Tăng cường bảo vệ quyền lợi tiêu dùng trước nguy cơ lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo

Nhiều nền tảng lớn tăng cường kiểm soát nội dung giả mạo

Trong bối cảnh thương mại điện tử và các nền tảng số phát triển mạnh, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích cho hoạt động kinh doanh, quảng bá sản phẩm và kết nối người dùng. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó, các hình thức lừa đảo sử dụng AI, đặc biệt là công nghệ deepfake, cũng đang gia tăng với mức độ ngày càng tinh vi, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, thời gian gần đây xuất hiện nhiều trường hợp lợi dụng AI để tạo hình ảnh, video, giọng nói hoặc nội dung giả mạo với độ chân thực cao, khiến người dùng khó phân biệt thật - giả trên không gian mạng.

Một số đối tượng đã sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo người nổi tiếng, bác sĩ, chuyên gia hoặc lực lượng chức năng nhằm quảng cáo sai sự thật, bán hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc dẫn dụ người tiêu dùng tham gia các giao dịch có dấu hiệu lừa đảo.

Bên cạnh đó, nhiều nội dung quảng cáo sử dụng AI còn tạo ra hình ảnh “trước - sau”, lời chứng thực giả hoặc các buổi livestream giả mạo nhằm tạo lòng tin và tác động đến hành vi tiêu dùng.

Trước thực trạng trên, ngày 9/4/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã có văn bản gửi một số nền tảng số lớn gồm TikTok, Meta, Shopee, Lazada và Zalo nhằm đề nghị tăng cường trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số.

Theo báo cáo từ các doanh nghiệp, nhiều nền tảng đã ghi nhận sự xuất hiện của các nội dung có yếu tố giả mạo trong quá trình vận hành và đang triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật cũng như cơ chế kiểm soát nhằm phát hiện, xử lý vi phạm.

Theo TikTok, nền tảng này đang áp dụng cơ chế kiểm duyệt nội dung do AI tạo ra theo thời gian thực đối với video ngắn và livestream. Đồng thời, TikTok theo dõi tỷ lệ nội dung vi phạm để liên tục nâng cấp hệ thống quét tự động.

Trong quý I/2026, TikTok cho biết đã áp dụng biện pháp xử lý đối với khoảng 94.900 video vi phạm.

Ngoài ra, nền tảng này cũng triển khai cơ chế xác thực người dùng bằng số điện thoại hoặc email; đồng thời cung cấp công cụ để nhà sáng tạo nội dung gắn nhãn đối với nội dung được tạo bởi AI.

TikTok hiện cũng cho phép người dùng chủ động báo cáo các nội dung nghi ngờ vi phạm trực tiếp trên video hoặc livestream để nền tảng kịp thời rà soát và xử lý.

Đối với Meta – đơn vị vận hành Facebook và Instagram – doanh nghiệp cho biết đang kết hợp giữa hệ thống AI và hoạt động kiểm duyệt thủ công nhằm phát hiện, xử lý các nội dung lừa đảo hoặc sử dụng công nghệ deepfake.

Theo Meta, hệ thống AI của doanh nghiệp sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Model) để tăng khả năng nhận diện nội dung vi phạm trên quy mô lớn.

Trong giai đoạn thử nghiệm ban đầu, hệ thống này đã giúp ngăn chặn thêm khoảng 5.000 hành vi lừa đảo mỗi ngày; giảm hơn 80% số báo cáo liên quan đến giả mạo người nổi tiếng và giảm đáng kể tỷ lệ xử lý nhầm.

Meta cũng đang áp dụng cơ chế gắn nhãn “Có sử dụng AI” đối với các nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI; đồng thời yêu cầu xác thực số điện thoại đối với nhà quảng cáo tại Việt Nam nhằm tăng cường trách nhiệm và hạn chế nguy cơ phát tán nội dung lừa đảo.

Người dùng có thể phản ánh các nội dung nghi ngờ vi phạm trực tiếp trên ứng dụng hoặc thông qua Trung tâm trợ giúp của nền tảng.

Trong khi đó, Lazada cho biết đang kết hợp giữa kiểm duyệt thủ công và tự động đối với nội dung đăng bán sản phẩm, đánh giá và phản hồi của người dùng trên nền tảng.

Doanh nghiệp đã phát triển nhiều công cụ giám sát như theo dõi từ khóa, giám sát hành vi bất thường và phát hiện gian lận dựa trên các mô hình phân tích dữ liệu.

Theo Lazada, các hệ thống giám sát hoạt động liên tục nhằm kiểm soát nội dung và tài khoản trên nền tảng, đồng thời được hỗ trợ bởi đội ngũ quản lý rủi ro chuyên môn để xử lý các trường hợp phức tạp.

Nền tảng này cũng yêu cầu người bán thực hiện xác thực danh tính trước khi đăng bán sản phẩm nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Khuyến cáo người tiêu dùng nâng cao cảnh giác

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, sẽ tiếp tục theo dõi việc thực hiện các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số; đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.

Cơ quan này cũng khuyến cáo người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác khi tiếp cận các nội dung quảng cáo, livestream hoặc video giới thiệu sản phẩm trên môi trường mạng, đặc biệt là những nội dung có sử dụng hình ảnh, giọng nói được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI.

Người tiêu dùng được khuyến nghị kiểm tra kỹ thông tin về người bán, nguồn gốc hàng hóa, chính sách bảo hành, đổi trả và độ tin cậy của các đánh giá trên nền tảng trước khi giao dịch; không chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân chỉ dựa trên các quảng cáo hấp dẫn bất thường.

Bên cạnh đó, người dùng nên ưu tiên giao dịch trên các gian hàng, tài khoản đã được xác thực; đồng thời chủ động sử dụng tính năng báo cáo của nền tảng hoặc phản ánh tới cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, quảng cáo sai sự thật hoặc hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Hải Minh