lý vi phạm.

“Việc chuyển đổi từ mô hình sàng lọc thủ công sang giám sát thông minh là xu hướng tất yếu trong thời đại số. Khi được triển khai đồng bộ, công nghệ AI sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh” – ông Vũ Tuấn Cương nhận định.

Để giải pháp phát huy hiệu quả, QSAC kêu gọi sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, hội bảo vệ người tiêu dùng, các tổ chức khoa học công nghệ, đơn vị cung cấp giải pháp chống giả, công ty luật sở hữu trí tuệ cũng như các lực lượng chức năng như quản lý thị trường và công an.

Theo QSAC, chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, Việt Nam mới có thể xây dựng được hệ sinh thái phòng, chống hàng giả hiệu quả và bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp và người tiêu dùng, mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao hình ảnh, uy tín và sức cạnh tranh của thương hiệu Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.

Cần xem thương hiệu là tài sản cốt lõi

Trong khuôn khổ chương trình, hai phiên thảo luận về đổi mới sáng tạo, minh bạch thị trường và phát triển thương hiệu quốc gia Việt Nam; triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW nhằm đẩy mạnh phát triển văn hóa trong môi trường kinh doanh đã tập trung thảo luận các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và phát huy giá trị văn hóa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội VATAP cho biết, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước bài toán kép: vừa xây dựng vị thế thương hiệu trên thị trường, vừa chống chọi với vấn nạn hàng giả, hàng nhái ngày càng tinh vi. Đây được xem là rào cản lớn khiến không ít doanh nghiệp mất thị phần, giảm uy tín và chịu thiệt hại nặng nề về doanh thu.

Theo ông Sinh, không ít doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp lúng túng trong chiến lược định vị thương hiệu. Nhiều đơn vị đầu tư mạnh vào sản xuất nhưng lại chưa chú trọng xây dựng bản sắc riêng, thiếu câu chuyện thương hiệu, thiếu chiến lược truyền thông dài hạn nên khó tạo dấu ấn với người tiêu dùng.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Tài, Giám đốc QSAC cho rằng, trong thời đại số, thương hiệu không chỉ là logo hay bao bì, mà là niềm tin của khách hàng đối với chất lượng sản phẩm và uy tín doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không xác định rõ mình khác biệt ở đâu, phục vụ nhóm khách hàng nào và mang lại giá trị gì, rất dễ bị hòa lẫn giữa thị trường đông đúc.

“Không ít doanh nghiệp Việt có sản phẩm tốt nhưng chưa kể được câu chuyện của mình. Khi thương hiệu mờ nhạt, người tiêu dùng dễ chuyển sang lựa chọn khác, thậm chí nhầm lẫn với hàng nhái”, Tiến sĩ Nguyễn Đức Tài nhận định.

Cùng với khó khăn trong định vị thương hiệu, nhiều doanh nghiệp còn đau đầu trước tình trạng hàng giả, hàng nhái xuất hiện tràn lan trên thị trường truyền thống lẫn môi trường thương mại điện tử. Các đối tượng làm giả ngày càng tinh vi, từ sao chép bao bì, tem nhãn, mã QR đến giả mạo gian hàng chính hãng trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Tài đánh giá, thiệt hại từ hàng giả không chỉ nằm ở doanh thu bị thất thoát mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng. Khi mua phải hàng kém chất lượng mang tên thương hiệu thật, khách hàng thường quy trách nhiệm cho doanh nghiệp chính hãng.

“Có những thương hiệu mất nhiều năm xây dựng uy tín nhưng chỉ cần vài đợt hàng giả tràn lan là hình ảnh bị tổn hại nghiêm trọng” - Tiến sĩ Nguyễn Đức Tài nói.

Theo các chuyên gia, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại các thị trường tiềm năng, chưa đầu tư công nghệ truy xuất nguồn gốc, chưa xây dựng bộ phận giám sát vi phạm trên môi trường số. Điều này khiến việc xử lý hàng giả thường rơi vào thế bị động.

Để vượt qua thách thức, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần xem thương hiệu là tài sản cốt lõi, từ đó đầu tư bài bản thay vì làm theo từng chiến dịch ngắn hạn. Việc xác định rõ định vị thương hiệu, phân khúc khách hàng mục tiêu, thông điệp khác biệt và trải nghiệm người dùng đồng nhất là yếu tố sống còn.

Hoàng Bách - Lê Vũ