Châu Á kích hoạt loạt giải pháp ứng phó trước khủng hoảng dầu lan rộng

Châu Á đối mặt cú sốc nguồn cung chưa từng có

Cuộc xung đột tại Iran từ cuối tháng 2/2026 đã làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu. Đáng chú ý, khu vực châu Á chịu tác động trực tiếp nhất khi hơn 80% lượng dầu đi qua tuyến này.

Việc eo biển gần như bị phong tỏa đã khiến dòng chảy dầu thô toàn cầu bị “thắt nghẽn”, đẩy giá năng lượng tăng cao và làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung trên diện rộng. Trong bối cảnh đó, các quốc gia châu Á buộc phải kích hoạt hàng loạt kịch bản ứng phó khẩn cấp.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã thống nhất xả khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm giảm áp lực thị trường, đồng thời khuyến nghị các biện pháp tiết giảm nhu cầu như làm việc từ xa, hạn chế đi lại và tiết kiệm năng lượng.

Tại Hàn Quốc, Chính phủ phát động chiến dịch toàn dân tiết kiệm năng lượng, đồng thời cân nhắc áp dụng làm việc từ xa. Nước này cũng xây dựng gói ngân sách bổ sung khoảng 25.000 tỷ won nhằm hỗ trợ nền kinh tế, trong bối cảnh đồng nội tệ mất giá và thị trường chứng khoán sụt giảm. Đáng chú ý, Hàn Quốc phụ thuộc tới 70% dầu nhập khẩu từ Trung Đông, khiến mức độ tổn thương càng lớn.

Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia, cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng. Quốc gia này hiện phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông, với dự trữ chỉ khoảng 45 ngày. Chính phủ đã kích hoạt hàng loạt biện pháp như kiểm soát giá, hỗ trợ vận tải và đảm bảo cung ứng các mặt hàng thiết yếu.

Trong khi đó, Thái Lan yêu cầu giảm nhiệt độ điều hòa, hạn chế công tác nước ngoài và khuyến khích làm việc tại nhà; Singapore kêu gọi sử dụng thiết bị tiết kiệm điện; Sri Lanka thậm chí áp dụng nghỉ lễ hàng tuần để tiết giảm tiêu thụ nhiên liệu; Pakistan đóng cửa trường học và tăng cường làm việc từ xa.

Australia ghi nhận hơn 600 cây xăng thiếu hụt nhiên liệu cục bộ do nhu cầu tăng vọt và tâm lý tích trữ. Chính phủ nước này đã nới lỏng tiêu chuẩn nhiên liệu, mở rộng nguồn nhập khẩu và tăng cường chế tài với hành vi thao túng giá.

Đa dạng hóa nguồn cung, tái định hình thị trường dầu

Trước những gián đoạn nghiêm trọng của nguồn cung dầu từ Trung Đông, các nền kinh tế châu Á buộc phải tăng tốc tái cấu trúc nguồn nhập khẩu, chủ động mở rộng và đa dạng hóa các kênh cung ứng năng lượng nhằm giảm thiểu rủi ro và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động mạnh.

Ấn Độ tăng tốc nhập khẩu dầu từ Nga và Venezuela, tận dụng các cơ chế linh hoạt từ phía Mỹ cho phép tiếp nhận các lô hàng đã vận chuyển trước thời điểm siết chặt. Khối lượng mua dầu Nga tăng mạnh, với mức giá cao hơn Brent từ 5-15 USD/thùng, phản ánh áp lực cạnh tranh nguồn cung.

Đồng thời, Nga đang hưởng lợi lớn từ nhu cầu gia tăng và giá dầu cao, với doanh thu xuất khẩu đạt mức cao nhất kể từ năm 2022.

Xu hướng đa dạng hóa nguồn cung không chỉ giúp các nước giảm phụ thuộc vào Trung Đông mà còn tái định hình lại dòng chảy thương mại dầu mỏ toàn cầu trong trung và dài hạn.

Khác với giai đoạn đại dịch COVID-19, khi các nền kinh tế nới lỏng tiền tệ để kích thích tăng trưởng, hiện nay các ngân hàng trung ương lại đứng trước lựa chọn khó khăn.

Giá dầu tăng đẩy lạm phát lên cao, buộc nhiều quốc gia phải tính đến việc tăng lãi suất, trong khi tăng trưởng kinh tế có nguy cơ suy giảm do chi phí đầu vào tăng mạnh.

Australia đã hai lần nâng lãi suất trong năm nay, trong khi Nhật Bản và nhiều nền kinh tế phát triển cũng được dự báo sẽ sớm thắt chặt chính sách tiền tệ. Áp lực này càng lớn đối với các nền kinh tế châu Á khi đồng nội tệ suy yếu so với USD.

Các chuyên gia nhận định, đây là “bài toán chính sách kinh điển” khi giá dầu tăng: kiểm soát lạm phát hay bảo vệ tăng trưởng. Việc lựa chọn chính sách phụ thuộc vào mức độ kéo dài của cú sốc năng lượng và kỳ vọng lạm phát trong nền kinh tế.

Diễn biến căng thẳng tại Trung Đông được dự báo còn kéo dài, đồng nghĩa với việc thị trường dầu mỏ toàn cầu tiếp tục đối mặt với bất ổn.

Đối với châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu, khủng hoảng lần này không chỉ là thách thức ngắn hạn mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc hệ thống năng lượng, nâng cao dự trữ chiến lược và đẩy mạnh chuyển dịch sang các nguồn năng lượng thay thế.

Trước những diễn biến trên, khả năng điều hành linh hoạt, phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và bảo đảm an ninh năng lượng sẽ là yếu tố then chốt quyết định mức độ chống chịu của từng nền kinh tế trong khu vực.