Vì sao dầu diesel tăng giá đáng lo hơn xăng?

Trong khi thị trường quốc tế tập trung vào diễn biến tăng mạnh của giá xăng do nguồn cung năng lượng bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, nhiều phân tích cho thấy dầu diesel mới là yếu tố có khả năng gây ra tác động sâu rộng và bền vững hơn đối với nền kinh tế Mỹ cũng như toàn cầu.

Dầu diesel là loại nhiên liệu giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng hiện đại, từ vận tải hàng hóa, logistics đến sản xuất công nghiệp. Tại Mỹ, sự gia tăng mạnh của giá diesel đang trực tiếp đẩy chi phí vận hành của doanh nghiệp lên cao. Một ví dụ điển hình cho thấy chi phí nhiên liệu hàng tháng của một doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực vận chuyển và chế biến gỗ đã tăng từ khoảng 6.800 USD lên tới 11.000 USD. Để bù đắp, doanh nghiệp buộc phải áp dụng phụ phí nhiên liệu, song điều này lại khiến một bộ phận khách hàng rời bỏ.

Hiệu ứng lan tỏa của việc tăng giá diesel không dừng lại ở cấp độ doanh nghiệp riêng lẻ. Các chuyên gia kinh tế nhận định, chỉ cần giá diesel tăng 10% cũng có thể khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm khoảng 0,1%. Nếu mức giá cao duy trì trong thời gian dài, lạm phát có thể bị đẩy lên thêm tới 0,4%. Đây là mức tác động đáng kể trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang nỗ lực kiểm soát áp lực giá cả.

Cơ quan điều hành chính sách tiền tệ tại Mỹ cũng đã theo dõi sát diễn biến này, khi nhiên liệu từ dầu mỏ không chỉ ảnh hưởng tới lạm phát tổng thể mà còn có tác động nhất định tới lạm phát lõi. Điều này khiến bài toán điều hành kinh tế vĩ mô trở nên phức tạp hơn, đặc biệt trong bối cảnh các yếu tố địa chính trị vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Nguyên nhân sâu xa của đà tăng giá diesel bắt nguồn từ gián đoạn nguồn cung dầu thô toàn cầu. Một trong những điểm nóng là khu vực Trung Đông, nơi tuyến vận tải năng lượng quan trọng bị ảnh hưởng, khiến giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Tuy nhiên, tác động đến diesel lại rõ rệt hơn do đặc thù sản xuất. Trong khi Mỹ có sản lượng dầu thô lớn, phần lớn là dầu nhẹ – phù hợp để sản xuất xăng – thì diesel lại cần dầu nặng, nguồn cung chủ yếu đến từ khu vực Vịnh Ba Tư.

Sự “lệch pha” này khiến giá diesel nhạy cảm hơn trước biến động nguồn cung toàn cầu. Khi nguồn dầu nặng bị gián đoạn, chi phí sản xuất diesel tăng nhanh, kéo theo giá nhiên liệu này leo thang mạnh hơn so với xăng trong một số giai đoạn.

Tác động của giá diesel cao đang lan rộng khắp chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp vận tải đã bắt đầu áp dụng phụ phí nhiên liệu hoặc điều chỉnh giá dịch vụ. Nhiều đơn vị chuyển phát lớn tại Mỹ cũng triển khai các khoản phụ phí nhằm bù đắp chi phí vận hành gia tăng. Ngay cả các dịch vụ công cũng phải cân nhắc các công cụ điều chỉnh để thích ứng với biến động giá nhiên liệu.

Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp chấp nhận giảm biên lợi nhuận để duy trì khả năng cạnh tranh, tận dụng cơ hội giành thị phần khi đối thủ tăng giá. Tuy nhiên, chiến lược này chỉ mang tính tạm thời, bởi nếu chi phí nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao, việc điều chỉnh giá bán là khó tránh khỏi.

Điều đáng lo ngại là chi phí diesel không chỉ ảnh hưởng đến ngành vận tải mà còn tác động trực tiếp đến giá của hầu hết hàng hóa thiết yếu, từ thực phẩm, nguyên vật liệu đến sản phẩm tiêu dùng. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thành sản phẩm cuối cùng cũng sẽ bị đẩy lên, tạo áp lực lạm phát lan rộng trong toàn nền kinh tế.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang phục hồi nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, sự gia tăng của giá diesel được xem là một “biến số” quan trọng. Không giống như xăng – chủ yếu ảnh hưởng đến chi tiêu cá nhân – diesel có tác động sâu rộng hơn do gắn liền với hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Nếu xu hướng giá cao tiếp tục kéo dài, áp lực lên chi phí sinh hoạt, lợi nhuận doanh nghiệp và chính sách điều hành kinh tế sẽ ngày càng gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu các nền kinh tế cần chuẩn bị các kịch bản ứng phó linh hoạt nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động năng lượng.

PV