Nông nghiệp sạch lên ngôi: HTX Phụ nữ Trùn quế Đơn Dương biến phế phẩm thành “vàng xanh” cho đất

Không chỉ giải quyết bài toán rác thải nông nghiệp, mô hình còn góp phần cải tạo đất bạc màu, phục hồi hệ vi sinh tự nhiên và giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học.

“Công nhân sinh học” tạo nên nền nông nghiệp xanh

Điểm đặc biệt của HTX nằm ở việc ứng dụng giống giun đất châu Phi (Eudrilus eugeniae) vào quy trình sản xuất phân hữu cơ quy mô lớn.

Loài giun này có khả năng tiêu thụ mạnh các chất hữu cơ, sinh trưởng nhanh và tạo ra lượng phân giàu dinh dưỡng. Chỉ sau khoảng 8–10 tuần nuôi, giun bắt đầu sinh sản mạnh, giúp HTX duy trì nguồn sinh khối ổn định quanh năm.

Toàn bộ rau, củ, quả thải loại trước khi đưa vào nuôi giun đều được xử lý vi sinh nhằm loại bỏ mầm bệnh và tạo môi trường phù hợp cho giun phát triển. Sau quá trình tiêu hóa, giun chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành phân trùn quế vi sinh dạng mịn, không mùi, giàu đạm, lân, kali cùng nhiều vi sinh vật có lợi cho đất.

Theo nhiều nhà vườn tại Lâm Đồng, phân ANC giúp đất giữ ẩm tốt hơn, tăng độ tơi xốp và hỗ trợ cây hấp thu dinh dưỡng ổn định hơn so với việc lạm dụng phân hóa học truyền thống.

Hồi sinh đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh

Trong bối cảnh nhiều vùng đất nông nghiệp bị chai cứng do sử dụng hóa chất kéo dài, phân trùn quế đang được xem là giải pháp cải tạo đất theo hướng tự nhiên và bền vững.

Khác với phân hóa học dễ làm thoái hóa đất nếu sử dụng liên tục, phân hữu cơ vi sinh từ giun quế giúp bổ sung mùn hữu cơ, tái tạo hệ vi sinh vật có lợi và phục hồi sức sống cho đất canh tác.

Đặc biệt, chất nhầy sinh học có trong phân giun giúp giữ dinh dưỡng lâu hơn trong đất, hạn chế rửa trôi và tạo điều kiện để cây hấp thu theo cơ chế chậm nhưng bền vững.

Ngoài ra, sản phẩm còn chứa nhiều vi sinh vật đối kháng, góp phần tăng sức đề kháng cho cây trồng, hạn chế sâu bệnh và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Hiện nay, phân ANC được ứng dụng rộng rãi cho nhiều loại cây trồng như rau màu, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, hoa lan, cây ăn quả, cây cảnh và các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalG.A.P.

Biến rác thải thành tài nguyên trong mô hình tuần hoàn

Khởi nguồn từ tư duy “không có rác trong nông nghiệp”, HTX xây dựng mô hình sản xuất khép kín, nơi mọi phụ phẩm đều được tái sử dụng theo vòng tuần hoàn tự nhiên.

Rau, củ, quả thải loại được thu gom, xử lý vi sinh rồi phối trộn với phân bò làm thức ăn cho giun. Sau khi giun tiêu hóa, phân trùn tiếp tục quay trở lại phục vụ cây trồng, cải tạo đất và nâng cao chất lượng nông sản.

Mô hình này không chỉ giúp giảm áp lực môi trường mà còn tiết kiệm chi phí đầu vào, tăng tính chủ động cho nông dân và góp phần duy trì hệ sinh thái đất khỏe mạnh.

Theo bà Phạm Thị Thanh Tuyền, toàn bộ quy trình sản xuất đều được kiểm soát nghiêm ngặt để tạo ra dòng phân hữu cơ sạch, an toàn và hạn chế tối đa mầm bệnh.

“Mỗi hạt phân trùn quế là kết tinh của chuỗi tuần hoàn tự nhiên từ cỏ, phân bò, giun đất đến cây trồng và thực phẩm. Đây không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là giải pháp phục hồi môi trường sống”, bà Tuyền chia sẻ.

Đa dạng sản phẩm, mở rộng thị trường nông nghiệp sạch

Sau gần 7 năm hoạt động, HTX không ngừng mở rộng quy mô sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm.

Năm 2025, HTX cung ứng khoảng 160 tấn phân trùn quế hữu cơ vi sinh dạng bột, tăng khoảng 20 tấn so với năm trước.

Bên cạnh dòng ANC dạng bột đóng gói 1kg, 2kg, 10kg và 25kg, HTX còn phát triển thêm nhiều sản phẩm giá trị gia tăng như: Phân hữu cơ ép viên cho hoa và cây cảnh. Dung dịch đạm ANC phun lá. Trà trùn hữu cơ tưới gốc. Bộ kit trồng rau tại nhà.

Trong đó, sản phẩm phân hữu cơ ép viên đang được thị trường đón nhận tích cực nhờ tính tiện lợi và phù hợp chăm sóc hoa lan, cây kiểng.

Có thời điểm, doanh số đạt khoảng 700–800 gói sản phẩm mỗi tháng, góp phần mở rộng thị trường phân hữu cơ sạch trong và ngoài tỉnh.

“Đất có giun là đất khỏe”

Từ thực tiễn sản xuất, HTX cho rằng sự xuất hiện của giun đất chính là “thước đo sinh học” phản ánh sức khỏe của đất canh tác.

Những vùng đất còn nhiều giun thường có độ hữu cơ cao, độ ẩm ổn định và hệ vi sinh phát triển tốt. Ngược lại, đất chai cứng, tồn dư nhiều hóa chất hoặc suy thoái nặng thường rất ít giun sinh sống.

Để phục hồi đất nông nghiệp, HTX khuyến nghị người dân: Tăng cường bổ sung hữu cơ tự nhiên. Hạn chế lạm dụng hóa chất. Duy trì độ ẩm đất phù hợp. Cải thiện độ pH đất. Phát triển hệ vi sinh vật có lợi.

“Khi đất khỏe lên, giun sẽ tự quay trở lại. Và khi giun xuất hiện nhiều hơn cũng là lúc hệ sinh thái đất bắt đầu hồi sinh”, bà Thanh Tuyền nhấn mạnh.

Lan tỏa mô hình nông nghiệp xanh tại Lâm Đồng

Không chỉ tập trung sản xuất, HTX còn tích cực chuyển giao kỹ thuật nuôi giun quế và sản xuất phân hữu cơ cho nhiều hộ dân tại khu vực Đức Trọng, Lâm Hà và Đà Lạt.

Mới đây, HTX tiếp tục đón đoàn nông dân từ Lạc Dương đến tham quan, học tập mô hình dưới sự kết nối của RECOFTC Việt Nam.

Từ một mô hình nhỏ bắt đầu bằng mong muốn xử lý phế phẩm nông nghiệp, HTX Phụ nữ Trùn quế Đơn Dương đang dần trở thành điểm sáng của xu hướng nông nghiệp tuần hoàn tại Tây Nguyên.

Trong thời gian tới, HTX đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 170–180 tấn phân hữu cơ mỗi năm, đồng thời mở rộng thêm các dòng sản phẩm sinh học phục vụ nền nông nghiệp sạch, an toàn và thân thiện môi trường.

Giữa áp lực biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững ngày càng lớn, mô hình “biến rác thành tài nguyên” từ giun đất châu Phi đang cho thấy đây không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là hướng đi tất yếu của nền nông nghiệp xanh trong tương lai.

Hoàng Phương