Xuất khẩu gạo 2026: Liên kết chuỗi, nâng chất lượng để tăng giá trị

Giá giảm, chi phí tăng, áp lực dồn lên chuỗi giá trị

Chiều 24/3, tại Cần Thơ, Bộ Công Thương phối hợp UBND TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026 với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thị trường lúa gạo toàn cầu đối mặt với nhiều yếu tố bất định. Xung đột địa chính trị kéo dài, giá năng lượng biến động, chi phí logistics và vận tải biển tăng cao, cùng với việc nhiều quốc gia điều chỉnh chính sách thương mại và dự trữ lương thực đã tác động trực tiếp đến cung – cầu và giá gạo thế giới.

Trong nước, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân, nguồn cung tăng mạnh khiến giá thu mua lúa giảm so với cùng kỳ năm trước, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân và hiệu quả toàn chuỗi giá trị.

Báo cáo tại hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết: 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận tăng trưởng về sản lượng nhưng chịu áp lực giảm về giá trị.

Theo số liệu của Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/3, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD, với giá xuất khẩu bình quân 477,6 USD/tấn.

So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu tăng 2,3%, nhưng giá trị giảm 8,7%, giá bình quân giảm 10,7%. Diễn biến này phản ánh xu hướng giảm giá chung của thị trường gạo thế giới, đồng thời cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn giữa các quốc gia xuất khẩu.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào tăng mạnh đang tạo sức ép đáng kể. Giá phân bón, vật tư nông nghiệp tăng khoảng 15–20%, chi phí vận chuyển tăng khoảng 30%, trong khi lãi suất tín dụng ở mức cao khiến doanh nghiệp gặp khó trong thu mua, dự trữ và xuất khẩu.

Thị trường phân hóa, cạnh tranh ngày càng gay gắt

Cơ cấu thị trường xuất khẩu gạo tiếp tục có sự phân hóa rõ rệt. Philippines vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm hơn 55% tổng lượng xuất khẩu và duy trì tăng trưởng mạnh. Các thị trường như Trung Quốc, Malaysia, Australia ghi nhận tín hiệu tích cực, trong khi một số thị trường châu Phi lại sụt giảm đáng kể.

Theo đánh giá tại hội nghị, nhu cầu gạo toàn cầu trong thời gian tới vẫn ở mức cao, nhưng xu hướng phân hóa ngày càng rõ nét, phụ thuộc vào chính sách nhập khẩu, dự trữ lương thực và điều kiện kinh tế của từng quốc gia.

Từ góc độ địa phương, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, cho biết ngành lúa gạo đang phải đối mặt với “cơn gió ngược” từ thị trường quốc tế, đặc biệt khi một số quốc gia điều chỉnh chính sách nhập khẩu.

Ông nhấn mạnh: “Cần chuyển từ tư duy ‘bán cái mình có’ sang ‘bán cái thị trường cần’ để thích ứng với biến động”.

Thúc đẩy mô hình sản xuất tiên tiến

Trước những thách thức trên, hội nghị tập trung thảo luận các giải pháp mang tính căn cơ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo.

Một trong những định hướng quan trọng là thúc đẩy liên kết chuỗi từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Hiện nay, thành phố Cần Thơ có 35 doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu gạo trực tiếp, cùng hệ thống kho bãi, nhà máy chế biến tương đối hiện đại. Thành phố đang đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu, khuyến khích doanh nghiệp ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, hướng tới hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Song song đó, việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh của Chính phủ đang được thúc đẩy. Các mô hình sản xuất tiên tiến góp phần giảm chi phí, tăng lợi nhuận và nâng cao giá trị hạt gạo.

Một điểm mới đáng chú ý là việc công bố hệ thống phần mềm báo cáo phục vụ quản lý xuất khẩu gạo. Công cụ này được kỳ vọng giúp nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục và giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Lương thực Phương Đông, cho rằng cần theo sát biến động giá dầu và chi phí vận tải để có giải pháp điều hành kịp thời, đồng thời minh bạch hóa tiêu chí đánh giá doanh nghiệp xuất khẩu nhằm tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

Chủ động điều hành, mở rộng thị trường xuất khẩu

Các kiến nghị tại hội nghị tập trung vào việc xây dựng cơ chế thu mua tạm trữ đủ mạnh, hỗ trợ lãi suất ưu đãi, mở rộng hạn mức tín dụng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại.

Bên cạnh đó, cần kiểm soát hợp lý gạo nhập khẩu để bảo vệ sản xuất trong nước nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ các cam kết quốc tế.

Dự báo trong thời gian tới, nhu cầu gạo thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao nhưng sẽ phân hóa mạnh giữa các thị trường. Do đó, việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và điều hành xuất khẩu linh hoạt là yêu cầu cấp thiết.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh, năm 2026, xuất khẩu gạo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức từ biến động thị trường toàn cầu và cạnh tranh gia tăng.

Thứ trưởng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chuyển từ trạng thái “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Đồng thời, công tác điều hành cần bám sát diễn biến thực tế, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và phản ứng chính sách kịp thời, không để rơi vào thế bị động.

Việc điều hành xuất khẩu phải bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tiêu thụ lúa gạo hàng hóa, ổn định giá trong nước và giữ vững an ninh lương thực quốc gia.

Thứ trưởng cũng yêu cầu Sở Công Thương các địa phương nắm chắc tình hình sản xuất, thu mua, kịp thời xử lý các hiện tượng đầu cơ, găm hàng; đồng thời phát huy vai trò “tai mắt” tại cơ sở để tổng hợp khó khăn, kiến nghị chính sách kịp thời.

Về dài hạn, ngành lúa gạo cần tiếp tục tái cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, xuất khẩu gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao giá trị. Với các giải pháp đồng bộ từ sản xuất đến thị trường, cùng sự chủ động trong điều hành, ngành lúa gạo hướng tới mục tiêu củng cố vị thế và phát triển bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo Chinhphu.vn