Những điểm mới đáng chú ý của Luật Thương mại điện tử vừa được công bố

Sáng 6/1, Văn phòng Chính phủ tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc ban hành các luật đã được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó có Luật Thương mại điện tử (Luật TMĐT). Luật được xây dựng trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh mới với tính chất ngày càng phức tạp, đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với thực tiễn.

Theo ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, Thứ trưởng Bộ Công Thương, sự bùng nổ của các hình thức kinh doanh như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết hay nền tảng số đa chủ thể đã làm phát sinh nhiều vấn đề trong quản lý thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bên cạnh đó, công tác kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là việc định danh người bán, truy vết giao dịch và xác định trách nhiệm pháp lý. Trước thực tế đó, Luật TMĐT được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, đồng thời tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và bảo vệ lợi ích chính đáng của các chủ thể tham gia thị trường.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật TMĐT là lần đầu tiên phân loại cụ thể bốn loại hình nền tảng thương mại điện tử, bao gồm nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp, nền tảng TMĐT trung gian, mạng xã hội có hoạt động TMĐT và nền tảng TMĐT tích hợp. Việc phân loại này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xác định trách nhiệm của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ tham gia vào giao dịch.

Luật cũng bổ sung quy định riêng đối với hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết, những lĩnh vực trước đây chưa được điều chỉnh đầy đủ. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực danh tính điện tử của người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh, khiếu nại trong quá trình phát sóng, đồng thời lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người livestream không được cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của hàng hóa. Đối với tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết dẫn tới hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Luật quy định các nền tảng TMĐT nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Đối với các chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện thương mại tại Việt Nam, Luật yêu cầu thực hiện nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, qua đó bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa các chủ thể trong và ngoài nước.

Luật TMĐT cũng tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao tính minh bạch trên môi trường số. Các nền tảng TMĐT phải công khai thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi hoàn tất xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao độ tin cậy và an toàn cho giao dịch trực tuyến.

Bên cạnh đó, Luật hoàn thiện khung pháp lý đối với hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ TMĐT, bao gồm hạ tầng kỹ thuật, thanh toán, trung gian thanh toán, logistics và chứng thực hợp đồng điện tử. Các tổ chức cung cấp dịch vụ này có trách nhiệm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phối hợp với chủ quản nền tảng trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.

Quán triệt quan điểm lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, Luật TMĐT được xây dựng theo hướng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Luật tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đầu tư công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào thương mại điện tử.

Lần đầu tiên, Luật TMĐT đưa ra định hướng phát triển thương mại điện tử xanh và bền vững, khuyến khích đầu tư hạ tầng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và tối ưu hóa logistics. Đồng thời, Luật quy định các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm bảo đảm tính bao trùm, tạo điều kiện cho hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng ở vùng kinh tế – xã hội khó khăn tiếp cận và tham gia thương mại điện tử.

Luật Thương mại điện tử sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

PV