Sau 10 năm chờ đợi, mẻ nhôm “made in Vietnam” chính thức ra lò tại Lâm Đồng

Sau hơn một thập niên bền bỉ vượt qua hàng loạt khó khăn, ngành công nghiệp nhôm Việt Nam sắp ghi dấu một cột mốc đặc biệt khi mẻ nhôm thỏi đầu tiên do người Việt Nam sản xuất trên đất Việt chính thức ra lò.

Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Lâm Đồng vừa trình UBND tỉnh này về kế hoạch tổ chức Lễ công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam thuộc Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông của Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân.

Lễ công bố dự kiến diễn ra vào ngày 26-7-2026 với sự tham dự của lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương cùng lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng. Đây được xem là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam khi lần đầu tiên nước ta hoàn thiện được khâu cuối cùng trong chuỗi giá trị bô xít - alumin - nhôm kim loại.

Không đơn thuần là một sản phẩm công nghiệp mới, những thỏi nhôm đầu tiên được tạo ra từ quá trình điện phân alumin còn mang ý nghĩa biểu tượng cho năng lực chế biến sâu khoáng sản của Việt Nam. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc bán sản phẩm trung gian, Việt Nam đã bước thêm một nấc thang quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành nhôm.

Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông được xác định là dự án trọng điểm của ngành công nghiệp bô xít - nhôm quốc gia. Dự án được xây dựng trên diện tích hơn 129 ha tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, có tổng vốn đầu tư hơn 18.423 tỷ đồng, tương đương trên 722 triệu USD.

Dự án được chia làm ba phân kỳ với tổng công suất thiết kế 450.000 tấn nhôm. Trong đó, phân kỳ 1 có công suất 150.000 tấn/năm dự kiến chính thức vận hành trong năm 2026; phân kỳ 2 nâng công suất lên 300.000 tấn/năm vào năm 2027 và đến năm 2028 đạt công suất tối đa 450.000 tấn/năm.

Điều đáng chú ý là để tạo ra một thỏi nhôm thành phẩm, alumin phải trải qua quá trình điện phân ở nhiệt độ rất cao, thường khoảng 950 độ C. Trong các bể điện phân khổng lồ, dòng điện cường độ lớn được đưa qua hỗn hợp alumin hòa tan rồi tách các nguyên tử nhôm khỏi oxy để tạo thành nhôm kim loại nguyên chất.

Đây được xem là một trong những ngành sản xuất tiêu thụ điện năng lớn nhất thế giới. Chính vì vậy, điện năng luôn là bài toán sống còn đối với các dự án điện phân nhôm. Bên cạnh đó là những yêu cầu rất khắt khe về công nghệ, môi trường, vốn đầu tư và trình độ vận hành kỹ thuật.

Nhìn lại hành trình từ khi khởi công năm 2015 đến nay, dự án đã trải qua hơn 10 năm với không ít thăng trầm. Trong bối cảnh thị trường nhôm thế giới biến động mạnh, chi phí đầu tư tăng cao, áp lực về nguồn điện và những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu, việc đưa được mẻ nhôm đầu tiên ra lò là kết quả của quá trình kiên trì tháo gỡ từng nút thắt và sự quyết tâm theo đuổi mục tiêu chế biến sâu tài nguyên quốc gia.

Lâm Đồng là tỉnh có trữ lượng bô xít lớn nhất Việt Nam (gần 5,9 tỷ tấn, chiếm 99% tổng trữ lượng cả nước) và đứng thứ 2 thế giới chỉ sau Guinea (trữ lượng 7,4 tỷ tấn). Khi nhôm thỏi được sản xuất ngay tại địa phương, Lâm Đồng không còn chỉ là nơi khai thác tài nguyên mà bắt đầu trở thành mắt xích của một hệ sinh thái công nghiệp luyện kim hiện đại.

Nhôm thỏi là nguyên liệu đầu vào của hàng loạt ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao như sản xuất linh kiện ô tô, hàng không, điện tử, cơ khí chính xác, vật liệu xây dựng... Điều đó đồng nghĩa với việc sự xuất hiện của nhà máy điện phân nhôm có thể kéo theo các doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ, logistics, cơ khí chế tạo và dịch vụ kỹ thuật đến đầu tư, hình thành các cụm liên kết công nghiệp mới trong tương lai.

Trong bối cảnh Lâm Đồng đang đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP ở mức hai con số, dự án này được xem là một trong những động lực quan trọng nhất có khả năng tạo ra bước nhảy vọt cho nền kinh tế của tỉnh trong những năm tới.

Quan trọng hơn, sự kiện mẻ nhôm đầu tiên ra lò không chỉ là thành công của một doanh nghiệp hay một dự án đầu tư mà là dấu mốc cho thấy Việt Nam đã từng bước làm chủ một mắt xích công nghệ vốn được xem là quan trọng bậc nhất trong ngành luyện kim thế giới.

Từ những lớp quặng bô xít dưới lòng đất Tây Nguyên đến những thỏi nhôm sáng bạc chuẩn bị xuất xưởng là hành trình hơn mười năm của khát vọng chế biến sâu tài nguyên, nâng cao giá trị nội địa và xây dựng nền công nghiệp hiện đại.

Mẻ nhôm đầu tiên ra lò không đơn thuần là sản phẩm của một nhà máy mà là tín hiệu cho thấy một cực tăng trưởng công nghiệp mới đang hình thành trên cao nguyên Lâm Đồng.

Phương Nam - Võ Tùng