Những người giữ an toàn cho bữa ăn của 14 triệu dân TP.HCM - Kỳ 2: Trắng đêm lấy mẫu 35 tấn heo nhiễm chất cấm

Chặn được ba xe chở 280 con heo mới chỉ là bước khởi đầu. Phía sau những chiếc xe dừng bánh trên Quốc lộ 1A là hai ngày hai đêm làm việc liên tục của hàng chục cán bộ Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM.

Từ lấy mẫu, niêm phong, lập hồ sơ, mọi quy trình đều được thực hiện tỉ mỉ để bảo đảm không một con vật vi phạm nào lọt ra thị trường.

Khoảng 18 giờ 30 phút ngày 26-7, xe tải biển số 60K-548.XX bị Đoàn liên ngành dừng kiểm tra trên Quốc lộ 1A, đoạn qua phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM.

Nghi ngờ lô hàng có dấu hiệu vi phạm, lực lượng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM nhanh chóng đưa toàn bộ lô hàng về Trạm Kiểm dịch động vật Hóc Môn để tiến hành thử nhanh Salbutamol.

Chiếc xe chở 80 con heo thịt vừa dừng tại trạm, công việc lập tức được triển khai. Bốn mẫu nước tiểu được lấy ngẫu nhiên để thử nhanh Salbutamol. Kết quả, cả bốn mẫu đều cho phản ứng dương tính.

Một giờ sau, Đoàn liên ngành tiếp tục kiểm tra xe tải biển số 64H-051.XX chở 115 con heo thịt. Trong thùng xe, một con heo đã chết, một con khác trong tình trạng mệt mỏi. Ba trong bốn mẫu nước tiểu được lấy cho kết quả dương tính với chất cấm.

Đến khoảng 21 giờ cùng ngày, xe tải biển số 60K-955.XX chở 85 con heo tiếp tục bị dừng kiểm tra. Đàn heo không có biểu hiện bất thường rõ rệt, nhưng cả hai mẫu nước tiểu được lấy đều cho kết quả dương tính với Salbutamol.

Ba xe đã được kiểm soát. Nhưng với lực lượng thú y, đó mới chỉ là điểm khởi đầu của một quy trình chuyên môn kéo dài suốt nhiều giờ liền.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, cho biết kết quả thử nhanh chỉ mang ý nghĩa sàng lọc, giúp cơ quan chức năng xác định lô hàng có nguy cơ vi phạm. Để đủ căn cứ xử lý theo quy định, từng mẫu phải được lấy đúng quy trình, có người chứng kiến, lập biên bản, đánh mã số, niêm phong, bảo quản đúng điều kiện và chuyển mẫu máu đến phòng xét nghiệm chuyên ngành.

Khoảng 20 giờ cùng ngày, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM huy động hơn 20 cán bộ, nhân viên tham gia xử lý vụ việc. Khi khối lượng công việc và số lượng heo vượt dự kiến, lực lượng nhanh chóng được tăng cường lên khoảng 50 người.

Tại Trạm Kiểm dịch động vật Hóc Môn, sau khi các mẫu thử nhanh cho kết quả dương tính định tính với Salbutamol, toàn bộ số heo buộc phải được đưa xuống xe để lấy mẫu máu phục vụ xét nghiệm chuyên sâu.

Giữa ánh đèn đêm của khu kiểm dịch, mỗi người đảm nhận một phần việc. Người kiểm đếm đàn heo, người ghi chép hồ sơ, người chuẩn bị dụng cụ, người hỗ trợ cố định vật nuôi. Một tổ công tác được phân công trực tiếp lấy mẫu, chuyển mẫu đến bộ phận tiếp nhận, đánh mã, niêm phong và bảo quản.

Từng công đoạn được thực hiện liên tục suốt đêm. Chỉ một sai sót trong khâu lấy mẫu hoặc ghi nhận thông tin cũng có thể ảnh hưởng đến giá trị pháp lý của toàn bộ hồ sơ.

Nhìn bên ngoài, việc lấy một mẫu nước tiểu hay một mẫu máu có vẻ không quá phức tạp. Nhưng khi công việc ấy phải thực hiện với đàn heo lên đến hàng trăm con giữa đêm khuya, trong không gian chật hẹp và luôn tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh, mỗi thao tác đều đòi hỏi sự chính xác và thận trọng tuyệt đối.

