Thiết lập cơ chế giám sát và vận hành chuẩn mực cho thị trường tài sản số Việt Nam

Tại đối thoại "Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư" do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) tổ chức sáng 25/3, các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng việc xây dựng sàn giao dịch chính thống là giải pháp quan trọng nhằm tăng minh bạch, giảm rủi ro pháp lý và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Sàn giao dịch chính thống giúp giảm vi phạm pháp luật

Phát biểu khai mạc, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA chia sẻ đây là diễn đàn mở để cơ quan quản lý lắng nghe thực tế, góp phần hoàn thiện các văn bản dưới luật, hướng dẫn thực thi Luật Công nghiệp Công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hoá.

Đối thoại cũng là một "sân chơi" để các sàn đã nộp đơn xin cấp phép tìm kiếm khách hàng và đối tác cung cấp dịch vụ, giải pháp. Các sàn giao dịch và những tổ chức lớn có tên tuổi trên thế giới cũng đang rất mong chờ những quyết định, thông tin và bước đi cụ thể từ phía Việt Nam để có thể tham gia vào thị trường quy mô hơn 200 tỷ USD này.

Từ thực tế đấu tranh với các tội phạm liên quan đến tài sản mã hoá, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết sự thiếu hụt về quy định pháp lý khiến quá trình điều tra không chỉ gặp khó ở giai đoạn truy vết mà ngay cả khi đã tìm ra manh mối cũng rất khó xử lý do các dòng tiền đều chuyển qua các sàn nước ngoài.

"Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp luật, giúp tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF," ông Bách nhấn mạnh.

Thị trường tài sản mã hoá minh bạch cần sự tham gia của tất cả các bên. Đại tá Hoàng Ngọc Bách cũng khuyến nghị nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng. Các sàn giao dịch cần xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ ngay từ danh tính người dùng, giám sát giao dịch bất thường và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với lực lượng thực thi. Cơ quan quản lý cần kiện toàn quy định pháp lý về quản lý giao dịch, chủ động phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để trục lợi.

Kinh nghiệm vận hành sàn giao dịch tài sản số

Trong phần đối thoại công tư về thí điểm tài sản mã hoá, vấn đề giám sát sau cấp phép được đặt ra một cách trực diện. Ông Tô Trần Hoà - Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, Ban quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm chất lượng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

"Đây là thị trường mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cơ quan quản lý tiếp cận theo hướng thận trọng, từng bước. Giai đoạn đầu chỉ nhà đầu tư có sẵn tài sản mã hóa trên sàn quốc tế mới được giao dịch tại sàn Việt Nam. Nhiệm vụ phụ trọng tâm trong thời gian tới sẽ là các chương trình phổ cập kiến thức với nhà đầu tư do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng các đơn vị như Bộ Công an, Ngân hàng nhà nước, VBA," ông Tô Trần Hoà nhấn mạnh.

Một trong những nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản khách hàng khỏi tài sản của sàn. Đây được xem là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động. Song song với đó, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó với rủi ro thị trường, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong những tình huống bất thường.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Thành - Nhà sáng lập Verichains, cho rằng yêu cầu an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với sàn tài sản mã hoá cao hơn so với thông thường (sàn chứng khoán hiện đang yêu cầu cấp độ 3) là cần thiết. An toàn hệ thống không chỉ dừng ở việc đạt chứng nhận, mà là một quá trình vận hành liên tục, đòi hỏi khả năng giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố.

Rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ở chính hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn. Theo ông Thành, đây là những khu vực nhạy cảm, nơi tài sản dịch chuyển và thường trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tinh vi.

Một trong các ứng cử viên sàn thí điểm, bà Đoàn Mai Hạnh - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hoá Techcom (TCEX) chia sẻ thách thức lớn nhất trong giai đoạn chuẩn bị không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở yếu tố con người.

"Thị trường hiện thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi để đảm bảo vận hành an toàn và tuân thủ. TCEX hiện đang tích cực xây dựng một hệ thống nhân sự lõi lên tới hơn 50 người. Chúng tôi cũng đã chủ động làm chủ công nghệ sàn sau nhiều năm nghiên cứu; hoàn thiện quy trình vận hành, kiểm thử nội bộ và sẵn sàng triển khai ngay khi khung pháp lý cho phép," bà Hạnh cho biết.

Trên thế giới ghi nhận nhiều mô hình thành công về sàn giao dịch tài sản mã hóa. Bà Lê Vũ Hương Quỳnh - Giám đốc Phát triển khu vực APAC, Tập đoàn Tài chính Công nghệ Tether dẫn ví dụ về sàn PDAX của Philippines. Ngoài cung cấp giao dịch tài sản mã hóa (ví, tạo lập thanh khoản, chuyển đổi giao dịch ngoại tệ, cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá…), sàn này còn thu hút nhà đầu tư quốc tế khi tham gia cung cấp dịch vụ về kiều hối lên tới khoảng 40 tỷ USD mỗi năm.

Trong khi đó, ông Hoàng Quảng Minh, chuyên gia Marketing Web3 cho rằng các sàn Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của các đơn vị đi trước nhưng không cần phải trở thành phiên bản của các nền tảng toàn cầu. "Các sàn nội địa cần định vị mình là lựa chọn phù hợp nhất với người dùng trong nước, tận dụng lợi thế am hiểu thị trường, khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng và hành lang pháp lý tại Việt Nam," ông Minh nhấn mạnh.