Mã số vùng trồng: Quản trị minh bạch nông sản Việt

Từ câu chuyện "tấm vé thông hành" cho quả thanh long

Tỉnh Lâm Đồng hiện là một trong những vùng nguyên liệu nông sản trọng điểm của cả nước với diện tích thanh long lên tới 25.800 ha, sản lượng hàng năm đạt trên 577.000 tấn. Đến nay, địa phương đã đạt tỷ lệ bao phủ mã số vùng trồng (MSVT) ấn tượng với gần 98% diện tích (tương đương 25.213 ha) được cấp 571 mã số xuất khẩu.

Tuy nhiên, thực tế quản lý vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi phần lớn diện tích (hơn 95%) vẫn do cấp xã, phường đại diện quản lý, dẫn đến khó khăn trong việc giám sát quy trình sản xuất của từng hộ nông dân nhỏ lẻ. 

Đánh giá về tầm quan trọng của việc kiểm soát này, ông Trần Đức Thiện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, khẳng định: "Việc kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói không chỉ giúp thanh long đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân theo hướng minh bạch, an toàn và bền vững".

Để minh chứng cho tinh thần nói đi đôi với làm, chỉ riêng trong năm 2025, cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng đã thực hiện giám sát 238 MSVT và 87 mã số cơ sở đóng gói (MSCSĐG). Qua đó, tỉnh đã kiên quyết thu hồi 13 MSVT và 2 MSCSĐG không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc không còn nhu cầu sử dụng. Đây là bước đi quyết liệt nhằm loại bỏ những mắt xích yếu kém trong chuỗi giá trị.

Sự thay đổi về chất trong quản lý mã số vùng trồng được cụ thể hóa bằng Nghị định 38/2026/NĐ-CP. Đây được xem là bước hoàn thiện thể chế quan trọng nhất từ trước đến nay, chuyển giao trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền địa phương trong việc "bám sát" từng vườn cây, kho bãi.

Tính đến tháng 5/2026, cả nước có 9.546 MSVT và 1.525 MSCSĐG. Tuy nhiên, áp lực duy trì chất lượng là rất lớn khi chỉ trong hơn một năm, phía Trung Quốc đã cảnh báo 403 MSVT và 240 CSĐG của Việt Nam không tuân thủ quy định.

Trước bối cảnh đó, Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng nhấn mạnh quan điểm quản trị dựa trên dữ liệu: "Truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm rút ngắn thời gian xử lý mà cốt lõi là kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn và minh bạch sản phẩm. Trong bối cảnh chuyển đổi số được đẩy mạnh, ngành nông nghiệp cần coi dữ liệu là nền tảng của quản trị hiện đại".

Thứ trưởng Võ Văn Hưng cũng chỉ rõ mô hình phát triển trong tương lai: "Phát triển nông nghiệp bền vững cần dựa trên ba trụ cột gắn kết chặt chẽ gồm quy hoạch vùng nguyên liệu, quản lý mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc".

Số hóa chuỗi giá trị: Từ vườn trồng đến cửa khẩu

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN&PTNT), cho biết hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ đã vận hành thí điểm hiệu quả với trái sầu riêng. Tính đến ngày 25/5/2026, hệ thống đã kết nối gần 18.000 cơ sở sản xuất tại 14 tỉnh, thành phố.

Hiệu quả của việc số hóa là rất rõ rệt: các lô hàng sầu riêng "luồng xanh" có thể hoàn tất quy trình từ vùng trồng đến khi thông quan chỉ trong 6 ngày. Để tăng cường sự công nhận quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã gửi công hàm cho Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) để chia sẻ thông tin về hệ thống này và các mẫu tem nhận diện điện tử.

Không chỉ dừng lại ở xuất khẩu trái tươi, định hướng tương lai là nâng cao giá trị gia tăng. Tại Lâm Đồng, mục tiêu đến năm 2030 là duy trì ổn định 25.000 ha thanh long, đạt sản lượng 750.000 tấn nhưng đi kèm với yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ.

Về lộ trình sắp tới, ông Trần Đức Thiện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng cho biết Chi cục sẽ đẩy mạnh số hóa, rà soát hồ sơ doanh nghiệp trên hệ thống CIFER của Trung Quốc và triển khai phần mềm quản lý đồng bộ. Đồng thời, tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nhà máy chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ trái tươi vào chính vụ.

Mới đây Bộ NN&MT vừa có công hàm gửi Tổng cục Hải quan nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (GACC).

Qua công hàm, Bộ NN&MT đã gửi GACC thông tin về Hệ thống truy xuất nông sản của Việt Nam và một số mẫu tem nhận diện phục vụ truy xuất nguồn gốc các sản phẩm nông sản tiêu dùng tại Việt Nam và xuất khẩu. Thời gian tới, Bộ NN&MT sẽ đánh giá hiệu quả của việc sử dụng tem nhận diện phục vụ truy xuất nguồn gốc các sản phẩm nông sản và sẽ cung cấp thông tin đến GACC. Bộ cũng mong muốn, GACC sớm phê duyệt các danh sách và hồ sơ kỹ thuật liên quan đến các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Trung Quốc.

Cuộc chuyển mình từ "cấp cho đủ" sang quản lý thực chất thông qua mã số vùng trồng đang tạo ra một diện mạo mới cho nông sản Việt: Minh bạch hơn, an toàn hơn và vững chắc hơn trên thị trường toàn cầu.

Theo Chinhphu.vn