Trong khu vực lấy mẫu, đàn heo liên tục di chuyển, chen lấn và phản ứng khi có người tiếp cận. Các cán bộ thú y vừa phải bảo đảm an toàn cho bản thân, vừa cố định vật nuôi để hạn chế heo hoảng loạn hoặc bị thương trong suốt quá trình lấy mẫu.

Sau mỗi lần lấy máu, từng con heo đều được đánh số tương ứng với mẫu xét nghiệm. Toàn bộ thông tin tiếp tục được đối chiếu, ghi vào hồ sơ, niêm phong rồi chuyển sang khu vực bảo quản.

Với lô 80 con heo trên xe 60K-548.XX, lực lượng chức năng lấy bốn mẫu nước tiểu và 16 mẫu máu gộp. Công việc kéo dài liên tục từ tối đến rạng sáng.

Đối với lô 115 con heo trên xe 64H-051.XX, bốn mẫu nước tiểu và 23 mẫu máu gộp lần lượt được lấy theo đúng quy trình. Trong khi đó, lô 85 con heo trên xe 60K-955.XX cũng được lấy hai mẫu nước tiểu và 17 mẫu máu gộp.

Đến khoảng 6 giờ sáng, việc lấy mẫu máu đối với cả ba lô heo mới cơ bản hoàn tất.

Nhưng những người làm nhiệm vụ vẫn chưa thể nghỉ. Các cán bộ tiếp tục rà soát biên bản, đối chiếu hồ sơ, kiểm tra từng mã mẫu và hoàn thiện các thủ tục trước khi chuyển đến Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Thú y Trung ương II để xét nghiệm định lượng.

Ông Nguyễn Hữu Thiết, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, chia sẻ ban đầu, các mẫu chỉ được chỉ định kiểm tra Salbutamol. Tuy nhiên, từ những dấu hiệu ghi nhận trong quá trình xử lý, cơ quan thú y nhận định khả năng sử dụng chất cấm có thể đã thay đổi nên quyết định mở rộng chỉ tiêu xét nghiệm sang Clenbuterol, đồng thời kiểm tra virus dịch tả heo châu Phi.

Chính quyết định này đã trở thành bước ngoặt của vụ việc. Kết quả sau đó không chỉ phát hiện Salbutamol mà còn ghi nhận Clenbuterol xuất hiện trong các mẫu xét nghiệm. Đáng chú ý hơn, virus dịch tả heo châu Phi cũng được phát hiện trên một trong ba lô hàng.

Trong thời gian chờ kết quả xét nghiệm chính thức, cả ba lô heo vẫn tiếp tục được giữ lại dưới sự giám sát nghiêm ngặt.

Theo quy định, chủ hàng có trách nhiệm chăm sóc đàn heo, tự chi trả toàn bộ chi phí phát sinh và không được tự ý đưa vật nuôi ra khỏi khu vực lưu giữ. Suốt thời gian ấy, lực lượng thú y vẫn thay nhau túc trực, bảo đảm toàn bộ số heo được giữ nguyên hiện trạng cho đến khi có kết luận cuối cùng.

Sau nhiều giờ chờ đợi, kết quả từ Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Thú y Trung ương II lần lượt được chuyển về.

Không còn là những dấu hiệu nghi ngờ hay kết quả sàng lọc ban đầu, các chỉ số xét nghiệm đã cho thấy bức tranh đầy đủ về ba lô heo vi phạm.

Đối với lô 80 con heo trên xe 60K-548.XX, cả bốn mẫu nước tiểu đều dương tính với Salbutamol. Trong đó, hai mẫu đồng thời dương tính với cả Clenbuterol.

Đáng chú ý hơn, kết quả xét nghiệm 16 mẫu máu gộp tiếp tục phát hiện sáu mẫu dương tính với virus dịch tả heo châu Phi. Điều này đồng nghĩa với việc tồn tại chất cấm trong chăn nuôi và mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn heo đang trong quá trình vận chuyển.

Ở lô 115 con heo trên xe 64H-051.XX, cả bốn mẫu nước tiểu đều dương tính với Salbutamol, trong đó một mẫu đồng thời dương tính với Clenbuterol. Tuy nhiên, 23 mẫu máu gộp không phát hiện virus dịch tả heo châu Phi.

Kết quả ở lô heo 85 con trên xe 60K-955.XX có hai mẫu nước tiểu đồng thời dương tính với Salbutamol và Clenbuterol. Số heo này cũng không ghi nhận mầm bệnh virus dịch tả heo châu Phi.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, thông tin trước đây các trường hợp phát hiện chất tạo nạc trái phép chủ yếu liên quan đến Salbutamol. Tuy nhiên, vụ việc lần này cho thấy Clenbuterol cũng đã được sử dụng.

