Từ hộ kinh doanh đến doanh nghiệp: Bước chuyển tất yếu trong thời kỳ minh bạch hóa kinh tế

Hộ kinh doanh và yêu cầu tất yếu của quá trình chuyển đổi

Việt Nam hiện có hơn 5 triệu hộ kinh doanh, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ trong số này đã chuyển đổi thành doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, tâm lý e ngại về thuế, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ là những rào cản lớn nhất.

Ông Nguyễn Đức Nghĩa - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật (Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh) cho biết, nhiều hộ kinh doanh vẫn “né” việc chuyển đổi lên doanh nghiệp vì lo ngại khi minh bạch hóa doanh thu sẽ phải nộp thuế cao hơn, trong khi cơ chế thuế khoán hiện nay đơn giản, ít bị thanh tra, kiểm tra. Bên cạnh đó, sự thiếu hiểu biết về quy định thuế, kế toán và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp cũng khiến nhiều hộ kinh doanh e dè, chưa sẵn sàng bước vào mô hình hoạt động chuyên nghiệp hơn.

Theo các chuyên gia, tâm lý này là dễ hiểu nhưng không thể duy trì lâu dài trong bối cảnh nền kinh tế đang tiến tới minh bạch và quản trị số. Chính vì vậy, việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển đổi sang cơ chế kê khai, tự nộp được xem là bước đi tất yếu nhằm tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

 “Để khuyến khích chuyển đổi, cần áp dụng chế độ kế toán đơn giản và miễn thanh tra trong ba năm đầu cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Khi đó, hộ kinh doanh mới có động lực thực sự để ‘lên đời’ hợp pháp”,  ông Nghĩa nêu ý kiến.

Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh sau khi chuyển đổi đã nhanh chóng nhận thấy lợi ích rõ rệt. Chị Phạm Thị Thu, Giám đốc Công ty TNHH SA Global Cosmetics (Hà Nội), chia sẻ: từ khi chuyển đổi lên doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh của chị trở nên ổn định và minh bạch hơn. Nhờ có hóa đơn VAT, công ty dễ dàng ký kết các hợp đồng lớn. “Đợt lễ 20/10 vừa qua, chúng tôi nhận được nhiều đơn hàng quà tặng cho nhân viên từ các doanh nghiệp lớn, có hợp đồng lên tới hàng trăm triệu đồng”, chị Thu cho biết.

Thực tế này cho thấy, khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, hộ kinh doanh không chỉ mở rộng được quy mô hợp tác, mà còn từng bước khẳng định uy tín và năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Xóa bỏ thuế khoán, hướng đến minh bạch và công bằng

Bộ Tài chính đã phê duyệt Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán”. Mục tiêu của đề án là hiện đại hóa công tác quản lý thuế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và giảm chi phí tuân thủ.

Từ ngày 1/1/2026, 100% hộ kinh doanh sẽ áp dụng phương pháp tự khai, tự nộp thuế, thay thế hoàn toàn cơ chế thuế khoán. Ngành Thuế đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính và 30% chi phí tuân thủ pháp luật. Cùng với đó, toàn bộ hộ kinh doanh thuộc diện áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền theo Nghị định 70/NĐ-CP của Chính phủ sẽ phải đăng ký và sử dụng đúng quy định.

Bộ Tài chính cũng đang trình sửa đổi Luật Quản lý thuế để bãi bỏ hình thức thuế khoán, đồng thời xem xét áp dụng thuế thu nhập cá nhân trên phần thu nhập thực (doanh thu trừ chi phí) cho những hộ có sổ sách đầy đủ. Chính sách này nhằm khuyến khích hộ kinh doanh minh bạch hóa chi phí và đầu tư mở rộng hoạt động.

Ngoài ra, Bộ dự kiến bổ sung quy định miễn, giảm thuế thu nhập cá nhân để khuyến khích đổi mới sáng tạo; đồng thời nghiên cứu xây dựng Luật Kinh doanh cá thể nhằm cụ thể hóa các chính sách phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.

“Lên doanh nghiệp” - nâng tầm uy tín, mở rộng thị trường và cơ hội phát triển

Theo Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (2017) cùng Nghị định 168/2025/NĐ-CP, hộ kinh doanh khi chuyển đổi sẽ được miễn lệ phí môn bài, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm đầu, đồng thời được hỗ trợ tư vấn, tín dụng và kế toán. Đây là những ưu đãi quan trọng, tạo điều kiện để hộ kinh doanh khởi đầu thuận lợi trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Bà Trần Thị Thu Trang - Tổng giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Hợp Luật - nhận định: “Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, tài khoản riêng và con dấu riêng, giúp nâng cao uy tín và mở rộng cơ hội hợp tác trong và ngoài nước”.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc bỏ thuế khoán và khuyến khích hộ kinh doanh “lên doanh nghiệp” không chỉ giúp minh bạch hóa nền kinh tế, giảm thất thu thuế, mà còn tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực kinh tế tư nhân - lực lượng được coi là trụ cột trong tăng trưởng quốc gia.

Từ năm 2026, khi chính sách thuế mới chính thức áp dụng, việc chuyển đổi lên doanh nghiệp không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là cơ hội để hàng triệu hộ kinh doanh Việt Nam khẳng định vị thế trong một nền kinh tế hiện đại, minh bạch và cạnh tranh hơn.

Phương Di (T/H)