Nhu cầu vốn xanh 700 tỷ USD: Ngân hàng kêu gọi hợp lực thị trường vốn

Ngày 15/12, tại Hội thảo “Đa dạng vốn cho phát triển bền vững”, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Trước những biến động sâu rộng về khí hậu, môi trường và kinh tế - xã hội, các mục tiêu tăng trưởng trong dài hạn buộc phải gắn với cam kết giảm phát thải và phát triển bền vững.

Theo Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều chiến lược, kế hoạch phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh, kinh tế carbon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở bài toán nguồn vốn.

Báo cáo của Bộ Tài chính chỉ ra rằng, theo kịch bản trung hòa carbon, đến năm 2050 tổng nhu cầu đầu tư dài hạn cho phát triển kinh tế xanh, bền vững của Việt Nam vào khoảng 670–700 tỷ USD. Riêng nhu cầu cho thích ứng với biến đổi khí hậu ước khoảng 368 tỷ USD, tương đương gần 6,8% GDP mỗi năm. Đây là con số rất lớn, vượt xa khả năng đáp ứng của ngân sách nhà nước cũng như một kênh vốn đơn lẻ.

Trong bối cảnh đó, hệ thống ngân hàng được xác định là một trong những trụ cột quan trọng trong huy động và phân bổ vốn cho tăng trưởng xanh. Nhận thức rõ vai trò của tín dụng xanh và tài chính bền vững, NHNN đã liên tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy các tổ chức tín dụng lồng ghép yếu tố môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, đồng thời quản lý rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu.

Về phía các ngân hàng thương mại, nhiều sản phẩm huy động vốn xanh và tín dụng xanh đã được triển khai nhằm tài trợ cho các dự án mang lại lợi ích môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy sản xuất tuần hoàn và các mô hình liên kết bền vững. Tính đến ngày 30/11, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 750.000 tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 21% mỗi năm trong giai đoạn từ 2017 đến nay, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của toàn nền kinh tế.

Dù vậy, theo lãnh đạo NHNN, quy mô tín dụng xanh hiện nay vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh trong dài hạn. Thực tế này cho thấy, nếu chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng, áp lực lên nguồn vốn trung và dài hạn sẽ ngày càng lớn. Do đó, việc đa dạng hóa nguồn lực tài chính, đặc biệt là sự tham gia của thị trường vốn và khu vực tư nhân, là yêu cầu mang tính tất yếu.

Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh, thị trường vốn, nhất là thị trường chứng khoán, cần được phát huy vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho các dự án xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững. Việc mở rộng phát hành các công cụ tài chính bền vững như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững hay cổ phiếu của các doanh nghiệp thực hành ESG được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng và phù hợp với xu thế tài chính xanh toàn cầu.

Tại hội thảo, lãnh đạo NHNN cũng nêu rõ 5 trọng tâm nhằm thúc đẩy đa dạng hóa nguồn vốn cho phát triển bền vững. Trong đó, trọng tâm đầu tiên là làm rõ điều kiện để thị trường vốn trở thành kênh huy động hiệu quả, bổ trợ cho tín dụng ngân hàng. Tiếp theo là phát triển thị trường vốn xanh, nâng cao năng lực của doanh nghiệp và nhà đầu tư trong tiếp cận, sử dụng và giám sát các dòng vốn xanh. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn tư nhân, bảo đảm tính minh bạch, an toàn và ổn định của hệ thống tài chính. Cuối cùng là tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và đối tác quốc tế trong huy động và sử dụng nguồn lực cho tăng trưởng xanh.

Theo đánh giá tại hội thảo, hiện các ngân hàng thương mại vẫn là nguồn cung vốn xanh lớn nhất, chiếm khoảng 88% tổng dư nợ tín dụng xanh. Tuy nhiên, nguồn vốn này chủ yếu được huy động thông qua phát hành trái phiếu xanh và các khoản vay quốc tế. Trong giai đoạn 2020–2025, giá trị phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam đạt hơn 1,5 tỷ USD, cho thấy dư địa phát triển của thị trường vốn xanh vẫn còn rất lớn.

Các ý kiến thống nhất rằng, để quá trình chuyển đổi xanh diễn ra hiệu quả, Việt Nam cần một hệ sinh thái tài chính bền vững với sự “hợp lực” của nhiều kênh vốn, trong đó ngân hàng giữ vai trò dẫn dắt, còn thị trường vốn là bệ đỡ quan trọng cho các mục tiêu dài hạn.

PV