Thời tiết cực đoan năm 2025: Bão nhiều bất thường, mưa lũ dồn dập gây thiệt hại nặng tại Trung bộ

Thời tiết cực đoan nhất trong nhiều năm

Từ đầu năm đến nay, Biển Đông đã ghi nhận 14 cơn bão, trong đó 10 cơn bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến Việt Nam. Trung bộ từ tháng 10 liên tiếp hứng mưa lũ lập kỷ lục, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, nhận định năm 2025 là một trong những năm thời tiết cực đoan nhất nhiều năm qua. Tính đến giữa tháng 11, trên Biển Đông đã xuất hiện 19 xoáy thuận nhiệt đới gồm 14 bão và 5 áp thấp nhiệt đới, vượt xa trung bình nhiều năm.

Trong số đó, 10 hệ thống ảnh hưởng tới Việt Nam, trải từ Bắc bộ (Wipha, Ragasa, Matmo, áp thấp giữa tháng 8), Bắc Trung bộ (Kajiki, Nongfa, Bualoi) tới Nam Trung bộ (Kalmaegi). Một số cơn bão như số 5, 10, 13 đổ bộ với cường độ mạnh, gây mưa lớn diện rộng.

Nguyên nhân: Cao áp cận nhiệt đới hoạt động mạnh bất thường

Theo phân tích của cơ quan khí tượng, cao áp cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương mở rộng mạnh từ tháng 6, bao trùm vùng phía Bắc – Đông Bắc Philippines và Biển Đông, giúp dải hội tụ nhiệt đới ổn định. Đây là môi trường thuận lợi để hình thành các xoáy thuận nhiệt đới, khiến tần suất bão trên Biển Đông tăng cao.

Bối cảnh toàn cầu cho thấy nhiều đại dương nhiệt đới như Tây Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Caribe đều ghi nhận số lượng bão vượt trung bình nhiều năm. Nhiệt độ mặt biển tăng vì biến đổi khí hậu giúp bão mạnh hơn, tồn tại lâu hơn và khó dự báo hơn.

Năm nay, quỹ đạo bão trên Biển Đông có nhiều điểm bất thường:

• Đầu mùa, áp thấp ảnh hưởng Trung bộ thay vì Bắc bộ.

• Cuối mùa, hai bão tác động trực tiếp Bắc bộ (bão số 9 và 11), khác với quy luật thường gặp là Trung bộ chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Nhiệt độ mặt biển cao khiến nhiều cơn bão mạnh lên nhanh chóng. Bão số 9 từng đạt cấp 17; bão số 10 gây gió mạnh cấp 12–14 tại Nghệ An và cấp 10–11 ở Quảng Trị.

Trung bộ từ tháng 10 đến nay liên tiếp xuất hiện các đợt mưa lớn 150–400 mm, nhiều nơi lên đến 500–600 mm. Sau nhiều đợt mưa liên tục, đất đá bão hòa nước, dễ gây lũ quét và trượt lở đất tại Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Quảng Ngãi, Kon Tum, Lâm Đồng…

Khu vực miền núi có địa hình dốc, đất phong hóa mạnh, lại liên tục chịu tác động của bão số 1, 3, 5, 10, 11 và 13 nên nguy cơ thiên tai tăng cao.

Thống kê 30 năm cho thấy số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng tăng nhẹ, khoảng 10 cơn mỗi thập kỷ. Mức tăng không lớn nhưng ổn định, phù hợp với bối cảnh khí hậu ấm lên.

Dù chưa thể khẳng định việc bước vào “chu kỳ cực đoan mới”, nhưng trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay, các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão mạnh, mưa cực đoan sẽ tiếp tục gia tăng.

Ngành khí tượng đã có nhiều tiến bộ trong dự báo, tuy nhiên dự báo định lượng mưa - đặc biệt là mưa lớn cục bộ ở miền núi - vẫn là bài toán khó ngay cả với các nước phát triển.

Địa hình phức tạp, mạng lưới quan trắc chưa đồng bộ, thiếu dữ liệu vùng sâu vùng xa là nguyên nhân khiến cảnh báo đôi khi chậm trễ. Cơ quan khí tượng cho rằng cần tiếp tục đầu tư hệ thống quan trắc, nâng cấp mô hình dự báo và tăng cường cảnh báo sớm để giảm rủi ro thiên tai.

PV