Thương mại điện tử tăng trưởng hai chữ số, quyết liệt truy vết hàng giả online

Thương mại điện tử tăng trưởng mạnh, mua sắm online trở thành kênh tiêu dùng chủ lực

Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), năm 2025 tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng của thương mại điện tử Việt Nam. Quy mô thị trường vượt 31 tỷ USD, tăng gấp đôi so với năm 2020, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, đồng thời đóng góp gần hai phần ba giá trị của nền kinh tế số.

Việt Nam duy trì vị trí trong Top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới, đạt mức 20–25% mỗi năm, đồng thời đứng thứ 3 ASEAN về quy mô thị trường, sau Indonesia và Thái Lan. Mua sắm trực tuyến không còn là xu hướng mới mà đã trở thành kênh tiêu dùng phổ biến của người dân.

Thống kê cho thấy năm 2025 có hơn 60 triệu người Việt Nam mua hàng online, tăng gấp đôi so với năm 2020. Mức chi tiêu bình quân đạt khoảng 400 USD/người/năm, phản ánh sự dịch chuyển rõ nét trong hành vi tiêu dùng. Trong đó, mua sắm qua thiết bị di động chiếm tới 73% tổng số giao dịch, còn bán hàng qua mạng xã hội và livestream tiếp tục bùng nổ, trở thành kênh phân phối quan trọng.

Chia sẻ tại tọa đàm “Chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử” tổ chức ngày 18/12, ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cho biết doanh số từ sàn Shopee hiện đạt khoảng 600–700 tỷ đồng mỗi ngày. TikTok Shop cũng không kém cạnh khi đạt khoảng hai phần ba doanh số của Shopee. Tính chung hai nền tảng này, mỗi ngày người Việt chi gần 1.000 tỷ đồng cho mua sắm trực tuyến.

Tuy nhiên, theo ông Thành, trong môi trường giao dịch trực tuyến, người tiêu dùng đang là nhóm dễ chịu tác động và chịu thiệt hại lớn nhất. Các rủi ro như mất tiền, bị lừa đảo, mua phải hàng kém chất lượng hay bị xâm phạm tài sản hoàn toàn có thể xảy ra nếu thông tin người bán và sản phẩm không được kiểm soát chặt chẽ.

Thực tế cho thấy, trong khi thương mại điện tử mang lại doanh thu lớn cho các nền tảng và doanh nghiệp, thì đây cũng đang trở thành kênh tiêu thụ hàng giả, hàng lậu và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với quy mô ngày càng lớn.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử năm 2025 tiếp tục gia tăng và diễn biến phức tạp. Từ việc theo dõi các tài khoản bán hàng online, lực lượng chức năng đã phát hiện và triệt phá nhiều kho hàng và đường dây vi phạm lớn trên cả nước.

Cụ thể, tại Hà Nội, cơ quan chức năng thu giữ 35.000 sản phẩm quần áo giả mạo nhãn hiệu; tại Cao Bằng phát hiện 123.000 kg nguyên liệu thuốc lá nhập lậu; hàng loạt cơ sở kinh doanh thời trang tại Sài Gòn Square bị kiểm tra; kho sữa nhập lậu tại khu vực Bạch Mai (Hà Nội) bị phát hiện; hơn 100 tấn vải cuộn không rõ nguồn gốc tại Công ty TNHH Trường Vinh Vina bị thu giữ; cùng hàng nghìn viên An cung Ngưu Hoàng Nam Dương tại Quảng Ninh.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết tỷ lệ xử phạt vi phạm hành chính trong môi trường thương mại điện tử hiện vẫn còn thấp so với thực tế phát sinh, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh vi phạm ngày càng gia tăng. Năm 2026, lực lượng quản lý thị trường sẽ tiếp tục triển khai kiểm tra, kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các nhóm hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Luật Thương mại điện tử mới siết trách nhiệm sàn, tăng khả năng truy vết hàng giả

Đánh giá về khung pháp lý mới, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật An Hoàng Gia (Đoàn luật sư TP Hà Nội), cho rằng Luật Thương mại điện tử được Quốc hội thông qua ngày 10/12 và có hiệu lực từ 1/7/2026 là bước thay đổi rất căn bản đối với thị trường thương mại điện tử Việt Nam.

Theo luật sư Hải, điểm mới quan trọng của luật là quy định bắt buộc định danh người bán và người livestream bằng VNeID hoặc định danh điện tử hợp lệ. Quy định này giúp cơ quan quản lý biết rõ ai đang bán hàng, ai đang quảng cáo sản phẩm, từ đó nâng cao khả năng truy vết và xử lý các hành vi kinh doanh hàng giả, hàng nhái và vi phạm sở hữu trí tuệ. Tình trạng sử dụng tài khoản ảo để trốn tránh trách nhiệm sẽ từng bước được chấm dứt.

Luật cũng xác định rõ và chặt chẽ hơn trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử. Trước đây, nhiều nền tảng tự coi mình chỉ là “trung gian”, không trực tiếp bán hàng nên né tránh trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, Luật Thương mại điện tử mới đã xóa bỏ cách hiểu này, yêu cầu các sàn phải xác thực người bán, lưu trữ thông tin giao dịch và cung cấp cho cơ quan chức năng khi được yêu cầu.

Bên cạnh đó, các nền tảng phải kiểm soát nội dung rao bán, chủ động ngăn chặn hàng giả, quảng cáo sai sự thật, phối hợp xử lý vi phạm và gỡ bỏ nội dung khi có dấu hiệu trái pháp luật. Luật cũng yêu cầu sàn thương mại điện tử xây dựng quy trình bảo vệ người tiêu dùng, bao gồm tiếp nhận khiếu nại, hoàn tiền và giải quyết tranh chấp minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn trên thị trường.

Đáng chú ý, Luật Thương mại điện tử mới siết chặt quản lý đối với các nền tảng nước ngoài thông qua quy định về ký quỹ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng. Theo luật sư Nguyễn Thanh Hải, đây là thông điệp rõ ràng rằng các nền tảng kinh doanh tại Việt Nam, dù trong hay ngoài nước, đều phải tuân thủ pháp luật Việt Nam và có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người dùng.

Song song với việc tăng cường quản lý, thương mại điện tử xuyên biên giới tiếp tục được xác định là trụ cột chiến lược trong giai đoạn phát triển tới. Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2026–2030 được xem là thời điểm then chốt để Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử của khu vực.

Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2025, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cho biết năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng về thể chế với việc ban hành Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030 và Luật Thương mại điện tử. Hai văn bản này tạo lập khuôn khổ pháp lý và chính sách quan trọng, thúc đẩy thương mại điện tử phát triển minh bạch, an toàn và bền vững hơn.

Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi cho phép tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, rút ngắn chuỗi trung gian và giảm chi phí so với xuất khẩu truyền thống.

VT