Ngày Nước thế giới: Cấp thiết quản trị tài nguyên nước, thúc đẩy kinh tế xanh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và làn sóng chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tài nguyên nước càng khẳng định vai trò cốt lõi đối với sự sống, phát triển kinh tế-xã hội và an ninh quốc gia.

Với tầm quan trọng đó, Ngày Nước Thế giới 2026 nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết của quản trị nước hiệu quả gắn với thúc đẩy kinh tế xanh và đề cao bình đẳng giới như giải pháp bền vững, để bảo vệ "mạch nguồn" sự sống.

Nguồn nước đang chịu áp lực lớn

Theo ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Q​uản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tài nguyên nước là nền tảng thiết yếu cho sự sống, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, ô nhiễm và suy giảm nguồn nước ngày càng gia tăng, nhu cầu sử dụng liên tục tăng và phụ thuộc lớn vào nguồn nước xuyên biên giới, công tác quản lý nguồn nước đòi hỏi phải được thực hiện thống nhất ở tầm quốc gia, theo lưu vực sông; bảo đảm phân bổ công bằng, hợp lý, gắn với bảo vệ và phục hồi bền vững.

Nhìn ra thế giới, theo báo cáo của Viện Tài nguyên thế giới, hiện có khoảng 4 tỷ người phải chịu cảnh thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm. Hơn một nửa các hồ lớn toàn cầu đã suy giảm trữ lượng kể từ những năm 1990, trong khi khoảng 70% các tầng nước ngầm chính đang bị khai thác quá mức.

Không những thế, biến đổi khí hậu còn làm tình hình trên trở nên nghiêm trọng hơn khi các hiện tượng cực đoan diễn ra ngày càng phổ biến. Tổ chức Liên hợp quốc cảnh báo nếu không có giải pháp kịp thời, đến năm 2030, nhu cầu nước toàn cầu có thể vượt nguồn cung tới 40%. Hơn thế, khủng hoảng nước không chỉ dừng lại ở khía cạnh môi trường mà còn tác động sâu rộng đến kinh tế và xã hội, nhất là sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực.

Đối với Việt Nam - dù được đánh giá là quốc gia có nguồn nước tương đối dồi dào, nhưng thực tế cho thấy nguồn nước đang chịu áp lực lớn từ cả tự nhiên và con người. 60% tổng lượng nước quốc gia phụ thuộc vào nguồn nước từ nước ngoài (nguồn nước xuyên biên giới), chỉ có 40% là nội sinh.

Một vấn đề đáng lo khác là ô nhiễm nguồn nước. Thực tế tại nhiều địa phương trong thời gian qua cho thấy, phần lớn nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa được xử lý triệt để trước khi xả ra môi trường, khiến nhiều sông, kênh rạch bị suy giảm chất lượng nghiêm trọng.

Những thách thức trên cho thấy, bài toán về đảm bảo an ninh nguồn nước, cũng như bảo vệ "mạch sống" quan trọng này, không chỉ là quản lý tài nguyên, mà còn là câu chuyện về phát triển bền vững và công bằng xã hội.

“Đầu tư và nâng cao nhận thức về tài nguyên nước không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Khi mỗi người, nhất là thế hệ trẻ, hiểu rõ giá trị của nước và có trách nhiệm trong sử dụng, an ninh nguồn nước quốc gia sẽ từng bước được củng cố vững chắc,” ông Vĩnh nhấn mạnh.

Đảm bảo hài hòa lợi ích

Năm 2026, Ngày Nước Thế giới (22/3) được Liên hợp quốc phát động với chủ đề “Nước và Bình đẳng giới.” Chủ đề này nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa nước sạch, vệ sinh an toàn và bình đẳng giới, đặt phụ nữ và trẻ em gái vào trung tâm của các giải pháp quản lý tài nguyên nước.

Bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, cho biết ở nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ và trẻ em gái vẫn phải đảm nhiệm việc lấy nước, ảnh hưởng đến cơ hội học tập và phát triển.

Theo UNICEF, mỗi ngày phụ nữ và trẻ em gái trên thế giới dành khoảng 200 triệu giờ để đi lấy nước. Đây là một con số cho thấy rõ sự bất bình đẳng trong tiếp cận tài nguyên nước. Ngoài ra, khi nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, phụ nữ thường là người chịu ảnh hưởng trực tiếp. Trong khi đó, tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng nước đã tăng gấp ba lần trong hơn 50 năm qua do gia tăng dân số, phát triển nông nghiệp, công nghiệp và đô thị hóa. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý và sử dụng nước hiệu quả.

Tại Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Nguyễn Minh Khuyến cũng nhìn nhận, ở nhiều nơi, đặc biệt vùng nông thôn, miền núi, phụ nữ và trẻ em gái vẫn là những người gánh trách nhiệm tiếp cận nước, đồng thời chịu nhiều thiệt thòi khi nguồn nước khan hiếm hoặc ô nhiễm.

Vì thế, chủ đề Ngày Nước thế giới 2026 với thông điệp “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm” càng mang ý nghĩa sâu sắc. Không chỉ khẳng định quyền tiếp cận nước sạch là quyền cơ bản của con người, mà còn coi nước là cầu nối thu hẹp khoảng cách giới; đặt phụ nữ vào trung tâm của các giải pháp và thúc đẩy tiếng nói, vai trò lãnh đạo trong quản trị tài nguyên nước.

Ông Khuyến cũng lưu ý trong bối cảnh nguồn nước biến động, điều hòa và phân phối nước giữ vai trò then chốt để bảo đảm an ninh nguồn nước, hài hòa lợi ích giữa các ngành, vùng và duy trì dòng chảy cho hệ sinh thái.

Với tinh thần đó, thời gian tới, định hướng trọng tâm của ngành là tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, công cụ quản lý và tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao hiệu quả điều phối; khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo hướng bền vững, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các ngành, các địa phương và duy trì dòng chảy tối thiểu trên các lưu vực sông. Qua đó, đảm bảo thực hiện đúng theo tinh thần các nghị quyết của Đảng, nhất là Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đối với các địa phương, ông Khuyến nhấn mạnh tới giải pháp tăng cường quản lý, kiểm soát các hoạt động khai thác, sử dụng nước và xả thải vào nguồn nước; đồng thời triển khai các giải pháp khơi thông dòng chảy, nạo vét, phục hồi các dòng sông, kênh rạch và duy trì dòng chảy tối thiểu để bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm nguồn nước cho phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Khuyến cũng kêu gọi cộng đồng, mỗi người dân cần nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, không xả thải gây ô nhiễm nguồn nước và tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường nước tại địa phương.

Với doanh nghiệp, ông Khuyến cho rằng giải pháp quan trọng là thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên nước; sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, giảm thiểu lượng nước thải xả vào nguồn nước; khai thác đi đôi với bảo vệ tài nguyên nước, bảo vệ nguồn sinh thuỷ, thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước; đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn, áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn.

Theo TTX