Khi tò he “lên mạng”: Nghề truyền thống Hà Nội bước vào thời số hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhiều làng nghề truyền thống của Hà Nội đang từng bước thích ứng với xu thế mới. Nghề nặn tò he ở xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, là một trong những ví dụ tiêu biểu cho sự kết hợp giữa di sản văn hóa và công nghệ hiện đại, giúp nghề truyền thống hồi sinh mạnh mẽ.

Làng nghề tò he Phượng Dực đã có lịch sử hàng trăm năm. Từ những gánh hàng rong bán ở chợ quê, tò he dần trở thành biểu tượng văn hóa dân gian đặc sắc, gắn với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Nguyên liệu chính vẫn là bột nếp pha màu tự nhiên, nhưng ngày nay sản phẩm được cải tiến cả về kỹ thuật lẫn hình thức: màu sắc bền hơn, chi tiết tinh xảo hơn, phù hợp để trưng bày và làm quà lưu niệm.

Trước đây, nghề nặn tò he từng đối mặt với nhiều khó khăn. Việc bán hàng chủ yếu dựa vào các phiên chợ hoặc lễ hội khiến thu nhập bấp bênh, trong khi đồ chơi công nghiệp và hàng ngoại nhập ngày càng chiếm lĩnh thị trường. Khi quy định quản lý việc bán hàng rong được siết chặt, không ít nghệ nhân phải tạm nghỉ hoặc chuyển nghề khác. Nghề truyền thống dần rơi vào tình trạng mai một, chỉ còn số ít hộ gia đình kiên trì duy trì sản xuất.

Sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội những năm gần đây đã mang lại cơ hội mới cho nghề tò he. Các nghệ nhân tại Phượng Dực bắt đầu làm quen với việc mở gian hàng trực tuyến, đăng tải sản phẩm trên sàn thương mại điện tử và tận dụng nền tảng mạng xã hội để quảng bá. Nhiều người đã chuyển hướng từ bán hàng trực tiếp sang bán hàng online, tiếp cận khách hàng ở khắp các tỉnh, thành và cả ở nước ngoài.

Nhờ ứng dụng công nghệ, hình ảnh những con tò he đầy màu sắc xuất hiện thường xuyên trên TikTok, Facebook và các sàn thương mại điện tử. Việc livestream quá trình nặn tò he không chỉ thu hút hàng trăm nghìn lượt xem mà còn trở thành cách giới thiệu sinh động về văn hóa Việt. Khách hàng trong và ngoài nước có thể dễ dàng đặt mua sản phẩm, đồng thời hiểu hơn về giá trị thủ công và nghệ thuật dân gian ẩn chứa trong từng chi tiết nhỏ.

Để đáp ứng nhu cầu thị trường mới, các nghệ nhân đã cải tiến nguyên liệu, kết hợp bột nếp truyền thống với phụ gia tự nhiên để sản phẩm chắc hơn, bền màu hơn và vận chuyển xa mà không hư hỏng. Nhờ vậy, tò he có thể xuất khẩu sang nhiều quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản – nơi các sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc văn hóa luôn được ưa chuộng.

Dù vậy, nghề nặn tò he vẫn gặp nhiều thách thức. Hiện tại, xã Phượng Dực chỉ còn khoảng 10 hộ làm nghề thường xuyên, hơn 40 người khác chỉ hoạt động vào mùa lễ hội. Lực lượng kế cận còn mỏng, trong khi giới trẻ ít quan tâm đến nghề thủ công do mất nhiều thời gian học và thu nhập chưa ổn định. Việc sử dụng công nghệ số trong quảng bá, bán hàng và bảo tồn nghề vẫn cần được hỗ trợ bài bản hơn.

Các nghệ nhân địa phương mong muốn có thêm các chương trình đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ thiết kế bao bì, đăng ký thương hiệu và quảng bá sản phẩm theo hướng chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, việc xây dựng không gian trưng bày, trình diễn cố định tại các trung tâm thương mại hoặc khu du lịch cũng được xem là cần thiết để vừa giới thiệu sản phẩm, vừa tạo điều kiện truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.

Nhiều làng nghề Hà Nội khác như Bát Tràng, Quất Động hay Phú Vinh cũng đang đi theo hướng tương tự, kết hợp thương mại điện tử với du lịch trải nghiệm. Đây được xem là mô hình hiệu quả, giúp tăng doanh thu, đồng thời quảng bá văn hóa truyền thống ra thế giới.

Nhờ thương mại điện tử, doanh thu của một số hộ làm tò he tại Phượng Dực đã tăng đáng kể so với trước. Không chỉ dừng lại ở lợi ích kinh tế, việc số hóa còn giúp nghề truyền thống được bảo tồn bền vững hơn. Những video hướng dẫn nặn tò he được lưu trữ trực tuyến, trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ giáo dục văn hóa cho học sinh, đồng thời lan tỏa tinh thần sáng tạo dân gian tới cộng đồng.

Sự kết hợp giữa truyền thống và công nghệ đã mở ra hướng phát triển mới cho nghề tò he – từ một sản phẩm dân gian nhỏ bé trở thành biểu tượng văn hóa có thể vươn ra quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện về sự thích ứng của một làng nghề, mà còn là minh chứng cho khả năng chuyển mình mạnh mẽ của văn hóa Việt trong thời đại số hóa.

Khi những con tò he xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử, tại các sự kiện văn hóa và trong tay du khách quốc tế, đó không chỉ là sản phẩm thủ công – mà còn là kết tinh của lịch sử, trí tuệ và tâm hồn người Việt. Nghề nặn tò he Phượng Dực vì thế đang dần hồi sinh, vừa gìn giữ hồn cốt dân tộc, vừa khẳng định vị thế của làng nghề Việt Nam trong nền kinh tế sáng tạo toàn cầu.

VT