Siết quản lý an toàn thực phẩm: Cấp bách gỡ “điểm nghẽn” cơ chế

Những diễn biến gần đây liên quan đến an toàn thực phẩm một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về hiệu lực quản lý trong lĩnh vực này. Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn mắc bệnh vẫn có thể lưu thông trên thị trường, thậm chí đi vào bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn trường học, đã bộc lộ rõ những bất cập kéo dài trong hệ thống kiểm soát. Không chỉ gây lo ngại trong dư luận, sự việc còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát và hoàn thiện khung pháp lý hiện hành.

Thực tế cho thấy, các lỗ hổng trong quản lý an toàn thực phẩm không chỉ xuất hiện ở một khâu riêng lẻ mà trải dài từ sản xuất, giết mổ đến phân phối và tiêu thụ. Việc một lượng lớn thực phẩm không bảo đảm an toàn vẫn có thể “lọt lưới” cho thấy cơ chế kiểm soát hiện nay chưa đủ chặt chẽ, đặc biệt ở các khâu trung gian. Đáng chú ý, thực phẩm kém chất lượng vẫn có thể len lỏi vào các bếp ăn tập thể – nơi lẽ ra phải được kiểm soát nghiêm ngặt nhất.

Trước thực trạng này, cơ quan quản lý đã yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm, nhất là tại các bếp ăn tập thể và bếp ăn trường học. Đồng thời, việc huy động sự tham gia của phụ huynh và các tổ chức đoàn thể trong giám sát cũng được khuyến khích nhằm tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, các giải pháp này chủ yếu mang tính ứng phó trước mắt, cho thấy công tác quản lý vẫn đang thiên về xử lý hậu quả hơn là phòng ngừa rủi ro từ gốc.

Sau hơn 15 năm triển khai, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã góp phần hình thành hành lang pháp lý quan trọng. Tuy vậy, quá trình thực thi cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Một số quy định chưa đồng bộ với các luật liên quan, làm giảm hiệu quả áp dụng trong thực tế. Đặc biệt, mô hình quản lý còn phân tán giữa nhiều cơ quan, thiếu sự thống nhất, dẫn đến chồng chéo chức năng và khó xác định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Một trong những điểm yếu nổi bật là công tác hậu kiểm. Việc kiểm tra sau khi doanh nghiệp tự công bố sản phẩm còn mang tính hình thức, chưa được thực hiện thường xuyên và đồng bộ. Bên cạnh đó, chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh, thiếu các biện pháp răn đe hiệu quả như tạm dừng hoạt động hoặc thu hồi giấy phép trong những trường hợp nghiêm trọng. Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan cũng chưa được quy định rõ ràng, khiến việc xử lý sau vi phạm gặp nhiều khó khăn.

Những hạn chế này đang tạo ra khoảng trống trong quản lý, khiến thực phẩm không bảo đảm chất lượng vẫn có cơ hội lưu thông trên thị trường. Vụ việc thịt lợn bệnh vừa qua không còn là hiện tượng đơn lẻ mà phản ánh hệ quả của một hệ thống kiểm soát còn nhiều bất cập.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đang được đẩy nhanh nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Dự thảo luật mới được xây dựng theo hướng chuyển đổi tư duy quản lý, từ xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa. Theo đó, việc kiểm soát sẽ dựa trên đánh giá nguy cơ, tập trung ngăn chặn từ sớm đối với các sản phẩm có rủi ro cao.

Một điểm đáng chú ý là định hướng quản lý toàn chuỗi giá trị thực phẩm. Quy trình kiểm soát sẽ được thiết lập xuyên suốt, từ đầu vào như giống, thức ăn chăn nuôi, hóa chất, đến các khâu sản xuất, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng quản lý rời rạc, đồng thời tạo điều kiện truy xuất nguồn gốc nhanh chóng khi xảy ra sự cố.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện bộ máy quản lý cũng được đặt ra với mục tiêu phân định rõ chức năng giữa đánh giá nguy cơ và quản lý nhà nước. Giải pháp này giúp tăng tính thống nhất trong điều hành, hạn chế chồng chéo và nâng cao hiệu quả kiểm soát trên phạm vi toàn quốc.

Đối với các yếu tố đầu vào và phụ gia thực phẩm, cơ chế kiểm soát sẽ được siết chặt hơn thông qua sự kết hợp giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Các cơ sở sản xuất sẽ phải tuân thủ quy trình khai báo, lưu trữ thông tin và chịu giám sát thường xuyên. Đồng thời, hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ được tăng cường để bảo đảm khả năng phản ứng nhanh khi có sự cố.

Việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế hiện tại mà còn hướng tới xây dựng một môi trường sản xuất và kinh doanh thực phẩm minh bạch, an toàn. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tạo nền tảng cho ngành thực phẩm Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao và yêu cầu về chất lượng ngày càng khắt khe, việc gỡ bỏ các “điểm nghẽn” trong cơ chế quản lý an toàn thực phẩm không thể tiếp tục chậm trễ. Một hệ thống kiểm soát hiệu quả, đồng bộ và chủ động sẽ là yếu tố quyết định để bảo đảm niềm tin của người tiêu dùng và sự phát triển bền vững của thị trường thực phẩm.

PV