Mắc ca - động lực phát triển kinh tế nông thôn ở Lâm Đồng

Mắc ca trở thành cây trồng chiến lược trong tái cơ cấu nông nghiệp

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 11.317ha mắc ca, trong đó hơn 4.077ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh, sản lượng đạt trên 7.655 tấn. Đây là địa phương có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước và cũng là vùng sản xuất trọng điểm của ngành hàng này.

Điểm đáng chú ý là hơn 91% diện tích mắc ca được phát triển theo hình thức trồng xen trong các vườn cà phê, hồ tiêu và cây công nghiệp lâu năm. Mô hình này giúp tận dụng hiệu quả đất đai, đa dạng hóa nguồn thu nhập và giảm rủi ro cho nông hộ trước những biến động của thị trường nông sản.

Ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, cây mắc ca đang từng bước khẳng định vai trò là cây trồng bổ trợ hiệu quả trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của tỉnh.

“Thực tế cho thấy mắc ca không cạnh tranh trực tiếp với các cây trồng chủ lực mà góp phần nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích, đặc biệt trong các mô hình canh tác xen canh. Đây là một trong những hướng đi quan trọng để phát triển nông nghiệp đa giá trị và bền vững”, ông Cường nhận định.

Theo tính toán của ngành nông nghiệp, khi bước vào thời kỳ kinh doanh ổn định, mắc ca có thể đạt năng suất khoảng 3 tấn quả/ha, với giá bán nguyên liệu dao động từ 90-100 triệu đồng/tấn, mang lại nguồn thu đáng kể cho người sản xuất.

Nâng cao chất lượng sản xuất, xây dựng thương hiệu cho mắc ca Lâm Đồng

Cùng với mở rộng diện tích, Lâm Đồng đang tập trung nâng cao chất lượng sản xuất để gia tăng giá trị cho ngành hàng mắc ca.

Hiện toàn tỉnh có 335,7ha sản xuất mắc ca ứng dụng công nghệ cao; hơn 604ha đạt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, trong đó có 564ha được chứng nhận VietGAP và hơn 40ha sản xuất hữu cơ. Địa phương cũng đã xây dựng được 5 mã số vùng trồng, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Một dấu mốc quan trọng đối với ngành hàng mắc ca là việc nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký bảo hộ vào tháng 4/2026.

Theo ông Vũ Đình Cường, đây không chỉ là công cụ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

“Việc được cấp chứng nhận nhãn hiệu ‘Mắc ca Lâm Đồng’ là cơ sở để địa phương xây dựng hệ thống nhận diện sản phẩm đồng bộ, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng”, ông Cường cho biết.

Trên cơ sở đó, ngành nông nghiệp tỉnh đang triển khai thí điểm mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ đối với 15 cơ sở sản xuất mắc ca tiêu biểu nhằm từng bước hình thành chuỗi giá trị mang thương hiệu chung của địa phương.

Liên kết chuỗi giá trị để nâng cao thu nhập cho người dân

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành hàng mắc ca của Lâm Đồng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ và tỷ lệ chế biến sâu còn thấp.

Ông Nguyễn Chí Linh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, việc xây dựng thương hiệu và phát triển các chuỗi liên kết là yếu tố sống còn đối với ngành hàng mắc ca.

“Nếu chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu thì giá trị gia tăng không cao. Muốn nâng cao sức cạnh tranh, nhất thiết phải xây dựng được chuỗi liên kết từ sản xuất, thu mua, chế biến đến tiêu thụ và phát triển thương hiệu sản phẩm”, ông Linh nhấn mạnh.

Hiện toàn tỉnh đã hình thành 9 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ mắc ca với sự tham gia của 1.057 hộ dân trên diện tích hơn 1.065ha. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến quy mô lớn.

Tuy nhiên, theo ông Võ Duẩn, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở thị trường hay công nghệ mà là nguồn nguyên liệu chưa đủ lớn và đồng đều.

“Mặc dù Lâm Đồng có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước nhưng sản xuất vẫn còn phân tán, chưa tạo được sản lượng ổn định để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư chế biến sâu”, ông Duẩn nhận định.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu nâng diện tích mắc ca lên khoảng 15.000ha, đồng thời phát triển thêm các cơ sở sơ chế, chế biến và thu hút ít nhất một nhà máy chế biến quy mô công nghiệp.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao chất lượng giống, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, quảng bá thương hiệu và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với người dân.

Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, quy mô sản xuất ngày càng mở rộng cùng định hướng phát triển bài bản từ sản xuất đến thị trường, cây mắc ca đang trở thành một trong những loại cây trồng có tốc độ phát triển nhanh nhất tại Lâm Đồng. Không chỉ góp phần đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân, ngành hàng này còn được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho phát triển kinh tế nông thôn, đóng góp tích cực vào mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững của địa phương trong những năm tới.

Hoàng Phương