Chung tay ngăn chặn thực phẩm bẩn: Trách nhiệm của cả hệ thống và toàn xã hội

Phát biểu khai mạc, Đại tá Trần Hồng Thanh, Phó Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân khẳng định, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề bảo vệ sức khỏe nhân dân mà còn phản ánh chất lượng quản trị xã hội, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân. Mặc dù thời gian qua các cấp, các ngành đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt và đạt được những kết quả tích cực, song tình trạng thực phẩm bẩn, thực phẩm giả và các hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của cả hệ thống chính trị.

Theo Đại tá Trần Hồng Thanh, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn không thể chỉ dựa vào lực lượng chức năng mà cần có sự chung tay của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ quan truyền thông và người tiêu dùng. Bên cạnh việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, truy xuất nguồn gốc, xây dựng các chuỗi sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn, minh bạch.

Tại diễn đàn, Đại tá, TS Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) đã chỉ ra nhiều thủ đoạn vi phạm mới, tinh vi trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Đáng chú ý là tình trạng thu gom, vận chuyển, giết mổ lợn mắc dịch tả lợn châu Phi để cung cấp cho các cơ sở chế biến thực phẩm, bếp ăn tập thể và đơn vị cung cấp suất ăn, trong đó có cả các cơ sở phục vụ trường học.

Bên cạnh đó, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện nhiều vụ sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng, không đúng thành phần công bố hoặc lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử để tiêu thụ hàng giả nhằm thu lợi bất chính. Tình trạng sử dụng hóa chất cấm, hóa chất ngoài danh mục cho phép trong sản xuất, chế biến thực phẩm vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Điển hình là các vụ sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ; sử dụng hàn the trong sản xuất mì; dùng hóa chất công nghiệp Natri Silicate để sơ chế thịt ốc.

Ngoài ra, vi phạm quy định về chế biến, bảo quản thực phẩm tại các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hàng quán thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể vẫn là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Theo thống kê, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an cả nước đã phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can. Cùng thời gian này, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 23.715 vụ việc, xử lý gần 20.000 vụ vi phạm với tổng số tiền xử lý trên 330 tỷ đồng; riêng lĩnh vực an toàn thực phẩm xử lý 2.124 vụ, xử phạt gần 16,9 tỷ đồng.

Đáng chú ý, cả nước cũng ghi nhận 700 ổ dịch tả lợn châu Phi tại 28 tỉnh, thành phố, buộc phải tiêu hủy gần 98.000 con lợn. Hiện vẫn còn hơn 100 ổ dịch chưa qua 21 ngày, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục lây lan nếu công tác giám sát, tiêm phòng và kiểm soát vận chuyển, giết mổ động vật không được thực hiện nghiêm túc.

Đại tá, TS Trần Viết Phương cho rằng, lợi nhuận từ các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn có thể lên tới 1.000%, trong khi chế tài xử lý hiện nay vẫn chưa đủ sức răn đe, chưa tương xứng với hậu quả đặc biệt nghiêm trọng mà loại tội phạm này gây ra đối với sức khỏe cộng đồng.

Các chuyên gia tham dự diễn đàn cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy bảo đảm an toàn thực phẩm sang bảo đảm an ninh dinh dưỡng, giúp người dân được tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn, cân đối và lành mạnh. Việc Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được đánh giá là bước chuyển quan trọng từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, tình hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn, hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng và trật tự thị trường.

Theo ông Trần Việt Hùng, thực tiễn kiểm tra cho thấy nhiều vụ vi phạm có quy mô lớn, số lượng hàng hóa lên tới hàng tấn. Điển hình là vụ phát hiện hơn 20 tấn nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc tại TP Hồ Chí Minh; hơn 7 tấn nội tạng động vật không có hóa đơn, chứng từ tại Hà Nội; hơn 2,5 tấn sản phẩm động vật đông lạnh nhập lậu, không rõ xuất xứ tại Quảng Bình.

Đáng chú ý, các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi nhằm qua mặt lực lượng chức năng. Các đối tượng thường lợi dụng thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao như Tết Nguyên đán, Tết Trung thu và các mùa lễ hội để đưa hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc vào lưu thông trên thị trường nhằm thu lợi bất chính.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương và Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, lực lượng Quản lý thị trường đã tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các hành vi vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Kết quả, toàn lực lượng đã kiểm tra 23.715 vụ việc, phát hiện và xử lý 19.937 vụ với 22.669 hành vi vi phạm. Tổng số tiền xử lý đạt hơn 330,7 tỷ đồng; trong đó xử phạt vi phạm hành chính trên 305,8 tỷ đồng. Lực lượng chức năng cũng tịch thu lượng hàng hóa vi phạm trị giá hơn 81,7 tỷ đồng, buộc tiêu hủy hàng hóa trị giá trên 127,1 tỷ đồng và chuyển 128 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra để tiếp tục xử lý theo quy định của pháp luật.

Riêng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 2.124 vụ vi phạm, xử phạt gần 16,9 tỷ đồng. Các vi phạm chủ yếu tập trung vào hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm điều kiện an toàn; kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; vi phạm quy định về kiểm nghiệm, bảo quản, chế biến, thời hạn sử dụng; ghi nhãn, công bố và tự công bố sản phẩm không đúng quy định.

Nguyễn Kiên