Loài chim có thể bay 11.000km không nghỉ đối mặt nguy cơ tuyệt chủng

Trong nỗ lực theo đuổi “mùa Hè bất tận," có một loài chim sống ven bờ biển (shorebird) mỗi năm đều thực hiện hành trình di cư khắc nghiệt từ Bắc Cực đến tận cùng Nam Mỹ rồi quay trở lại, thế nhưng “kỳ tích” này đang ngày càng trở nên nguy hiểm và đe dọa sự sống của chính sinh vật này.

Loài choắt Hudson (Hudsonian Godwit), tên khoa học Limosa haemastica, là một trong những "nhà du hành" phi thường nhất thế giới. Tuy nhiên, quần thể của chúng đã sụt giảm tới 95% trong 40 năm qua do sự cộng hưởng phức tạp của những thay đổi môi trường tại nhiều quốc gia.

Đây là một trong 42 loài được đề xuất đưa vào danh mục bảo vệ quốc tế tại Hội nghị các bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về bảo tồn các loài động vật di cư (CMS), khai mạc tại Brazil vào ngày 23/3 tới.

Những sinh vật biểu tượng như cú tuyết (từng nổi tiếng trong loạt phim Harry Potter), linh cẩu vằn và cá mập đầu búa cũng nằm trong danh sách có nguy cơ tuyệt chủng, cần được các quốc gia nơi chúng đi qua chung tay bảo tồn.

Ông Nathan Senner, nhà sinh thái học và giáo sư điểu học tại Đại học Massachusetts Amherst, người đã dành 20 năm nghiên cứu loài choắt Hudson, cho biết các loài chim di cư đang đối mặt với tình trạng "sụt giảm nhanh chóng và đầy bi kịch."

Các nhà khoa học vẫn đang nỗ lực giải mã những bí ẩn về loài chim này - sinh vật có thể bay liên tục tới 11.000 km mà không cần dừng lại để ăn, uống hay ngủ. Đó mới chỉ là một phần trong tổng hành trình 30.000 km/năm của chúng, từ vùng sinh sản ở Bắc Cực đến vùng Patagonia (Nam Mỹ), nơi chúng trải qua mùa Hè phương Nam.

Để thực hiện "hành trình vĩ đại" này, chúng cần nguồn thức ăn "cực kỳ dồi dào và ổn định" tại mỗi chặng dừng chân. Thế nhưng, sự ổn định đó đang tan vỡ.

Tại Bắc Cực, sự thay đổi thời điểm bắt đầu mùa Xuân do biến đổi khí hậu đã tạo ra sự “lệch pha” giữa lúc chim non nở và thời điểm côn trùng (nguồn thức ăn chính) dồi dào nhất.

Một trong những bài toán mà giáo sư Senner đang nghiên cứu là tại sao loài choắt này bắt đầu di cư muộn hơn 6 ngày so với một thập kỷ trước. Ông cho rằng điều gì đó "đã làm xáo trộn các tín hiệu thời gian di cư hoặc khả năng chuẩn bị nhanh chóng của chúng cho hành trình."

Tại miền Nam Chile, sự bùng nổ của các trang trại nuôi cá hồi và hàu đã dẫn đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng và sự hiện diện của con người tại các vùng bãi bồi ven biển nơi chim kiếm ăn.

Tại Mỹ, những thay đổi trong canh tác nông nghiệp đang khiến các vùng đất ngập nước nông, vốn là điểm tựa của loài choắt, trở nên khan hiếm và khó đoán định hơn. Điều này buộc chúng phải mất nhiều thời gian hơn để tìm kiếm nơi dừng chân và nạp năng lượng.

Ông Senner nhận định: "Tôi nghĩ đây là thực trạng chung của nhiều loài: chúng có thể thích nghi với một kiểu thay đổi, nhưng không thể chống chọi với quá nhiều tác động cùng một lúc."

Ông Rodrigo Agostinho, Chủ tịch cơ quan môi trường Brazil (Ibama), chia sẻ: "Biến đổi khí hậu đang gây áp lực nặng nề lên những loài vốn sinh tồn dựa vào 'chiếc đồng hồ địa chất.' Nhiều loài đang dần biến mất."

Đây là những vấn đề cốt lõi mà các bên tham gia CMS sẽ thảo luận tại vùng Pantanal giàu đa dạng sinh học của Brazil. Các quốc gia thành viên có nghĩa vụ pháp lý trong việc bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng, phục hồi môi trường sống, dỡ bỏ các rào cản di cư và hợp tác với các quốc gia nằm trên đường bay của chúng.

Tuy nhiên, một báo cáo công bố đầu tháng này cho thấy 49% các loài trong danh mục của CMS hiện có số lượng sụt giảm, tăng từ mức 44% của 2 năm trước.

Bà Amy Fraenkel, Thư ký điều hành CMS, cho biết tình trạng tồi tệ nhất rơi vào các loài chim và đặc biệt báo động đối với các loài cá - với 97% loài được liệt kê đang bị đe dọa tuyệt chủng. Bà nhấn mạnh các loài di cư là "thiết yếu cho một hệ sinh thái khỏe mạnh và một hành tinh xanh," đóng vai trò then chốt trong thụ phấn, kiểm soát dịch hại và vận chuyển chất dinh dưỡng.

Hội nghị cũng đón nhận một tín hiệu lạc quan khi đề xuất đưa loài hươu Bactrian ở Trung Á ra khỏi danh sách cần bảo vệ nghiêm ngặt nhờ sự phục hồi đáng kể về số lượng quần thể.