Siết quản lý bán hàng online, tăng chế tài với hành vi gian dối người tiêu dùng

Tăng định danh, xác thực người bán trên môi trường số

Bộ Công Thương đang xây dựng các quy định sửa đổi liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo hướng tăng yêu cầu định danh và xác thực điện tử đối với người bán hàng trên các nền tảng số.

Theo đó, người bán được hướng tới phải cung cấp đầy đủ những thông tin cần thiết như họ tên, mã số định danh, mã số thuế. Việc xác thực nhằm hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo, gian hàng không xác định được chủ thể, đồng thời tạo cơ sở để truy vết và giải quyết khi phát sinh tranh chấp hoặc vi phạm.

Yêu cầu tăng trách nhiệm đối với chủ thể kinh doanh trên môi trường số cũng được thể hiện trong Luật Thương mại điện tử 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo quy định, nền tảng thương mại điện tử trung gian có trách nhiệm xác thực người bán trước khi cho phép hoạt động.

Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng người bán có thể đóng tài khoản vi phạm, sau đó sử dụng tài khoản khác để tiếp tục kinh doanh.

Livestream bán hàng phải bảo đảm thông tin trung thực

Cùng với việc định danh người bán, hoạt động livestream bán hàng cũng được quản lý chặt chẽ hơn.

Trách nhiệm của người bán, người trực tiếp livestream, KOL, KOC và nền tảng được xác định cụ thể hơn. Nội dung giới thiệu hàng hóa phải bảo đảm tính trung thực, không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về công dụng, chất lượng, nguồn gốc xuất xứ, giá bán và khả năng cung ứng sản phẩm.

Người trực tiếp thực hiện livestream bán hàng cũng phải được xác thực danh tính.

Việc này đặc biệt có ý nghĩa đối với những trường hợp quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe có tác dụng như thuốc chữa bệnh, kinh doanh mỹ phẩm giả, hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc giới thiệu sản phẩm không đúng với thực tế.

Khi có dấu hiệu vi phạm, thông tin định danh cùng dữ liệu giao dịch có thể được sử dụng để xác định chủ thể kinh doanh, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và phục vụ quá trình kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng.

Bán hàng gian dối có thể bị xử lý hình sự

Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người bán hàng online vi phạm có thể bị áp dụng nhiều biện pháp xử lý khác nhau.

Trong đó, cơ quan chức năng có thể yêu cầu gỡ bỏ sản phẩm vi phạm; đình chỉ hoặc chấm dứt hoạt động của gian hàng; xử phạt vi phạm hành chính; tịch thu hàng hóa và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Đối với những hành vi nghiêm trọng, đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhất là đối với các hành vi liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả, buôn lậu hoặc lừa dối khách hàng.

Việc kinh doanh được thực hiện thông qua Facebook, TikTok, các sàn thương mại điện tử hay hình thức livestream không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của người bán.

Thực tế, công tác kiểm soát vi phạm trên môi trường thương mại điện tử đang được tăng cường. Theo Bộ Công Thương, trong 6 tháng đầu năm 2026, cơ quan chức năng đã phối hợp với các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm vi phạm.

Cơ quan quản lý cũng ghi nhận nhiều phương thức nhằm né tránh việc kiểm tra, xử lý như sử dụng đồng thời nhiều tài khoản trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội; không công khai địa chỉ kinh doanh; chuyển sang chốt đơn qua tin nhắn riêng hoặc sử dụng người nổi tiếng, người có ảnh hưởng để quảng bá, tạo niềm tin với khách hàng.

Những phương thức này gây khó khăn cho quá trình xác định chủ thể kinh doanh và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Vì vậy, định danh người bán đang trở thành một trong những nội dung trọng tâm trong quá trình hoàn thiện cơ chế quản lý thương mại điện tử.

Người tiêu dùng cần lưu giữ chứng cứ khi mua hàng online

Bên cạnh việc tăng trách nhiệm của người bán và nền tảng, người tiêu dùng cũng cần chủ động bảo vệ quyền lợi khi giao dịch trực tuyến.

Khi mua hàng, người tiêu dùng nên ưu tiên những gian hàng công khai rõ thông tin người bán, địa chỉ kinh doanh, mã số thuế, chính sách đổi trả cũng như hóa đơn, chứng từ liên quan.

Đồng thời, cần lưu giữ hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng cáo, hóa đơn, lịch sử trao đổi với người bán và các đoạn livestream liên quan. Đây có thể trở thành căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Hiện các quy định liên quan đến định danh người bán trong dự thảo sửa đổi về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vẫn đang được tiếp tục xây dựng, hoàn thiện.

Trong khi đó, Luật Thương mại điện tử 2025 và Nghị định 248/2026/NĐ-CP đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung cơ sở pháp lý cho việc quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Phương Di (t/h)