Hàng Việt muốn đi xa, phải xây năng lực xuất khẩu từ gốc

Xuất khẩu đang bước vào giai đoạn mà khoảng cách giữa doanh nghiệp và người mua quốc tế được rút ngắn đáng kể. Một sản phẩm có thể xuất hiện trước hàng triệu người tiêu dùng thông qua video, livestream hay sàn thương mại điện tử mà không nhất thiết phải đi qua quá nhiều tầng trung gian.

Đây là cơ hội đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn thường gặp khó khăn khi xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận khách hàng mới chỉ là điểm bắt đầu.

Từ cơ hội tiếp cận đến năng lực chinh phục thị trường

Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Quan hệ đối tác chiến lược TikTok Shop Việt Nam, điểm nghẽn của nhiều doanh nghiệp không hẳn nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở khả năng đưa sản phẩm đến đúng khách hàng và xây dựng thương hiệu đủ sức cạnh tranh.

Thương mại điện tử đang thay đổi đáng kể cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Tại Mỹ, TikTok Shop có hơn 200 triệu người dùng thường xuyên mỗi tháng. Năm 2025, tổng giá trị giao dịch trên nền tảng này tăng hơn 80%. Đáng chú ý, 2/3 người dùng được khảo sát cho biết đã khám phá một thương hiệu mới trên nền tảng, trong đó phần lớn là các thương hiệu vừa và nhỏ.

Những con số này cho thấy một sản phẩm chưa có tên tuổi lớn vẫn có cơ hội được thị trường quốc tế biết đến. Với các mặt hàng như nông sản, thực phẩm, mỹ phẩm, thời trang hay sản phẩm chăm sóc cá nhân, nội dung số và người sáng tạo có thể giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể khoảng cách với người tiêu dùng.

Tuy nhiên, phía sau một video có hàng triệu lượt xem vẫn là những yêu cầu rất truyền thống: sản phẩm có đạt tiêu chuẩn nhập khẩu hay không, có đủ năng lực cung ứng hay không, giao hàng bằng cách nào, chi phí logistics bao nhiêu và doanh nghiệp có khả năng chăm sóc khách hàng tại thị trường sở tại hay không.

Nói cách khác, công nghệ có thể giúp hàng Việt được nhìn thấy, nhưng không thể thay thế năng lực được lựa chọn và được mua lại.

Đây cũng là lý do chương trình “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2028 đào tạo và hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp Việt có năng lực xuất khẩu trực tuyến sang Mỹ và Trung Quốc; hỗ trợ 100 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên và hướng tới xây dựng 10 thương hiệu hoặc nhà bán hàng Việt có doanh thu triệu USD từ thương mại khám phá.

Xây nền tảng để doanh nghiệp không chỉ xuất khẩu một lần

Muốn biến cơ hội trên nền tảng số thành doanh thu bền vững, bài toán quan trọng hơn nằm ở phía sau thị trường. Doanh nghiệp phải biết người tiêu dùng đang cần gì, tiêu chuẩn nào đang thay đổi, nguồn vốn ở đâu, vận chuyển thế nào và đối tác nào phù hợp.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, cho rằng hoạt động xúc tiến thương mại cần nâng cao chất lượng dự báo, cung cấp kịp thời thông tin về xu hướng tiêu dùng, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và các rào cản thương mại.

Theo hướng này, xúc tiến thương mại không nên chỉ dừng ở hội chợ hay những cuộc gặp kết nối trực tiếp. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp theo ngành hàng, kết hợp AI và dữ liệu lớn có thể giúp xác định chính xác hơn doanh nghiệp nào phù hợp với nhu cầu của từng nhà mua hàng quốc tế.

Khi đó, doanh nghiệp không phải bắt đầu từ câu hỏi “bán hàng ở đâu?”, mà có thể tiến tới câu hỏi quan trọng hơn: “Thị trường đang cần sản phẩm nào và doanh nghiệp phải thay đổi gì để đáp ứng?”.

Bên cạnh dữ liệu và công nghệ, nguồn vốn cũng là một mắt xích quan trọng. Doanh nghiệp xuất khẩu thường phải đầu tư trước cho nguyên liệu, sản xuất, chứng nhận, tồn kho và vận chuyển trước khi thu được tiền hàng. Vì vậy, tài trợ thương mại và tài chính chuỗi cung ứng có thể quyết định khả năng nhận và thực hiện những đơn hàng lớn.

Tương tự, logistics, tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc cần được xem là một phần của năng lực xuất khẩu chứ không phải những khâu bổ sung sau khi đã có đơn hàng.

Thực tế cho thấy doanh nghiệp Việt đang có thêm nhiều công cụ để bước ra thị trường thế giới. Vấn đề còn lại là kết nối những công cụ đó thành một hệ thống thống nhất.

Nếu thương mại điện tử giúp mở cánh cửa, dữ liệu giúp tìm đúng thị trường, tài chính giúp doanh nghiệp có nguồn lực, còn logistics và tiêu chuẩn bảo đảm hàng hóa đến nơi đúng yêu cầu, thì sự kết nối giữa các yếu tố này mới tạo nên năng lực xuất khẩu thực sự.

Đây cũng là bước chuyển cần thiết để hàng Việt không chỉ xuất hiện trên thị trường quốc tế, mà có thể xây dựng thương hiệu, giữ khách hàng và mở rộng thị phần một cách lâu dài.

Minh Thành (t/h)