Tìm chỗ đứng cho thương hiệu sản phẩm làng nghề Việt Nam

Hầu hết sản phẩm làng nghề đang gặp phải nhiều khó khăn, có sản phẩm xuất khẩu ra được một số thị trường nước ngoài nhưng còn rất nhỏ lẻ, phải mang thương hiệu nước ngoài, rất ít sản phẩm có thưlơng hiệu mang tầm quốc gia và quốc tế. Một trong những nguyên nhân chính là vấn đề xây dựng và phát triển thương hiệu chưa được quan tâm.

Thực trạng xây dựng và phát triển thương hiệu làng nghề

Thứ nhất, mặc dù thương hiệu có vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển nhưng thực tế tại nhiều làng nghề hiện nay thì phần lớn các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh chưa ý thức được.

Nhiều người cho rằng các làng nghề đã có truyền thống nên sẽ có người biết đến sản phẩm của mình nên việc xây dựng thương hiệu là thừa. Nhiều địa phương hiện chưa chú trọng, chưa có cơ chế, chính sách phù hợp để xây dựng, bảo vệ và phát triển thương hiệu sản phẩm của làng nghề; người dân chưa có kỹ năng khai thác giá trị từ sản phẩm làng nghề, từ du lịch làng nghề, cơ sở hạ tầng cũng như nguồn nhân lực du lịch tại các làng nghề còn thiếu và yếu.

Thứ hai, đầu tư tài chính, nhân sự cho hoạt động xây dựng và phát triển thương hiệu còn nhiều hạn chế.

Đây là tình trạng chung trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện tại. Đặc biệt với các cơ sở sản xuất kinh doanh tại các làng nghề phần lớn là các cơ sở nhỏ, hộ gia đình hoạt động manh mún, thiếu sự gắn kết nên gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn cũng như nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về quản trị thương hiệu.

Hầu hết các làng nghề, các doanh nghiệp trong làng chưa có bộ phận chuyên trách về thương hiệu, không có kế hoạch dài hạn, thiếu đầu mối liên kết, phối hợp với tập thể. Phần lớn đều không chú trọng đến vấn đề đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, thương hiệu.

Tình trạng hàng giả, sao chép đã và đang xảy ra nhưng các làng nghề và các doanh nghiệp làng nghề vẫn chưa có biện pháp xử lý, phòng chống hiệu quả. Bên cạnh đó, chế độ đãi ngộ của các cơ sở lại chưa thỏa đáng dẫn đến nhiều người, nhiều chuyên gia giỏi về thương hiệu không mặn mà với họ.

Ngoài ra, phần lớn các cơ sở tại làng nghề còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển sản xuất, kinh doanh: nguyên liệu, mẫu mã sản phẩm, lao động, vốn, công nghệ, thị trường…

Thứ ba, nhiều làng nghề chưa xây dựng và triển khai hệ thống nhận diện thương hiệu, chưa đăng ký bảo bộ nhãn hiệu dẫn đến sản phẩm không được đăng ký tên của chính cơ sở sản xuất mà phải mượn thương hiệu, bao bì của đơn vị khác khi xuất khẩu ra thị trường nước ngoài.

Việc đặt tên thương hiệu hay thiết kế các thành tố khác của thương hiệu như logo, slogan,… chưa được quan tâm, chỉ đơn thuần là những cái tên chung chung hoặc gắn với tên gọi của làng nghề.

Thứ tư, hoạt động quảng bá thương hiệu còn manh mún, thiếu bài bản. Các hoạt động diễn ra một cách tự phát, không có kế hoạch lâu dài dẫn đến hiệu quả không cao.

Việc quảng bá thương hiệu mới chỉ được quan tâm thực hiện bởi chủ yếu là các cơ sở có hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, có tiềm lực tài chính. Hàng năm, có rất nhiều hội chợ triển lãm, thương mại được tổ chức nhưng các sản phẩm làng nghề tham gia còn rất ít, gian hàng thiết kế sơ sài, không bắt mắt, thiếu sự chuẩn bị nên không hấp dẫn được khách hàng, bạn hàng.

Giải pháp xây dựng và phát triển thương hiệu làng nghề

Về định hướng, phát triển thương hiệu làng nghề rất cần sự hỗ trợ, cộng hưởng từ thương hiệu của làng nghề và thương hiệu của bản thân các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh tại làng nghề.

Khi tiến hành xây dựng thương hiệu tập thể làng nghề không có nghĩa là các doanh nghiệp tham gia phải bỏ lại hoặc làm mờ nhạt thương hiệu của riêng mình mà sự kết hợp của cả thương hiệu riêng của doanh nghiệp và thương hiệu tập thể trong mô hình đa thương hiệu sẽ tạo ra sự tương tác và hỗ trợ qua lại tốt hơn.

Thành công của thương hiệu chung sẽ phụ thuộc nhiều vào sự gắn kết, hợp sức của các cơ sở làng nghề trong các bước từ giám sát chất lượng sản phẩm đến xây dựng chiến lược. Các cơ sở trong làng cần có ý nghĩ coi nhau là đối tác chứ không phải đối thủ cạnh tranh.

