Mùa mua sắm cuối năm: phí sàn tăng, lợi nhuận người bán bị bào mòn

“Rổ phí” ngày càng phình to, lợi nhuận bị bào mòn

Từ ngày 27/10/2025, nền tảng thương mại điện tử TikTok Shop chính thức áp dụng loại phí mới gọi là “phí xử lý đơn hàng” với mức 3.000 đồng cho mỗi đơn hàng đã giao thành công, bất kể giá trị hay số lượng sản phẩm trong đơn. Khoản phí này đã bao gồm thuế và không được hoàn lại, kể cả khi đơn hàng phát sinh hoàn tiền hoặc trả hàng.

Theo thông báo, khoản phí được dùng để phục vụ các hoạt động tối ưu hóa kho vận, phát triển tính năng hỗ trợ người bán bằng AI và nâng cấp trải nghiệm người tiêu dùng. Tuy nhiên, chính sách mới ngay lập tức làm dấy lên làn sóng lo ngại trong cộng đồng người bán, đặc biệt là các tiểu thương có quy mô nhỏ.

Đây là lần tăng phí thứ hai chỉ trong hơn ba tháng, sau khi TikTok Shop điều chỉnh chính sách trợ giá vận chuyển (SPF) hồi tháng 7. Khi đó, chương trình SPF được áp dụng mặc định cho tất cả người bán, khiến tổng chi phí nền tảng tăng đáng kể.

Trước thay đổi mới, người bán chỉ phải chi khoảng 3–4% giá trị đơn hàng cho phí nền tảng, nhưng hiện nay con số này có thể lên tới 10–12%, chưa kể phí giao dịch 5% và phí xử lý đơn 3.000 đồng. Tổng cộng, chi phí trên mỗi đơn hàng thành công có thể chiếm 17% doanh thu, trong khi người bán còn phải gánh thêm chi phí quảng cáo, khuyến mãi và vận hành.

Không ít người bán cho rằng “rổ phí” ngày càng phình to khiến lợi nhuận sụt giảm mạnh, đặc biệt với các mặt hàng có giá trị thấp hoặc biên lợi nhuận mỏng. Việc tăng giá bán để bù phí là điều khó khả thi, bởi nguy cơ mất khách và bị hạn chế tham gia các chương trình khuyến mãi do nền tảng triển khai.

Cần giảm phụ thuộc, hướng đến đa kênh và thương hiệu riêng

Không chỉ TikTok Shop, các sàn thương mại điện tử khác như Shopee và Lazada cũng đã điều chỉnh tăng phí trong năm 2025. Shopee áp dụng phí hạ tầng 3.000 đồng/đơn từ tháng 7, cho thấy xu hướng chung của các nền tảng là đồng loạt nâng mức thu nhằm bù đắp chi phí vận hành và đầu tư dịch vụ.

Tuy nhiên, việc “sàn nhìn nhau tăng phí” khiến người bán online chịu áp lực kép – vừa phải cạnh tranh gay gắt về giá, vừa gồng gánh thêm nhiều khoản chi cố định. Trong khi các thương hiệu lớn có khả năng hấp thụ chi phí hoặc thương lượng lại chính sách, nhóm tiểu thương nhỏ lẻ lại dễ bị tổn thương nhất.

Để thích ứng, nhiều người bán đang tìm cách đa dạng hóa kênh bán hàng, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một nền tảng duy nhất. Một số lựa chọn phát triển song song website riêng, fanpage, kênh Zalo hoặc livestream độc lập, trong khi số khác tìm về mô hình offline tại chợ, hội chợ hoặc cửa hàng nhỏ nhằm giảm rủi ro bị “siết phí”.

Giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị là tăng giá trị sản phẩm thay vì chỉ chạy đua về giá. Người bán có thể cải thiện trải nghiệm khách hàng qua đóng gói đẹp, chăm sóc sau bán, tặng kèm ưu đãi hoặc tạo combo sản phẩm để khách sẵn sàng chi thêm. Ngoài ra, việc xây dựng thương hiệu riêng, tập trung vào sản phẩm độc quyền, biên độ cao hoặc xu hướng theo mùa cũng là hướng đi giúp giảm phụ thuộc vào chính sách sàn.

Bên cạnh nỗ lực của người bán, cần có khung pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động thương mại điện tử. Việc sàn có quyền tự quyết cao trong điều chỉnh phí là xu hướng tất yếu, nhưng cần đảm bảo tính minh bạch, công khai cấu trúc phí và có cơ chế tham vấn cộng đồng người bán trước khi áp dụng.

Giới quan sát nhận định, thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành, khi tăng trưởng không còn được đo bằng tốc độ mở rộng mà bằng chất lượng hệ sinh thái và sự công bằng giữa các bên tham gia. Với bối cảnh phí sàn ngày càng tăng, chỉ những người bán biết thích ứng linh hoạt, xây dựng thương hiệu riêng và phát triển đa kênh mới có thể đứng vững trong cuộc chơi dài hạn.

VT