Để làng nghề Việt bứt phá trong kỷ nguyên số

Thương mại điện tử: Không chỉ là bán hàng mà là kể chuyện văn hóa

Trong vài năm trở lại đây, thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đã có sự phát triển vượt bậc. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), mức tăng trưởng bình quân TMĐT khoảng 25%/năm; năm 2025, quy mô bán lẻ ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.

Đây chính là đòn bẩy quan trọng để các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, vốn giàu tính văn hóa và thân thiện với môi trường chinh phục những đối tượng khách hàng mới.

Bà Hoàng Thị Phương, đại diện Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, Hà Đông (Hà Nội) nhận định  giá trị cốt lõi của sản phẩm làng nghề nằm ở những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi món đồ. Theo bà Phương, việc đưa sản phẩm lên sàn TMĐT không đơn thuần là để tiêu thụ hàng hóa mà còn là phương thức hữu hiệu để khẳng định thương hiệu và lưu giữ giá trị truyền thống trong lòng người tiêu dùng hiện đại. Thực tế, lụa Vạn Phúc có lợi thế rất lớn khi người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thủ công có nguồn gốc minh bạch và mang đậm bản sắc dân tộc.

Tương tự, làng gốm Bát Tràng cũng đang cho thấy sự nhạy bén đáng kinh ngạc với công nghệ. Ông Đặng Đình Túc, Ban Đại diện Làng nghề gốm Giang Cao - Bát Tràng, Hà Nội chia sẻ thông tin ấn tượng: hiện có khoảng 60% cơ sở sản xuất tại đây đã sử dụng mạng xã hội để bán hàng, và 20% đã hiện diện trên các sàn lớn như Shopee, Tiki hay các nền tảng quốc tế như Amazon. Thậm chí, một số đơn vị còn tổ chức các phiên livestream xuyên biên giới để giới thiệu tinh hoa gốm Việt trực tiếp đến khách hàng toàn cầu.

Dù tiềm năng là rất lớn, nhưng để thực sự bứt phá, các làng nghề đang phải đối mặt với không ít thách thức. Bà Hoàng Thị Phương thừa nhận, sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp giá rẻ từ một số trong khu vực là vô cùng gay gắt. Nếu không xây dựng được thương hiệu mạnh và có sự bảo hộ thương hiệu trên môi trường số, sản phẩm làng nghề rất dễ bị lép vế ngay trên sân nhà.

Bên cạnh đó, kỹ năng số vẫn là một rào cản lớn đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Việc xây dựng hình ảnh sản phẩm chuyên nghiệp, tối ưu hóa dữ liệu, quản lý đơn hàng trực tuyến hay kỹ thuật livestream đòi hỏi nhân lực có trình độ chuyên môn cao, điều mà các làng nghề vốn đang thiếu hụt. Ông Đặng Đình Túc cũng nêu thực tế rằng sự liên kết nội bộ tại các làng nghề còn lỏng lẻo, hạ tầng mạng chưa đồng bộ, khiến việc hình thành các chuỗi giá trị trực tuyến trở nên khó khăn.

Vấn đề logistics cũng là một "nút thắt" đau đầu. Hàng thủ công mỹ nghệ thường cồng kềnh, dễ vỡ, dẫn đến chi phí vận chuyển tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh về giá khi xuất khẩu qua các sàn TMĐT quốc tế. Ông Phạm Như Thanh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng môi trường sản phẩm Làng nghề Việt Nam, khẳng định: "Nếu không có một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, các làng nghề sẽ mãi loay hoay ở mức độ trải nghiệm chứ chưa thể bứt phá thực sự".

Tạo giá trị từ xanh hóa đến số hóa

Để giải quyết bài toán phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng cần một cách tiếp cận bài bản hơn thay vì tư duy "làm trước - nghĩ sau". Bà Hoàng Thị Phương đề xuất xây dựng thương hiệu chung cho làng nghề trên nền tảng số, gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc và phát triển "Không gian số làng nghề" - nơi tích hợp gian hàng ảo, bản đồ du lịch và các video quy trình sản xuất.

Trong tương lai, phát triển làng nghề gắn với kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là hướng đi tất yếu. Để làm được điều đó, cần sự đồng lòng của "4 nhà": Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông (nghệ nhân), nhằm đưa nguồn lực đầu tư đúng hướng, giúp chính sách sớm đi vào cuộc sống và mang lại lợi ích thiết thực cho khu vực nông thôn.

Việc chuyển dịch từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp" không chỉ là một khẩu hiệu mà là bước đi chiến lược, quyết định tương lai bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới.

Cốt lõi của sự thay đổi này chính là việc tích hợp đa giá trị vào mỗi sản phẩm nông sản. Như Nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan đã nhận định, người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua một mặt hàng vật chất mà còn mua "cách tạo ra sản phẩm" và "câu chuyện văn hóa" đằng sau đó. Do đó, nông nghiệp xanh, nông nghiệp trách nhiệm phải trở thành chuẩn mực mới để sản phẩm Việt Nam có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là "chìa khóa" để hiện thực hóa tư duy kinh tế này. Việc ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các quy trình canh tác thông minh không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc minh bạch mà còn tối ưu hóa chi phí, giảm phát thải khí nhà kính theo đúng cam kết Net Zero vào năm 2050. Đồng thời, phát triển kinh tế tuần hoàn, tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp khổng lồ làm tài nguyên đầu vào sẽ giúp giảm ô nhiễm môi trường và tạo ra các chuỗi giá trị mới.

Tuy nhiên, sự chuyển mình này đòi hỏi sự thay đổi từ chính chủ thể của nền kinh tế là người nông dân. Chúng ta cần đào tạo để họ trở thành những người nông dân "chuyên nghiệp", có kỹ năng quản trị sản xuất, nắm vững khoa học kỹ thuật và nhạy bén với yêu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, vai trò nòng cốt của các doanh nghiệp và hợp tác xã kiểu mới là vô cùng quan trọng trong việc dẫn dắt chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, đặc biệt là thông qua các nền tảng thương mại điện tử để đưa nông sản và sản phẩm làng nghề vươn xa.

Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