Từ lợi thế nguồn cung đến cuộc đua chất lượng: Dừa Việt tìm dư địa tăng trưởng tại Đài Loan (Trung Quốc)

Từ lợi thế thị phần đến áp lực nâng chuẩn chuỗi cung ứng

Đài Loan (Trung Quốc) nhiều năm qua là thị trường có nhu cầu ổn định đối với dừa tươi nhờ ngành chế biến thực phẩm, đồ uống và bán lẻ phát triển, trong khi nguồn nguyên liệu trong nước hạn chế. Điều này giúp Việt Nam cùng Thái Lan trở thành hai nguồn cung gần như duy nhất đối với mặt hàng dừa tươi mã HS 080112.

Theo số liệu của Cơ quan Quản lý Ngoại thương Đài Loan (TITA), năm 2025, thị trường này nhập khẩu 3.925 tấn dừa, trị giá 2,4 triệu USD, tăng 26,8% so với năm trước. Việt Nam xuất khẩu khoảng 3.003 tấn, đạt 1,75 triệu USD, chiếm 76,5% thị phần, tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp lớn nhất.

Sang 5 tháng đầu năm 2026, vị thế của dừa Việt tiếp tục được củng cố khi chiếm 81,9% thị phần, với sản lượng 242.078 kg, kim ngạch 96.498 USD, tăng 16,2% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là áp lực cạnh tranh đang thay đổi. Thị trường không còn chỉ đánh giá doanh nghiệp dựa trên khả năng cung ứng, mà chuyển sang xem xét năng lực kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi từ vùng nguyên liệu đến khâu phân phối.

Một yếu tố khác tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu là cơ chế hạn ngạch thuế quan mà Đài Loan (Trung Quốc) áp dụng đối với mặt hàng dừa sau khi gia nhập WTO. Mỗi năm, khoảng 10.000 tấn được hưởng mức thuế ưu đãi, trong khi lượng vượt hạn ngạch phải chịu mức thuế lên tới 120%. Điều này khiến việc tiếp cận quota nhập khẩu trở thành lợi thế lớn của các doanh nghiệp sở hữu hệ thống logistics, kho lạnh và mạng lưới phân phối bài bản.

Kết quả đấu giá hạn ngạch năm 2026 cho thấy hơn 9.365 tấn quota đã được phân bổ cho 19 doanh nghiệp, chủ yếu là các nhà nhập khẩu có nhiều kinh nghiệm và năng lực chuỗi cung ứng mạnh. Điều đó cũng đồng nghĩa doanh nghiệp Việt muốn mở rộng thị phần cần xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn với những đầu mối nhập khẩu này thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá bán.

Giá trị gia tăng sẽ quyết định dư địa tăng trưởng

Nếu trước đây lợi thế của dừa Việt chủ yếu đến từ nguồn nguyên liệu dồi dào và khoảng cách địa lý gần, thì trong giai đoạn hiện nay, yếu tố quyết định lại nằm ở khả năng nâng cấp chất lượng sản phẩm.

Theo quy định hiện hành, mọi lô dừa tươi nhập khẩu vào Đài Loan (Trung Quốc) đều phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về kiểm dịch thực vật, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào mã số vùng trồng, quy trình canh tác, sơ chế và bảo quản sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, logistics lạnh đang trở thành mắt xích quan trọng của chuỗi giá trị. Dừa tươi có thời gian bảo quản không dài nên chỉ cần nhiệt độ hoặc độ ẩm trong quá trình vận chuyển không được kiểm soát phù hợp, chất lượng sản phẩm sẽ giảm đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán cũng như uy tín của doanh nghiệp.

Một xu hướng đáng chú ý khác là nhu cầu tiêu dùng tại Đài Loan (Trung Quốc) đang chuyển dịch sang các sản phẩm tự nhiên và tiện lợi. Thay vì chỉ nhập khẩu dừa nguyên trái, nhiều doanh nghiệp phân phối đang mở rộng danh mục với dừa gọt sẵn, dừa hút chân không, nước dừa đóng hộp, cơm dừa chế biến, dầu dừa nguyên chất và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Đây được xem là dư địa mới cho ngành dừa Việt, nhất là khi Việt Nam đã hình thành hệ thống doanh nghiệp chế biến tương đối hoàn chỉnh và có khả năng đáp ứng nhiều phân khúc tiêu dùng khác nhau.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và năng lực logistics, dư địa tăng trưởng của dừa Việt tại Đài Loan (Trung Quốc) sẽ không chỉ đến từ việc bán nhiều hơn mà từ việc bán những sản phẩm có giá trị cao hơn. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, chuỗi lạnh được đầu tư đồng bộ và tỷ trọng sản phẩm chế biến tiếp tục gia tăng, dừa Việt sẽ có thêm cơ hội củng cố vị thế tại thị trường này, đồng thời tạo nền tảng mở rộng sang các thị trường có tiêu chuẩn tương tự trong khu vực châu Á.

Minh Thành (t/h)