"Nếu chỉ xét nghiệm Salbutamol mà bỏ qua Clenbuterol thì rất dễ bỏ sót vi phạm. Do đó, việc kiểm tra định lượng cả hai chất cấm là rất cần thiết" - ông Cường nhấn mạnh.

Đáng lo hơn, virus dịch tả heo châu Phi được phát hiện trên một lô heo đang trên đường đưa đi giết mổ.

Mặc dù dịch tả heo châu Phi không lây sang người, nhưng đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn heo, có khả năng lây lan rất nhanh và gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Mầm bệnh có thể phát tán thông qua động vật mắc bệnh, chất thải, phương tiện vận chuyển, dụng cụ, quần áo và cả những người trực tiếp tiếp xúc.

Chỉ một chiếc xe chở heo mang virus đi qua nhiều địa phương cũng có thể để lại nguy cơ trên suốt hành trình. Những điểm dừng, nơi tập kết, khu vực xuống hàng hay vị trí rửa xe đều có thể trở thành mắt xích phát tán dịch bệnh nếu không được vệ sinh, khử trùng và kiểm soát đúng quy định.

Khi kết quả xét nghiệm đã có, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM đã thông báo cho đại diện ba chủ lô hàng, đồng thời giải thích các quy định pháp luật và biện pháp xử lý đối với toàn bộ số heo vi phạm.

Sau khi được thông tin, đại diện ba chủ lô hàng gồm ông N.Đ.T, ông T.K.B và ông V.N.H đã làm đơn tự nguyện tiêu hủy toàn bộ số heo vi phạm và tự chịu mọi chi phí phát sinh. Trước thời điểm tổ chức tiêu hủy, bốn con heo đã chết và được xử lý theo đúng quy định.

Đúng 19 giờ 30 phút ngày 29-7, Chi cục lập tức triển khai công tác tiêu hủy. Toàn bộ số heo được vận chuyển đến Công ty TNHH MTV Liên hợp Khoa học - Công nghệ - Môi trường BIWASE.

Mặc cho trời mưa lất phất, khoảng 40 cán bộ, nhân viên thú y vẫn kiên trì túc trực xuyên đêm để giám sát trực tiếp. Việc đưa gần 35 tấn heo đi tiêu hủy đòi hỏi sự kiểm soát tối đa: từng con heo được kiểm đếm, từng đợt bàn giao được xác nhận chặt chẽ. Toàn bộ phương tiện, khu vực lưu giữ và dụng cụ đều được phun khử trùng liên tục. Đặc biệt, với lô heo dương tính với virus dịch tả heo châu Phi, công tác phòng dịch được nâng lên mức nghiêm ngặt nhất - kiểm soát tuyệt đối máu, nước thải và chất thải, quyết không để mầm bệnh rò rỉ ra môi trường.

Sau hơn 48 giờ làm việc liên tục từ khi chặn dừng chiếc xe đầu tiên trên Quốc lộ 1A, lực lượng thú y vẫn không được dừng lại ngơi nghỉ. Ngay khi những chuyến xe cuối cùng rời đi, họ bắt tay ngay vào việc rà soát hồ sơ, hoàn thiện biên bản tiêu hủy đối với từng chủ hàng và phương tiện.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, khẳng định việc huy động lực lượng làm việc xuyên đêm cho thấy tinh thần trách nhiệm rất lớn phía sau mỗi vụ phát hiện chất cấm, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các cán bộ, nhân viên trong việc kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Hiện nay, cơ quan thú y đang phối hợp chặt chẽ với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM củng cố hồ sơ, quyết tâm mở rộng điều tra toàn bộ chuỗi cung ứng, từ người xuất hàng, cơ sở chăn nuôi, đầu nậu đến cơ sở giết mổ. Mọi hành vi đưa chất cấm vào chăn nuôi, gian lận giấy tờ kiểm dịch sẽ bị truy tới cùng và xử lý nghiêm minh theo pháp luật.

Hơn hai ngày đêm không ngủ khép lại một vụ việc, nhưng các ca trực tại cửa ngõ TP.HCM vẫn tiếp tục. Với lực lượng thú y, mỗi chuyến xe được kiểm soát không chỉ là một vụ xử lý vi phạm, mà còn là một lớp bảo vệ cho bữa ăn an toàn của hơn 14 triệu người dân ở thành phố này.

Nhóm phóng viên VP TP.HCM