FTA mở “cơ hội vàng” cho hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam vươn xa

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), 8 tháng đầu năm 2025, nhiều nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ tiếp tục tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt hơn 11,1 tỷ USD, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm 2024; trong khi nhóm sản phẩm mây, tre, cói, thảm đạt 574 triệu USD, tăng 5,4%. Đây là tín hiệu khả quan, cho thấy ngành nghề nông thôn đang duy trì ổn định và từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu.

Hiện nay, hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam đã có mặt tại 163 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Mỹ là thị trường chủ lực, chiếm khoảng 35% kim ngạch xuất khẩu hằng năm, tiếp theo là Nhật Bản và châu Âu. Các thị trường mới nổi như Nga, Hàn Quốc, Úc, Đài Loan (Trung Quốc) cũng đang gia tăng mạnh mẽ nhu cầu nhập khẩu.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, việc Việt Nam ký kết và thực thi các FTA thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA đã giúp hàng thủ công mỹ nghệ củng cố thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng, tạo đà phát triển mạnh mẽ cho doanh nghiệp.

Tại Hà Nội – trung tâm của nhiều làng nghề nổi tiếng như Bát Tràng (gốm), Vạn Phúc (lụa), Phú Vinh (mây tre đan) hay Đồng Kỵ (gỗ mỹ nghệ) – các hiệp định FTA đang mở ra cơ hội lớn để sản phẩm truyền thống tiếp cận thị trường quốc tế. Bà Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, nhận định: “Các FTA chính là đòn bẩy giúp doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng hơn.”

Tuy nhiên, bà Vinh cũng nhấn mạnh, bên cạnh thuận lợi, doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt với nhiều thách thức về hàng rào kỹ thuật, đặc biệt là các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, lao động và phát thải. “Tham gia FTA đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy sản xuất, đảm bảo quy tắc xuất xứ, nguồn nguyên liệu sạch và sản xuất theo hướng phát triển bền vững,” bà nói.

Ông Lê Bá Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam, chia sẻ thêm rằng hiện có doanh nghiệp xuất khẩu đạt kim ngạch gần 80 triệu USD/năm, riêng ngành mây tre đạt khoảng 78 triệu USD. Tuy nhiên, để giữ vững và mở rộng thị phần, doanh nghiệp buộc phải chứng minh nguồn nguyên liệu thân thiện môi trường và giảm phát thải carbon theo đúng cam kết quốc gia về phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Khách hàng quốc tế ngày càng yêu cầu cao về tính minh bạch và kiểm soát chuỗi sản xuất – từ khâu canh tác, vận chuyển, tiêu thụ nhiên liệu cho đến sử dụng điện năng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt cần xây dựng hệ sinh thái sản xuất bền vững, đáp ứng chuẩn mực toàn cầu và thể hiện trách nhiệm xã hội trong từng sản phẩm.

Theo Sở Công Thương Hà Nội, trong thời gian tới, việc thực thi các FTA sẽ bước vào giai đoạn quan trọng, đòi hỏi doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ, đồng thời ứng dụng khoa học – công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng và bảo vệ môi trường. Thành phố sẽ đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, đăng ký thương hiệu, hội chợ triển lãm, và phát triển sàn giao dịch điện tử nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp thủ công mỹ nghệ quảng bá, mở rộng mạng lưới tiêu thụ.

Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội kiến nghị thành phố tăng nguồn lực hỗ trợ các đoàn xúc tiến thương mại quốc tế, đặc biệt là tham gia các hội chợ lớn tại Đức, Hồng Kông (Trung Quốc), Pháp, cũng như các sự kiện trong nước như Hanoi Gift Show hay Lifestyle Vietnam – được coi là “cửa ngõ” để hàng Việt tiếp cận khách hàng quốc tế.

Các chuyên gia cho rằng, để tận dụng hiệu quả lợi thế từ FTA, doanh nghiệp cần chuyển đổi mô hình sản xuất, liên kết chặt chẽ để hình thành chuỗi cung ứng mạnh, đồng thời chú trọng yếu tố “xanh” và “trách nhiệm xã hội”. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn toàn cầu, hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam không chỉ khẳng định vị thế trên bản đồ xuất khẩu, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

VT