Nâng cao nhận thức về thương hiệu: Các làng nghề cần phải thay đổi cách nhìn nhận về thương hiệu, xóa bỏ tư duy cho rằng thương hiệu không quan trọng.

Việc liên kết giữa chính quyền địa phương với các cơ sở sản xuất kinh doanh của mỗi làng trong việc cập nhật, bổ sung các kiến thức về thương hiệu, nâng cao tay nghề là vô cùng cần thiết.

Mở các lớp về sở hữu trí tuệ, mời các chuyên gia về thương hiệu nói chung cũng như sở hữu trí tuệ nói riêng để giúp các cơ sở sản xuất kinh doanh tăng cường nhận thức về thương hiệu, không vi phạm vào những quy định sở hữu công nghiệp, giúp làng nghề tự bảo vệ mình trước sự xâm hại của các cơ sở khác.

Xây dựng và đồng bộ hệ thống nhận diện thương hiệu: Thống nhất tên thương hiệu cho làng nghề, thiết kế và chuẩn hóa logo, xây dựng quy định chung sử dụng hệ thống nhận diện thương hiệu và thiết lập tiêu chuẩn quản lý chất lượng.

Bên cạnh đó, mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh cũng cần tiếp tục đầu tư thiết kế và hoàn thiện hệ thống nhận diện thương hiệu cho riêng mình. 

Nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ thương hiệu: Một thương hiệu sẽ không được bảo vệ chắc chắn nếu nó không tự khẳng định được mình thông qua chất lượng của hàng hóa, dịch vụ.

Người tiêu dùng quan tâm đến chất lượng hàng hóa, sẵn sàng tìm đến một thương hiệu khác nếu thương hiệu quen thuộc không làm họ hài lòng về chất lượng. Vì thế, việc cập nhật các công nghệ tiên tiến, đào tạo nâng cao tay nghề cho người lao động cũng như kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm là những giải pháp không thể không thực hiện.

Làng nghề muốn làm ăn lâu dài và tồn tại bền vững thì cần phải có thương hiệu. Thương hiệu là tài sản của nhà sản xuất kinh doanh, là tài sản phục vụ cho hoạt động sản xuất, thương hiệu cũng cần được bảo vệ, nó là tài sản tuy vô hình nhưng có khả năng quyết định tới khả năng tồn tại và phát triển của đơn vị sản xuất kinh doanh.

Truyền thông thương hiệu và xúc tiến thương mại: Quảng cáo có thể được thực hiện trên các phương tiện nghe nhìn như truyền hình, đài phát thanh và đặc biệt là qua internet; trên các phương tiện in ấn như báo chí, tạp chí, catalogue, tờ rơi,…

Đặc biệt là hình thức quảng bá thông qua du lịch bởi du lịch đang trở thành một ngành dịch vụ rất quan trọng.

Các cơ sở sản xuất kinh doanh, những nghệ nhân, thợ giỏi cần tham gia nhiều hơn vào các chương trình văn hóa xã hội, các sự kiện tôn vinh nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc được tổ chức hàng năm.

Bên cạnh đó, cần tích cực hơn nữa để tham gia các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước nhằm tìm đầu ra cho sản phẩm. Tham gia hội chợ triển lãm cần có sự đầu tư bài bản, thiết kế và đầu tư cho gian hàng cũng như nhân sự tham gia, tránh sự sơ sài, mang lại cảm giác thiếu tin tưởng thương hiệu.

Xây dựng thương hiệu cần có sự quan tâm, nghiên cứu từ khi bắt đầu sản xuất cho đến những chiến lược lâu dài, cần có sự hỗ trợ đồng bộ của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và đặc biệt là các chuyên gia trong việc tư vấn xây dựng, phát triển thương hiệu như TP. Hà Nội đã triển khai trong thời gian qua.

Chính quyền địa phương cần tạo mọi điều kiện để người dân vay vốn mở rộng sản xuất, đồng thời mở các lớp đào tạo nghề. Hàng năm, cần tổ chức gặp mặt các doanh nghiệp, nghệ nhân nhằm tìm hướng đi, tìm thị trường cho làng nghề.

Có thể hình thành nơi trưng bày hàng hóa tập trung nhằm giao dịch, trưng bày, bán buôn, bán lẻ với đầy đủ chủng loại hàng hóa của làng nghề như mô hình chợ làng nghề. Đây là con đường nhanh nhất để sản phẩm sản xuất ra có thể tiếp cận với khách du lịch, với các nhà kinh doanh trong nước và nước ngoài.

Kinh nghiệm thực tiễn thành công là làng gốm cổ Bát Tràng đã hình thành chợ gốm, thu hút hàng trăm ngàn khách từ trong nước và nước ngoài tới tiếp cận với sản phẩm gốm Bát Tràng.

Xây dựng và phát triển thương hiệu sẽ là vấn đề cực kỳ quan trọng đối với các làng nghề. Thương hiệu một khi đã có tiếng tăm, uy tín nhất định ở thị trường trong và ngoài nước chắc chắn sẽ mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo, đóng góp vào sự phát triển kinh tế chung của làng nghề, của xã hội.

ĐẶNG HUY