Giá rẻ khiến hàng giả “sống khỏe” trên thương mại điện tử

Thương mại điện tử phát triển nhanh đã mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, song cũng kéo theo hàng loạt hệ lụy về gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Thực tế cho thấy, hàng giả, hàng nhái không chỉ tồn tại do lỗ hổng quản lý hay sự tinh vi của các đối tượng vi phạm, mà còn xuất phát từ sự thỏa hiệp của một bộ phận người tiêu dùng.

Theo cơ quan quản lý thương mại điện tử thuộc Bộ Công Thương, thách thức lớn trong công tác chống hàng giả hiện nay không chỉ nằm ở khâu kiểm soát hay xử lý vi phạm, mà còn đến từ hành vi tiêu dùng. Không ít trường hợp người mua nhận thức rõ sản phẩm là hàng giả, hàng nhái nhưng vẫn lựa chọn mua do giá rẻ, mẫu mã bắt mắt hoặc tâm lý “dùng tạm”.

Thực trạng này khiến công tác đấu tranh, ngăn chặn hàng giả trên môi trường thương mại điện tử gặp nhiều khó khăn. Khi cầu vẫn tồn tại, các đối tượng kinh doanh hàng vi phạm tiếp tục tìm mọi cách để len lỏi lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các hình thức bán hàng trực tuyến khác.

Cơ quan quản lý cho rằng, việc người tiêu dùng thỏa hiệp với hàng giả vô hình trung đã tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật, làm méo mó môi trường cạnh tranh và ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Do đó, bên cạnh các biện pháp kiểm tra, xử lý, việc nâng cao nhận thức cho cả người mua và người bán được xem là yếu tố then chốt trong cuộc chiến chống hàng giả.

Theo quan điểm của Bộ Công Thương, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người tiêu dùng hiểu rõ tác hại của việc sử dụng hàng giả, hàng nhái, không chỉ đối với sức khỏe, an toàn cá nhân mà còn đối với nền kinh tế và thương hiệu quốc gia. Đồng thời, cần khơi dậy tinh thần ưu tiên sử dụng hàng nội địa chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng, góp phần xây dựng thị trường tiêu dùng lành mạnh.

Bên cạnh yếu tố nhận thức của người tiêu dùng, trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử đối với hàng hóa được kinh doanh trên nền tảng cũng được xác định là rất quan trọng. Các nền tảng không chỉ đóng vai trò trung gian kết nối người mua và người bán, mà còn có trách nhiệm trong việc kiểm soát thông tin, nội dung và chất lượng hàng hóa được rao bán.

Theo số liệu từ Bộ Công Thương, trong nửa đầu năm nay, cơ quan quản lý thương mại điện tử đã phối hợp với các đơn vị liên quan yêu cầu các nền tảng rà soát, gỡ bỏ hơn 34.600 sản phẩm vi phạm và chặn trên 11.500 gian hàng có dấu hiệu sai phạm. Đây là kết quả của quá trình tăng cường giám sát, hậu kiểm và phối hợp giữa các cơ quan quản lý với doanh nghiệp vận hành sàn.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng, các biện pháp hiện hành vẫn chưa đủ để giải quyết triệt để vấn nạn hàng giả trên môi trường mạng. Dù quy định yêu cầu các sàn phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ kể từ khi được phát hiện hoặc có yêu cầu từ cơ quan chức năng, nhưng thực tế cho thấy các đối tượng vi phạm có thể nhanh chóng lập tài khoản mới, thay đổi hình thức quảng bá hoặc chuyển sang nền tảng khác để tiếp tục hoạt động.

Theo quy định hiện hành, các sàn thương mại điện tử có trách nhiệm lưu trữ, cung cấp và báo cáo thông tin liên quan đến giao dịch khi được yêu cầu. Tuy nhiên, để thị trường thực sự được làm sạch, các nền tảng cần chủ động hơn trong việc kiểm soát nội dung ngay từ đầu, áp dụng các công cụ công nghệ để phát hiện sớm sản phẩm vi phạm, thay vì chỉ xử lý khi đã có phản ánh hoặc yêu cầu từ cơ quan chức năng.

Cơ quan quản lý thị trường cũng cho rằng việc hoàn thiện khung pháp lý là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý thương mại điện tử. Luật Thương mại điện tử mới được ban hành với các quy định chặt chẽ hơn, trong đó yêu cầu các tổ chức, cá nhân bán hàng trên sàn phải được định danh rõ ràng, được kỳ vọng sẽ giúp tăng khả năng truy vết khi xảy ra vi phạm.

Việc định danh người bán không chỉ góp phần hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo để kinh doanh hàng giả, mà còn tạo cơ sở để áp dụng các chế tài xử phạt đủ mạnh, mang tính răn đe. Các quy định về xử phạt hiện nay cũng đang được rà soát theo hướng tăng mức độ nghiêm khắc, phù hợp với tính chất và quy mô của các hành vi vi phạm trên môi trường số.

Ngoài ra, Bộ Công Thương đang xây dựng các công cụ quản lý mới, trong đó yêu cầu một số nhóm hàng có rủi ro cao phải thực hiện khai báo và truy xuất nguồn gốc bắt buộc. Đây là các mặt hàng dễ bị làm giả, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng.

Cùng với đó, các hệ thống cảnh báo sớm đối với hành vi gian lận trên thương mại điện tử cũng đang được nghiên cứu và triển khai. Mục tiêu là phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chủ động phản ánh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng chức năng trong quá trình kiểm tra, xử lý.

Theo cơ quan quản lý, để chống hàng giả trên thương mại điện tử một cách hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ và liên tục của tất cả các bên liên quan, từ cơ quan quản lý nhà nước, các nền tảng thương mại điện tử, người bán cho đến chính người tiêu dùng. Khi người mua còn chấp nhận thỏa hiệp với hàng giả vì giá rẻ, thì cuộc chiến chống gian lận thương mại trên môi trường số vẫn sẽ còn nhiều thách thức.

Văn Toàn